Supreme Court dismisses appeal claiming detention offset negates damages, ruling compensation still required if harm exists.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by R. K. against a lower court ruling that denied compensation for unjustified detention. The appellant argued that offsetting the detention period against a fine served as adequate reparation, thereby eliminating the need for separate damages under Article 552 § 4 of the Criminal Procedure Code. The court rejected this, citing European Court of Human Rights jurisprudence which mandates that such offsets do not preclude a separate assessment of actual harm and proportionality. Consequently, the Supreme Court upheld the lower court's decision, confirming that the offset does not automatically bar a claim for damages if the detainee suffered loss or injury.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 552 § 4 k.p.k.; Art. 445 § 1 k.c.; Offsetting unjustified detention against a fine does not preclude a claim for damages; courts must independently assess whether the offset constitutes proportionate reparation for any actual harm or injury suffered by the detainee.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV KK 263/15 POSTANOWIENIE Dnia 24 listopada 2015 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Wiesław Kozielewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu 24 listopada 2015 r. sprawy R. K. w przedmiocie odszkodowania i zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowaniez powodu kasacji wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcyod wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicachz dnia 9 kwietnia 2015 r., sygn. akt II AKa 70/15utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Częstochowiez dnia 12 grudnia 2014 r., sygn. akt II Ko 141/14, oddala kasację jako oczywiście bezzasadą, a kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego obciąża R.
K. UZASADNIENIESąd Okręgowy w Częstochowie wyrokiem z dnia 12 grudnia 2014 r., sygn. akt II Ko 141/14, oddalił wniosek R.K. w przedmiocie odszkodowania i zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowani w sprawie Sądu Rejonowego w Częstochowie o sygn. akt III K 822/05. W wyroku tym zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adw. J. G. kwotę 590,30 zł. tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną świadczoną z urzędu wraz z sumą należnego podatku VAT. Jednocześnie wydatkami postępowania obciążył Skarb Państwa.Apelację od powyższego wyroku wniósł pełnomocnik wnioskodawcy, zaskarżając go w całości.
Zarzucił na podstawie art. 438 pkt 2 k.p.k. obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia tj. art. 552 § 4 k.p.k. poprzez błędne uznanie, iż pomimo wystąpienia przesłanek do przyznania odszkodowania, brak jest podstaw do uznania, iż wnioskodawca poniósł szkodę i krzywdę z powodu stosowania tymczasowego aresztowania, gdyż zaliczenie okresu tymczasowego aresztowania na poczet innej kary spełnia funkcję sprawiedliwego zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie. W związku powyższym wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie wniosku złożonego przez R.
K., alternatywnie z ostrożności procesowej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie na swoją rzecz nieopłaconych kosztów świadczonej z urzędu pomocy prawnej.Po rozpoznaniu tej apelacji Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2015 r., sygn. akt II AKa 70/15, zaskarżony wyrok utrzymał w mocy uznając apelację pełnomocnika wnioskodawcy za oczywiście bezzasadną.Od w.w. wyroku kasację złożył pełnomocnik wnioskodawcy i zarzucając rażące naruszenie prawa materialnego, co miało istotny wpływ na treść orzeczenia tj. art. 552 § 4 k.p.k. w zw. z art. 445 § 1 k.c., poprzez błędne uznanie, iż mimo wystąpienia przesłanek do przyznania odszkodowania i zadośćuczynienia, brak jest podstaw do uznania, że wnioskodawca poniósł szkodę i krzywdę z powodu stosowania tymczasowego aresztowania, gdyż zaliczenie okresu tymczasowego aresztowania na poczet innej kary spełnia funkcje sprawiedliwego zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie, wniósł o:- zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnieniu wniosku złożonego przez R.
K.,alternatywnie- o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach.W pisemnej odpowiedzi na kasację Prokurator Prokuratury Apelacyjnej w Katowicach wniósł o oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Kasacja jest oczywiście bezzasadna.Odnosząc się do sformułowanego w nadzwyczajnym środku zaskarżenia zarzutu wskazać należy, że tożsamy zarzut tj. zarzut obrazy art. 552 § 4 k.p.k. był podnoszony uprzednio w apelacji. Tymczasem, jak wynika z jednolitej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego, powtórzenie w skardze kasacyjnej argumentacji prezentowanej uprzednio w apelacji może być skuteczne jedynie wówczas, gdy sąd odwoławczy nie rozpozna należycie wszystkich zarzutów i nie odniesie się do nich w uzasadnieniu swojego orzeczenia w sposób zgodny z wymogami określonymi w art. 433 § 2 k.p.k. oraz art. 457 § 3 k.p.k. (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 2009, sygn. akt V KK 400/08).
Nie ulega wątpliwości, że Sąd Apelacyjny w Katowicach przeprowadził kontrolę instancyjną w sposób właściwy. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera powody rozstrzygnięcia oraz argumentację, wyjaśniającą w sposób rzeczowy, dlaczego nie podzielił zarzutów i wniosków zawartych w apelacji pełnomocnika wnioskodawcy (a ponowionych w kasacji), nie uchybiając wymogom określonym w art. 433 § 2 k.p.k., a zarazem realizując wymagania przewidziane w art. 457 § 3 k.p.k. Akceptując w pełni, prezentowaną w uzasadnieniu orzeczenia ocenę prawną zarzutu obrazy art. 552 § 4 k.p.k. w zw. z art. 445 § 1 k.c. przyjąć należy, że szkoda i krzywda, którą niewątpliwie wnioskodawca doznał w związku ze stosowaniem wobec niego tymczasowego aresztowania, zostały zrekompensowane w sposób niepieniężny przez zaliczenie R.
K. okresu trwania izolacyjnego środka zapobiegawczego na poczet orzeczonej kary, a tym samym nie zachodzi podstawa dochodzenia roszczeń w trybie art. 552 § 1 i 4 k.p.k.Punktem wyjścia dla rozważań dotyczących kwestii odszkodowania za niesłuszne tymczasowe aresztowanie w niniejszej sprawie musi być art. 5 ust. 5 EKPC, który stanowi, że "każdy, kto został pokrzywdzony przez niezgodne z treścią tego artykułu zatrzymanie lub aresztowanie ma prawo do odszkodowania". Prawo to gwarantuje również art. 41 ust. 5 Konstytucji RP w którym stwierdzono, że każdy bezprawnie pozbawiony wolności ma prawo do odszkodowania.Dalej trzeba też wskazać, że w wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 10 maja 2011 r., stwierdzono, że sądy krajowe orzekające co do wniosku A.
W. o odszkodowanie i zadośćuczynienie dopuściły się naruszenia art. 5 ust. 5 EKPC, który to przepis formułuje zarówno prawo do odszkodowania za szkodę materialną (odszkodowanie sensu stricto), jak i moralną.Według Trybunału naruszenie to było wynikiem zaniechania zbadania przez sądy krajowe czy skarżący faktycznie poniósł jakąkolwiek szkodę o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym wskutek zaliczenia okresu niesłusznie zastosowanego tymczasowego aresztowania skarżącego na poczet kary grzywny i czy to zaliczenie stanowiło sprawiedliwe zadośćuczynienie za jakąkolwiek szkodę o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym poniesioną przez skarżącego.
Trybunał wskazał przy tym, że sądy krajowe zaliczając okres tymczasowego aresztowania na poczet grzywny nie badały też kwestii szkody poniesionej przez skarżącego w wyniku tymczasowego aresztowania oraz jego proporcjonalności w stosunku do kary, na poczet której ją zaliczono, jak też bez dokonywania oceny legalności tymczasowego aresztowania. Zauważył też, że zgodnie z praktyką krajową tego rodzaju zaliczanie ma wyraźnie charakter niepieniężny. Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy okres tymczasowego aresztowania zaliczany jest na poczet kary pozbawienia lub ograniczenia wolności.Nie ulega wątpliwości, że zobowiązania wynikające dla stron EKPC z samej Konwencji i jej protokołów dodatkowych, winny być respektowane w polskim porządku prawnym, zaś przepisy regulujące kwestię odszkodowania za bezprawne pozbawienie wolności należy stosować w zgodzie z art. 5 ust. 5 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności i przy uwzględnieniu wykładni tego przepisu dokonanej przez ETPCz.Wynika z niej, że zaliczenie okresu niesłusznie stosowanego tymczasowego aresztowania na poczet kary orzeczonej wobec poszkodowanego w tej samej lub w innej sprawie, nie zamyka drogi do dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia na podstawie przepisów Rozdziału 58 Kodeksu postępowania karnego.W każdym takim przypadku Sąd musi w szczególności ocenić, czy wnioskodawca w wyniku tymczasowego aresztowania poniósł szkodę lub doznał krzywdy, a jeśli tak, jaki był zakres szkody lub krzywdy.
Ponadto niezbędne będzie ustalenie, czy zaliczenie okresu jego tymczasowego aresztowania w całości na poczet kary było „proporcjonalne” oraz stanowiło sprawiedliwe zadośćuczynienie za szkodę o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym poniesioną przez wnioskodawcę (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2012 r., IV KO 10/12, OSNKW 2012, z. 10, poz. 109).Uwzględniając okoliczności niniejszej sprawy zgodzić się trzeba z oceną Sądu Apelacyjnego w Katowicach, że Sąd Okręgowy w Częstochowie wywiązał się z w/w obowiązków.
Wykazał, że zaliczenie tymczasowego aresztowania na poczet tożsamej rodzajowo kary izolacyjnej in concreto było proporcjonalne i stanowiło właściwą rekompensatę dla wnioskodawcy (vide s. 6 – 7 uzasadnienia wyroku Sądu I instancji).Mając powyższe względy na uwadze Sąd Najwyższy, z mocy art. 535 § 3 k.p.k., orzekł jak w postanowieniu.