Supreme Court quashes dismissal due to lack of defendant's court participation and insufficient evidence of danger.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed the lower court's decision to dismiss the criminal proceedings against F.M. and ordered the dismissal of the case. The defendant had been placed in a psychiatric hospital without attending the hearing, while the prosecution relied solely on neighbor testimonies. The court ruled that the dismissal violated the principle of a fair trial and failed to properly assess the social danger posed by the alleged threats.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 17 § 1 pkt 6 k.p.k.; Art. 354 pkt 2 k.p.k.: The Supreme Court established that a criminal proceeding must be dismissed only after a thorough trial establishes guilt and the necessity of compulsory hospitalization, ensuring the accused's right to participate.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV KK 254/15 POSTANOWIENIE Dnia 10 listopada 2015 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący)SSN Dariusz ŚwieckiSSA del. do SN Dariusz Czajkowski (sprawozdawca)Protokolant Jolanta Grabowska przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Zbigniewa Siejbikaw sprawie F. M.w przedmiocie umorzenia postępowania karnego i zastosowania środka zabezpieczającegopo rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawiew dniu 10 listopada 2015 r.,kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskichod postanowienia Sądu Okręgowego w K.z dnia 1 września 2004 r., utrzymującego w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w K.z dnia 23 czerwca 2004 r., 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 23 czerwca 2004 r., i na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 kpk postępowanie przeciwko F. M. umarza;
2) zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. A. W. kwotę 738 zł (siedemset trzydzieści osiem złotych) wraz z należnym podatkiem VAT tytułem wynagrodzenia za obronę F. M. z urzędu w postępowaniu kasacyjnym;
3) kosztami postępowania sądowego obciąża Skarb Państwa.
UZASADNIENIE
F. M. stał pod zarzutem popełnienia następujących przestępstw:1)w okresie od 1998 roku do kwietnia 2003 roku w K. groził T. S. słowami „pokażę ci”, które wzbudziły u w/w uzasadnioną obawę, że będą spełnione, to jest o czyn z art. 190 § 1 k.k.;2)w okresie od 1999 roku do kwietnia 2003 roku w K., groził E. S. słowami „załatwię cię”, które wzbudziły u w/w uzasadnioną obawę że będą spełnione, tj. o czyn z art. 190 § 1 k.k.;3)w okresie od 1998 roku do kwietnia 2003 roku w K. groził P. S. słowami „wytruję cię”, które wzbudziły u w/w uzasadnioną obawę, że zostaną spełnione, tj. o czyn z art. 190 § 1 k.k.;4)w okresie od 1998 roku do kwietnia 2003 roku w K. groził M.
S. słowami „załatwię cię”, które wzbudziły u w/w uzasadnioną obawę, że będą spełnione, tj. o czyn z art. 190 § 1 k.k.Na wniosek Prokuratora Rejonowego, po skierowaniu sprawy na posiedzenie bez udziału podejrzanego (art.354 pkt 2 k.p.k. zd. drugie), postanowieniem z dnia 24 czerwca 2004 r., Sąd Rejonowy w K. w oparciu o art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 31 § 1 k.k. oraz art. 93 k.k. i art. 94 § 1 k.k. umorzył postępowanie karne prowadzone przeciwko F. M. i orzekł o umieszczeniu go tytułem środka zabezpieczającego w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym.
Zażalenie na to postanowienie wniósł podejrzany F. M., w którym podniósł ,,błędne przesłanki” w odniesieniu do zarzucanych mu w pkt. I – IV czynów, jak też błędne określenie stanu jego zdrowia w kontekście przepisów art. 93 i art. 94 k.k. W konkluzji stwierdził, że nie stwarzał żadnego zagrożenia i w związku z tym ,,nie wyraża zgody na pójście do szpitala” (K.132).Po rozpoznaniu przedmiotowego zażalenia, orzeczeniem z dnia 1 września 2004 r., Sąd Okręgowy zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy.Kasację od powyższego postanowienia Sądu Okręgowego - na korzyść podejrzanego F.
M. - wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich. Zarzucił on temu orzeczeniu rażące i mogące mieć istotny wpływ na jego treść naruszenie prawa karnego procesowego, to jest art. 433 § 2 k.p.k., art. 458 k.p.k. w zw. z art. 94 § 1 k.p.k. i art. 98 § 1 k.p.k., polegające na nierozważeniu i nienależytym ustosunkowaniu się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sadu Okręgowego do wszystkich zarzutów podniesionych przez podejrzanego w zażaleniu.Stawiając powyższy zarzut Rzecznik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia Sądu Rejonowego i umorzenie postępowania karnego wobec F.
M. - na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. - z powodu ustania karalności zarzucanych mu czynów.Na posiedzeniu w Sądzie Najwyższym w dniu 10 listopada 2015 r., przedstawiciel Rzecznika Praw Obywatelskich w całości poparł wniesioną kasację, a do stanowiska jego przyłączył się zarówno obrońca F. M., jak i Prokurator Prokuratury Generalnej.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Kasacja zasługuje na uwzględnienie.W pierwszej kolejności podnieść należy, że niezwykle powierzchowne odniesienie się przez Sąd Okręgowy do zarzutów zawartych w zażaleniu podejrzanego, w którym F.
M. kwestionował zarówno sprawstwo zarzucanych mu czynów, jak i medyczne przesłanki internacji, określone w art. 93 k.k. i art. 94 §1 k.k., czyni zasadnym argument Rzecznika Praw Obywatelskich zawarty w jego kasacji, iż w ten sposób doszło do rażącego naruszenia przez Sąd Okręgowy przepisu art. 433 § 2 k.k. Nie ulega wątpliwości, że kilkuzdaniowe odniesienie się przez Sąd Okręgowy do zarzutów zażalenia, ograniczone w zasadzie do prostej akceptacji decyzji Sądu a quo o zastosowaniu wobec F. M. środka zabezpieczającego, nie spełnia elementarnych wymogów rzetelnej kontroli odwoławczej.
Nie dostrzegł Sąd drugiej instancji, że w ramach swojego postępowania Sąd Rejonowy nie przeprowadził – poza obowiązkowym przesłuchaniem biegłych lekarzy psychiatrów i psychologa – jakiegokolwiek postępowania dowodowego mającego potwierdzić sprawstwo podejrzanego w zakresie zarzucanych mu czynów, a sam F. M. nie został nawet przesłuchany w postępowaniu przygotowawczym, choć brak było podstaw do odstąpienia od tej czynności w oparciu o przepis art. 313 § 1 in fine. Funkcjonowanie podejrzanego w środowisku zamieszkania przed orzeczeniem umieszczenia go na internacji niewątpliwie było uciążliwe dla jego otoczenia – o czym zgodnie zeznawali pokrzywdzeni w śledztwie – ale od tego stwierdzenia daleko jest jeszcze do uznania, że wypowiadane przez F.
M. przez 5 letni okres czasu groźby typu ,,pokażę ci”, ,,załatwię cię”, ,,wytruję cię”, które nigdy nie weszły w jakąkolwiek fazę realizacji, stanowią czyn o znacznej społecznej szkodliwości, w rozumieniu art. 94 § 1 k.k., uzasadniający bezterminową -de facto – detencję 78 -letniego obecnie człowieka. Zważyć bowiem należy, że F. M. stał pod zarzutem popełnienia czynów z art. 190 § 1 k.k., zagrożonych grzywną, karą ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności do lat dwóch, zaś orzeczona w związku z tymi czynami internacja trwa już 11 lat (od 20 grudnia 2004 r. - przyp.
SN).Niewątpliwie choroba psychiczna może w pewnych sytuacjach stanowić ryzyko dla życia i zdrowia samego chorego i jego otoczenia, ale warunkiem sine qua non pozbawienia go w związku z tym wolności i przymusowego umieszczenia w szpitalu psychiatrycznym tytułem środka zabezpieczającego jest przeprowadzenie rzetelnego postępowania karnego, w którym ustali się ponad wszelką wątpliwość nie tylko fakt popełnienia czynu mogącego być podstawą detencji, ale i pozostałe, prawne oraz medyczne aspekty jej orzeczenia. Gwarantem rzetelnego procesu w tym przedmiocie jest zapewnienie elementarnych praw podejrzanemu i zasada – a nie wyjątek - że wniosek prokuratorski w tym przedmiocie kieruje się na rozprawę .
Sąd a quo – na wniosek biegłych – zrezygnował jednak z udziału w posiedzeniu podejrzanego, choć w świetle art. 354 pkt 2 k.p.k. in fine - mógł postąpić inaczej. W świetle niejednoznacznej i mogącej budzić wątpliwości oceny rzeczywistego rozmiaru społecznej szkodliwości postawionych podejrzanemu zarzutów, jak i jednostronności dowodów wskazujących na jego sprawstwo, pochodzących wyłącznie od jego sąsiadów, niepokoić może brak kontaktu Sądu orzekającego z osobą, wobec której orzeczono środek zabezpieczający w postaci przymusowego umieszczenia jej w szpitalu.
Wszak F. M. był w stanie podejmować rzeczową obronę, czego dowodzą jego kolejne pisma, na podstawie których trudno przyjąć, iż zawierały one treści wyłącznie o charakterze urojeniowym.W preambule do ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (tekst jedn. Dz. U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1375), stwierdza się że ,,zdrowie psychiczne jest fundamentalnym dobrem osobistym człowieka, a ochrona praw osób z zaburzeniami psychicznymi należy do obowiązków państwa” (podkr. SN). Truizmem jest stwierdzenie, że zasada domniemania niewinności dotyczy również takich osób.
Nikt nie może być zatem pozbawiony wolności w drodze środka zabezpieczającego bez uprzedniego ustalenia sprawstwa czynu o znamionach przestępstwa, cechującego się wysoką społeczną szkodliwością i obawą, że czynu tego sprawca- w związku z istniejącą chorobą - może się dopuścić ponownie. Zupełnie inna jest natomiast droga prawna służąca ochronie osoby chorej psychicznie przed potencjalnym tylko zagrożeniem, jakie z powodu zaburzeń psychicznych może ona stwarzać sobie samej lub swojemu otoczeniu. Wspomniana ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego, w rozdziale 3 przewiduje stosowny tryb postępowania w takich sprawach, ale jest on poddany kontroli nie sądu karnego, lecz opiekuńczego (patrz art. 25 ust. 1 i 36 ust. 3 tej ustawy).
O ile - wedle opinii lekarza – F. M. spełnia kryteria przyjęcia do szpitala psychiatrycznego bez swojej zgody, określone w art. 23 ust. 1 cyt. ustawy (bezpośrednie zagrożenie własnemu życiu lub życiu i zdrowiu innych osób), powinien on decyzją tego lekarza tam pozostać, co wiąże się z dalszymi obowiązkami personelu medycznego, o których mowa w ust. 3 – 5 tego artykułu.Z powyższych względów, z uwagi na iluzoryczność przeprowadzonej kontroli instancyjnej, należało uchylić zaskarżone postanowienie Sądu Okręgowego, jako wydane z rażącym naruszeniem wskazanych w kasacji przepisów prawa, mogących mieć istotny wpływ na treść orzeczenia.Z uwagi na przedawnienie karalności czynu będącego podstawą orzeczonej detencji, należało uchylić również postanowienie Sądu Rejonowego i w związku z tym postępowanie w sprawie czynu zarzucanego F.
M. umorzyć z mocy art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie. kc