Supreme Court quashes lower court sentence for electronic monitoring due to repealed statute and violation of fair trial rights.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed the portion of the lower court's judgment imposing electronic monitoring on the defendant. The Regional Court had accepted the prosecutor's request for a suspended sentence including electronic monitoring without a trial, relying on a now-repealed legal provision. The Court ruled that applying the old law was invalid because the new law made the old provision more severe, thus violating the principle of favoring the accused and the right to a fair trial.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 335 § 1 k.p.k. w zw. z art. 343 § 7 k.p.k.; Art. 4 § 1 k.k.: When a criminal penalty has multiple variants and one is repealed by a new law that is less favorable to the accused, the court cannot apply the repealed variant, and a sentence based on it violates the principle of favoring the accused.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV KK 252/17 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 lipca 2017 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Michał Laskowski (przewodniczący)SSN Małgorzata GierszonSSN Dorota Rysińska (sprawozdawca)Protokolant Anna Kowal w sprawie T. K.skazanego z art. 207 § 1 k.k.po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu, odbytym w trybie art. 535 § 5 k.p.k.w dniu 27 lipca 2017 r.,kasacji, wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnegood wyroku Sądu Rejonowego w J.z dnia 11 maja 2016 r., sygn. akt II K (…) 1. uchyla wyrok w zaskarżonej części orzeczenia o karze, rozstrzygającej o nałożeniu na T. K. obowiązku pozostawania w miejscu stałego pobytu z zastosowaniem dozoru elektronicznego;
2. wydatkami postępowania kasacyjnego obciąża Skarb Państwa. UZASADNIENIEW dniu 29 lutego 2016 r. Prokurator Rejonowy w J. skierował do Sądu Rejonowego w J., na podstawie art. 335 § 1 k.p.k., akt oskarżenia wraz z wnioskiem o wydanie wobec T. K. wyroku skazującego bez konieczności prowadzenia rozprawy oraz o wymierzenie uzgodnionej z nim kary za zarzucony mu czyn z art. 207 § 1 k.k., popełniony w okresie od lipca 2012 r. do 15 października 2015 r. Wniosek obejmował postulat wymierzenia, na podstawie art. 207 § 1 k.k. w zw. z art. 34 § 1a pkt 1 i 2 k.k. i art. 35 § 1 k.k., przy zastosowaniu art. 37a k.k., kary roku ograniczenia wolności z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cel społeczny wskazany przez sąd w wymiarze 20 godzin w stosunku miesięcznym i obowiązkiem pozostawania w miejscu stałego pobytu z zastosowaniem systemu dozoru elektronicznego oraz zasądzenie kosztów postępowania.Do procedowania w przedmiocie tego wniosku Sąd Rejonowy w J. przystąpił na posiedzeniu w dniu 11 maja 2016 r.
Uwzględnił ten wniosek i w tym dniu wydał wyrok, którym uznał oskarżonego T. K. za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu i za ten czyn na mocy art. 207 § 1 k.k. w zw. z art. 37a k.k., art. 34 § 1 i § 1a pkt. 1 i 2 k.k., w zw. z art. 35 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. wymierzył mu karę roku ograniczenia wolności, zobowiązując oskarżonego do wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin w stosunku miesięcznym oraz pozostawania w miejscu stałego pobytu z zastosowaniem dozoru elektronicznego (pkt. 1).
W kolejnych punktach wyroku Sąd Rejonowy orzekł o kosztach procesu. Powyższy wyrok uprawomocnił się bez jego zaskarżenia.Tenże wyrok Sądu Rejonowego zaskarżył kasacją, wniesioną na podstawie art. 521 § 1 k.p.k., Minister Sprawiedliwości - Prokurator Generalny. Zaskarżył on wyrok w części dotyczącej orzeczenia o karze na korzyść skazanego T. K. i zarzucił mu „rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie - art. 343 § 7 k.p.k. w zw. z art. 335 § 1 k.p.k. polegające na uwzględnieniu wadliwego wniosku prokuratora o wydanie na posiedzeniu wyroku skazującego bez przeprowadzenia rozprawy i orzeczeniu uzgodnionej z oskarżonym kary za popełnienie w okresie od lipca 2012 r do dnia 15 października 2015 r. przestępstwa z art. 207 § 1 k.k., w następstwie czego doszło do rażącego naruszenia przepisów prawa karnego materialnego w postaci:– art. 4 § 1 k.k. polegającego na zastosowaniu przez sąd ustawy poprzednio obowiązującej i orzeczeniu wobec skazanego w punkcie 1 części dyspozytywnej wyroku kary jednego roku ograniczenia wolności, zobowiązując T.
K. do wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin w stosunku miesięcznym oraz zobowiązując skazanego do pozostawania w miejscu stałego pobytu z zastosowaniem dozoru elektronicznego, pomimo iż w czasie orzekania w tej sprawie obowiązywała ustawa nowa, względniejsza dla sprawcy, albowiem z dniem 15 kwietnia 2016 r. uchylony został przepis art. 34 § 1a pkt 2 k.p.k. umożliwiający wykonywanie kary ograniczenia wolności także poprzez nałożenie na skazanego obowiązku pozostawania w miejscu stałego pobytu lub w innym wyznaczonym miejscu z zastosowaniem dozoru elektronicznego,– art. 35 § 3 k.k. polegającego na nieorzeczeniu wobec T.
K. - nieobjętego wnioskiem skierowanym w trybie art. 335 § 1 k.p.k. - obligatoryjnego określenia czasu wykonywania obowiązku, o którym mowa w art. 34 § 1a pkt. 2 k.k., a więc obowiązku pozostawania w miejscu stałego pobytu z zastosowaniem dozoru elektronicznego”.Na powyższej podstawie autor kasacji wniósł o uchylenie wyroku w części nałożonego na skazanego w pkt. 1 dyspozytywnej części orzeczenia obowiązku pozostawania w miejscu stałego pobytu z zastosowaniem dozoru elektronicznego.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Wniesiona na korzyść T.
K. kasacja jest zasadna, co pozwala na jej uwzględnienie w trybie określonym w art. 535 § 5 k.p.k.Na pełną akceptację zasługuje wywód kasacji, w którym przywołuje się utrwalone poglądy Sądu Najwyższego co do obowiązków sądu rozstrzygającego w przedmiocie wniosku prokuratora złożonego na podstawie art. 335 k.p.k. W szczególności trafnie zwraca się uwagę na obowiązek sądu, orzekającego w trybie przepisu art. 343 k.p.k., co do zbadania wniosku nie tylko pod względem formalnym, ale i merytorycznym, a więc pod kątem zweryfikowania podstaw stwierdzenia odpowiedzialności karnej oskarżonego na podstawie ujawnionych okoliczności popełnienia przestępstwa, jak również pod kątem prawidłowości stosowania przepisów prawa materialnego, w tym leżących u podstaw proponowanego wymiaru kary.
Jest oczywiste, że nie jest możliwe zaakceptowanie wniosku prokuratora, choćby formalnie prawidłowo uzgodnionego z oskarżonym, jeżeli zawarta w tym wniosku propozycja wymiaru kary jest niezgodna z przepisami prawa materialnego. Naturalnie, prawidłowa kontrola wniosku może doprowadzić do jego konwalidacji w toku posiedzenia, na którym jest on rozpatrywany (art. 343 § 3 k.p.k.). Warunkiem tego jest jednak staranna kontrola wniosku przez sąd i odebranie oświadczeń co do jego modyfikacji od uprawnionych podmiotów. W przeciwnym razie, sprawa otrzymuje tok na zasadach określonych w art. 343 § 7 k.p.k.
Powyższych reguł nie dochował Sąd Rejonowy rozpatrujący wniosek złożony w niniejszej sprawie, co doprowadziło do wydania wyroku obrażającego przepisy prawa materialnego wymienione w zarzucie kasacji. Nie dość wnikliwa kontrola wniosku skutkowała przeoczeniem, bądź błędną oceną dwóch prawnomaterialnych kwestii. Pierwsza z nich, w aktualnych realiach mniej już istotna, dotyczyła wadliwej treści wniosku prokuratora domagającego się orzeczenia wobec T. K., w ramach orzekanej kary ograniczenia wolności, opisanego w art. 34 § 1a pkt 2 k.k. obowiązku pozostawania w miejscu stałego pobytu lub w innym wyznaczonym miejscu z zastosowaniem systemu dozoru elektronicznego – bez określenia czasu i sposobu wykonywania przez oskarżonego tego obowiązku, jak wymagał art. 35 § 3 k.k. w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 20 lutego 2015 r. (Dz.
U. z 2015 r., poz. 396). W tym miejscu wystarczy powiedzieć, że uwzględnienie przez Sąd tak sformułowanego wniosku – nierespektującego obligatoryjnych wymogów wymienionego przepisu prawa materialnego oraz niepoprzedzonego koniecznymi, szczegółowo opisanymi w kasacji uzgodnieniami było oczywiście bezpodstawne. Rozwijanie wątku wpływu tego uchybienia na treść wyroku jest już natomiast bezprzedmiotowe. Druga bowiem ze wskazanych kwestii ma znaczenie zasadnicze.Mianowicie, w okresie między popełnieniem przez oskarżonego zarzucanego mu przestępstwa (do dnia 15 października 2015 r.) a następnie wniesieniem przez prokuratora wniosku w trybie art. 335 § 1 k.p.k. (29 lutego 2016 r.) i rozpoznaniem tego wniosku przez Sąd (11 maja 2016 r.), zmianie uległ stan prawny w zakresie uregulowania kary ograniczenia wolności.
W dniu 15 kwietnia 2016 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 marca 2016 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz ustawy - Kodeks kamy wykonawczy (Dz. U. z 2016 r., poz. 428). Ustawą tą został uchylony przepis art. 34 § 1a pkt 2 k.k., określający ten z wariantów wymierzenia kary ograniczenia wolności, którego zastosowanie – obok zobowiązania oskarżonego do wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin w stosunku miesięcznym (art. 34 § 1a pkt. 4 k.k.) – postulowane było we wniosku. Konieczne jest dodanie, że w aktualnym stanie prawnym możliwe jest orzeczenie kary ograniczenia wolności tylko przez określenie obowiązku wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne – o czym w sprawie rozstrzygnięto, oraz przez orzeczenie potrącenia od 10% do 25% wynagrodzenia za pracę w stosunku miesięcznym na cel społeczny wskazany przez sąd – co w sprawie w ogóle nie było brane pod uwagę, pomimo regulacji art. 34 § 1b k.k., obowiązującej tak poprzednio, jak i obecnie.Z powyższego wynika – jak trafnie podnosi w kasacji Minister Sprawiedliwości-Prokurator Generalny – że Sąd Rejonowy nie mógł uwzględnić wniosku prokuratora i na podstawie poprzedniej ustawy wymierzyć oskarżonemu uzgodnionej z nim kary ograniczenia wolności polegającej na obowiązku pozostawania w miejscu stałego pobytu z zastosowaniem dozoru elektronicznego.
Zgodnie z treścią art. 4 § 1 k.k., przywołanego w podstawie prawnej skazania T. K., zastosowanie ustawy poprzedniej, a nie obowiązującej w chwili orzekania, byłoby uzasadnione tylko wtedy, gdyby poprzednia ustawa była dla niego względniejsza. Taka sytuacja w sposób ewidentny nie zachodziła, skoro jeden z dwóch wariantów wymierzonej oskarżonemu kary ograniczenia wolności – w istotny sposób zwiększający intensywność kontroli skazanego w ramach tej kary, a tym samym jej dolegliwość – przestał obowiązywać. Co za tym idzie, nie ulega wątpliwości, że rację ma autor kasacji, że akceptacja przez Sąd Rejonowy wniosku prokuratora o skazanie bez przeprowadzenia rozprawy, wymierzając T.
K. karę ograniczenia wolności polegającą na zobowiązaniu do pozostawania w miejscu stałego pobytu z zastosowaniem dozoru elektronicznego, nastąpiła z rażącą obrazą przepisów prawa procesowego oraz prawa materialnego, tj. art. 335 § 1 k.p.k. w zw. z art. 343 § 7 k.p.k. i art. 4 § 1 k.k.W świetle tego co powiedziano nie wymaga szerszego uzasadnienia, że przytaczane, rażące uchybienia przepisom prawa miały istotny – i to niekorzystny – wpływ na treść wyroku w zaskarżonej kasacją części rozstrzygającej o orzeczeniu wobec T.
K. obowiązku określonego w uchylonym już przepisie art. 34 § 1a pkt. 2 k.k. Orzekający skład Sądu Najwyższego podziela przywołany w kasacji pogląd, wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2017 r., w sprawie IV KK 337/17, w myśl którego „gdy kara lub środek karny występuje w dwu lub wielu wariantach, uchylenie jednego z wariantów ocenić wypada jako dozwolone”. Dlatego też Sąd Najwyższy, odwołując się do uzasadnienia tego poglądu stwierdził, że wniosek kasacji o uchylenie wyroku w zaskarżonej części jest w pełni zasadny, a na wnioskowanie takie nie ma wpływu fakt przytoczenia art. 4 § 1 k.k. w podstawie skazania oskarżonego zaskarżonym wyrokiem.Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku. r.g.