Supreme Court quashes lower court's revocation of compensation order due to procedural errors and misapplication of criminal code provisions.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court of Poland quashed the appellate court's decision to revoke the compensation order against the defendant for insulting police officers. The defendant argued that procedural violations and factual errors necessitated acquittal, while the appellate court incorrectly removed the civil compensation component. The court ruled that the lower courts violated statutory provisions regarding compensation orders and the application of alternative penalties, mandating a retrial on the compensation issue.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 46 § 1 k.k.; Art. 37a k.k.; Art. 49a k.p.k.; Art. 46 § 2 k.k.; Art. 46 § 3 k.p.k.; Art. 2 § 1 pkt 3 k.p.k.: The court must order compensation for harm when victims request it within the statutory deadline; revoking such an order without substituting it with an alternative penalty or civil claim pathway violates the compensatory function of criminal law and constitutes a procedural error.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV KK 214/22 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 czerwca 2022 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Rafał Malarski (przewodniczący)SSN Kazimierz Klugiewicz (sprawozdawca)SSN Eugeniusz WildowiczProtokolant Olga Tyburc - Żelazek w sprawie G. R., skazanego z art. 224 § 2 k.k. w zb. z art. 226 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k., w dniu 29 czerwca 2022 r., kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść skazanego od wyroku Sądu Okręgowego w S. z dnia 18 listopada 2021 r., sygn. akt II Ka (…), zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w E. z dnia 19 sierpnia 2021 r., sygn. akt II K (…), uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej uchylenia orzeczenia o środku kompensacyjnym (pkt III wyroku Sądu pierwszej instancji) i w tym zakresie sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w S. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
UZASADNIENIEWyrokiem Sądu Rejonowego w E. z dnia 19 sierpnia 2021 r., sygn. akt II K (…), G. R. został uznany za winnego tego, że w dniu 21 października 2020 r. w E. przy ul. (…), a następnie w trakcie transportu do KPP w E. i SOR (…) Wojskowego Szpitala Klinicznego z Polikliniką SPZOZ w L., Filia w E. oraz w policyjnej izbie zatrzymań KPP w E., znieważył funkcjonariuszy KPP w E. - asp. sztab. M. K. i st. post. M. D. słowami powszechnie uznawanymi za obelżywe podczas i w związku z pełnieniem przez nich obowiązków służbowych, a także w celu zmuszenia do zaniechania prawnej czynności służbowej groził im spowodowaniem postępowania karnego oraz stosował przemoc w postaci wyrywania się i odpychania rąk, tj. przestępstwa z art. 224 § 2 k.k. w zb. z art. 226 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., za które – na podstawie art. 224 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. w zw. z art. 37a k.k. w zw. z art. 33 § 1 i 3 k.k. – wymierzono mu karę grzywny w wymiarze 150 stawek dziennych, przyjmując wysokość jednej stawki na kwotę 30 zł.
Ponadto, na podstawie art. 46 § 1 k.k. orzeczono wobec oskarżonego zadośćuczynienie za doznaną krzywdę poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonych M. K. i M. D. kwot po 300 zł.Od tego wyroku apelację wniósł obrońca oskarżonego, który – podnosząc zarzuty obrazy przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenie (art. 7 k.p.k.; art. 4 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 92 k.p.k., art. 410 k.p.k.; art. 4 k.p.k., art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k.) oraz wskazując na mający być konsekwencją ww. naruszeń błąd w ustaleniach faktycznych, który miał wpływ na treść orzeczenia – wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego od zarzucanego mu występku, ewentualnie uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.Sąd Okręgowy w S. wyrokiem z dnia 18 listopada 2021 r., sygn. akt II Ka (...), zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uchylił orzeczenie o środku kompensacyjnym w postaci obowiązku zapłaty na rzecz pokrzywdzonych kwot po 300 złotych tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.
W pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.Od tego wyroku kasację na niekorzyść skazanego wniósł Prokurator Generalny, który – zaskarżając wyrok w części uchylającej rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji o środku kompensacyjnym z art. 46 § 1 k.k. oraz niezawierającej orzeczenia o którymkolwiek z wymienionych w art. 37a § 1 k.k. środków – podniósł zarzut rażącego i mającego istotny wpływ na treść wyroku naruszenia przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 433 § 1 i 2 k.p.k. i art. 440 k.p.k., polegającego na niesłusznej, będącej następstwem skontrolowania orzeczenia Sądu pierwszej instancji poza granicami zarzutów podniesionych w apelacji obrońcy oskarżonego, zmianie orzeczenia Sądu a quo, poprzez uchylenie rozstrzygnięcia wydanego w przedmiocie zadośćuczynienia, zasądzonego na rzecz pokrzywdzonych w wysokości niższej niż przez nich wnioskowana, wskutek wyrażenia przez Sąd odwoławczy wadliwego, rażąco naruszającego art. 46 § 1 i § 3 k.k. poglądu, że kwota zadośćuczynienia winna być wyższa, jednak pokrzywdzeni winni dochodzić swoich roszczeń w całości na drodze postępowania cywilnego, w sytuacji gdy wskazane przepisy prawa materialnego stanowią o obligatoryjnym orzeczeniu na wniosek pokrzywdzonego lub innej uprawnionej osoby wymienionych w tych normach środków kompensacyjnych ze wskazaniem, że dochodzenie na drodze postępowania cywilnego odnosi się jedynie do niezaspokojonej części roszczenia, gdzie w konsekwencji utrzymania w mocy zaskarżonego wyroku w pozostałym zakresie, tj. skazania oskarżonego za czyn z art. 224 § 2 k.k. i art. 226 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i wymierzenia mu na podstawie art. 224 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. przy zastosowaniu art. 37a § 1 k.k. w zw. z art. 33 § 1 i 3 k.k. kary grzywny, Sąd ad quem w wyniku nienależytej kontroli odwoławczej dopuścił się również rażącego i mającego istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenia przepisu prawa materialnego, a mianowicie art. 37a § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym od 24 czerwca 2020 r., polegającego na nienałożeniu na G.
R., wymienionych w tym przepisie: środka karnego, środka kompensacyjnego lub przepadku, orzeczenie których było obligatoryjne w przypadku wymierzenia kary grzywny zamiast kary pozbawienia wolności, jako wyłącznie przewidzianej w przepisie stanowiącym podstawę skazania.Wniósł o uchylenie wyroku w części zaskarżonej niniejszą kasacją i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w S. do ponownego rozpoznania w tym zakresie w postępowaniu odwoławczym.Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.Kasacja jest oczywiście zasadna, co uprawniało do jej rozpoznania na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.W pełni zasadnie Prokurator Generalny wskazał na wadliwość kontroli instancyjnej i pozbawione podstaw wyjście poza granice rozpoznawanego środka odwoławczego na podstawie art. 440 k.p.k.
Lektura pisemnych motywów zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że Sąd odwoławczy upatrywał rażącej niesprawiedliwości orzeczenia w orzeczeniu na rzecz funkcjonariuszy Policji środka kompensacyjnego w toku postępowania karnego, podczas gdy w przekonaniu tego Sądu powinni oni dochodzić swoich roszczeń z tytuły wyrządzonej przestępstwem krzywdy w postępowaniu cywilnym. Na ten motyw trafnie zwrócił uwagę Prokurator Generalny. Oczywiste jest bowiem, że podjęta przez Sąd Okręgowy decyzja stanowi rażące naruszenie prawa materialnego.
Zgodnie z art. 46 § 1 k.k., w razie skazania sąd może orzec, a na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej orzeka, stosując przepisy prawa cywilnego, obowiązek naprawienia, w całości albo w części, wyrządzonej przestępstwem szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. W realiach procesowych rozpoznawanej sprawy pokrzywdzeni złożyli wniosek o zadośćuczynienie na rozprawie głównej w dniu 18 maja 2021 r., a zatem w terminie określonym w art. 49a k.p.k., co obligowało Sąd meriti do orzeczenia środka kompensacyjnego w postaci zadośćuczynienia.
Jedynie w sytuacji, gdyby orzeczenie obowiązku określonego w art. 46 § 1 k.k. było znacznie utrudnione, sąd może orzec zamiast tego obowiązku nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego w wysokości do 200 000 złotych (art. 46 § 2 k.k.). Nie może również budzić wątpliwości treść art. 46 § 3 k.p.k., zgodnie z którym orzeczenie w postępowaniu karnym na rzecz pokrzywdzonego odszkodowania lub zadośćuczynienia nie stoi na przeszkodzie dochodzeniu przez niego niezaspokojonej części roszczenia w drodze postępowania cywilnego. W świetle powyższych unormowań pozbawienie funkcjonariuszy Policji uprawniania do domagania się zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w wyniku przestępstw popełnionego na ich szkodę podczas lub w związku z wykonywaniem czynności służbowych nie znajduje żadnego uzasadnienia na płaszczyźnie normatywnej.
Różnicowanie sytuacji procesowej pewnych kategorii pokrzywdzonych z tego powodu, że jest ona w większym stopniu narażona na wiktymizację sprzeczne jest także z celem procesu karnego, określonym w art. 2 § 1 pkt 3 k.p.k. oraz funkcją kompensacyjną prawa karnego.Oczywiste jest również i to, że zaskarżone rozstrzygnięcie stanowi rażące naruszenie art. 37a k.k., które to unormowanie stanowiło jedną z podstaw wymiary kary grzywny, zamiast kary pozbawienia wolności. Jego brzmienie, na którym oparł się Sąd pierwszej instancji wynika z nowelizacji Kodeksu karnego, która weszła w życie 24 czerwca 2020 r. (Dz.U. z 2021 r., poz. 1072), zaś czyn przypisany skazanemu został popełniony w dniu 21 października 2021 r.
Brak jest zatem wątpliwości co do poprawności zastosowania art. 37a k.k. przez Sąd pierwszej instancji. Zgodnie z art. 37a § 1 k.k. jeżeli przestępstwo jest zagrożone tylko karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 8 lat, a wymierzona za nie kara pozbawienia wolności nie byłaby surowsza od roku, sąd może zamiast tej kary orzec karę ograniczenia wolności nie niższą od 3 miesięcy albo grzywnę nie niższą od 100 stawek dziennych, jeżeli równocześnie orzeka środek karny, środek kompensacyjny lub przepadek. Zastosowanie tego unormowania przez Sąd pierwszej instancji i utrzymanie w tym zakresie wyroku przez Sąd odwoławczy nie pozwalało na uchylenie środka kompensacyjnego i nieorzeczenie w jego miejsce środka karnego, innego środka kompensacyjnego lub przepadku.
Tym samym Sąd ad quem dopuścił się również rażącej obrazy art. 37a k.k. Niezbędne stało się zatem uchylenie zaskarżonego orzeczenia w części dotyczącej uchylenia orzeczenia o środku kompensacyjnym Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Okręgowemu w S. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Sąd ten weryfikując poprawność rozstrzygnięć Sądu pierwszej instancji w zakresie orzeczenia o środku kompensacyjnym będzie miał na uwadze poczynione rozważania.Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.