Supreme Court quashes lower court verdict due to mandatory defense counsel absence violating Art. 439 § 1(10) k.p.k.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed the appealed verdict and lower court judgment, remanding the case for retrial. The defendant was absent from mandatory court sessions because the first-instance court failed to issue a ruling confirming that his defense was not compulsory after psychiatric experts cleared his sanity. The court ruled that this procedural omission created an absolute ground for appeal under Article 439 § 1(10) of the Code of Criminal Procedure, necessitating a new trial to protect the right to defense.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.; Art. 79 § 4 k.p.k.; The absence of defense counsel at a court session constitutes an absolute ground for appeal when the court failed to issue a ruling establishing that the defense is not compulsory, even if psychiatric experts indicate the accused is sane and capable of defending himself.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
IV KK 185/23 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 października 2023 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Tomczyk (przewodniczący)SSN Zbigniew PuszkarskiSSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek (sprawozdawca)Protokolant Justyna Kryńska - Szufnara przy udziale Prokuratora Prokuratury Krajowej Andrzeja Pogorzelskiego w sprawie A.S.skazanego za czyn z art. 209 § 1 k.k. i in.,na posiedzeniu w Izbie Karnej w dniu 26 października 2023 r.,z urzędu, w trybie art. 439 § 1 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k. w zw. z art. 536 k.p.k., w związku z kasacją wniesioną przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu Okręgowego w Bielsku-Białejz dnia 28 listopada 2022 r., sygn. akt VII Ka 190/22,zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Bielsku-Białejz dnia 8 grudnia 2021 r., sygn. akt IX K 355/19, 1. na podstawie art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. uchyla zaskarżony wyrok, a także zmieniony nim wyrok Sądu I instancji i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w Bielsku-Białej do ponownego rozpoznania, 2. zarządza zwrot A.S. opłaty od kasacji w kwocie 450 (czterysta pięćdziesiąt) złotych.
UZASADNIENIE
Wyrokiem Sądu Rejonowego w Bielsku-Białej z dnia 8 grudnia 2021 r., sygn. akt IX K 355/19, A.S. został uznany za winnego trzech czynów z art. 286 § 1 k.k., art. 297 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. (pkt I tiret 1, 2, 3) oraz jednego czynu z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k., art. 297 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. (pkt I tiret 4), które zostały objęte ciągiem przestępstw z art. 91 § 1 k.k. i za które – stosując art. 4 § 1 k.k. – wymierzono A.S. jedną karę roku pozbawienia wolności oraz grzywnę w wymiarze 100 stawek dziennych, po 10 zł każda stawka (pkt I).
A.S. został także uznany za winnego czynu z art. 209 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k., za który wymierzono mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności (pkt II). Kary jednostkowe pozbawienia wolności zostały połączone i jako karę łączną wymierzono oskarżonemu rok i trzy miesiące pozbawienia wolności (pkt III). Wyrok zawierał ponadto rozstrzygnięcia w przedmiocie zaliczenia na poczet kary łącznej pozbawienia wolności okresu rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie (pkt IV) oraz kosztów procesu (pkt V).Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego, zainicjowanego apelacjami oskarżonego i jego obrońcy, Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej wyrokiem z dnia 28 listopada 2022 r., sygn. akt VII Ka 190/22, zmienił wyrok Sądu I instancji w ten sposób, że z kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu A.S. w punkcie I, a zarzucanego w punkcie 3, wyeliminował przepis art. 270 § 1 k.k. (pkt 1 tiret pierwsze); orzekając w granicach czynu przypisanego oskarżonemu w punkcie II uznał, że dopuścił się on dwóch czynów wyczerpujących znamiona występku z art. 209 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r., opisanych w tym punkcie, tj.:a) w okresie od stycznia 2001 r. do czerwca 2001 r. i w tym zakresie na mocy art. 414 § 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. postępowanie umorzył, a kosztami procesu obciążył Skarb Państwa;b) w okresie od lipca 2002 r. do czerwca 2007 r. i za ten czyn, na mocy art. 209 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r. wymierzył oskarżonemu karę 5 miesięcy pozbawienia wolności (pkt 1 tiret drugie).
Ponadto w miejsce rozstrzygnięcia zawartego w punkcie III wymierzył oskarżonemu nową karę łączną roku i 2 miesięcy pozbawienia wolności (punkt 1 tiret trzecie), jak również w ramach rozstrzygnięcia zawartego w pkt IV na poczet nowej kary łącznej pozbawienia wolności zaliczył oskarżonemu okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie (pkt 1 tiret czwarte). W pozostałym zakresie wyrok Sądu I instancji został utrzymany w mocy (pkt 2). Wyrok zawierał także rozstrzygnięcie w zakresie kosztów procesu (pkt 3). Kasację od powyższego wyroku wniósł obrońca skazanego.
Zaskarżył go w części, tj. co do punktu 1 tiret 1, 3, 4, punktu 2 i punktu 3. W kasacji skarżący podniósł następujące zarzuty:„1) wystąpienie w niniejszej sprawie uchybienia o jakim mowa w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z:a) art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. – poprzez utrzymanie wyroku Sądu I instancji w mocy co do czynu przypisanego w pkt I tiret 3 tego wyroku – w sytuacji, gdy co do czynu tego brak jest skargi uprawnionego oskarżyciela, a Sąd I instancji dokonując zmiany opisu czynu wyszedł poza granice oskarżenia;b) art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k.
– poprzez utrzymanie wyroku Sądu I instancji w mocy co do czynów przypisanych w pkt I tiret 1, 2, 3 tego wyroku – w sytuacji, gdy doszło do przedawnienia karalności w zakresie tychże czynów;2) rażące naruszenie prawa mające istotny wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. i art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k., a także art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k. przez dokonanie nieprawidłowej i nierzetelnej kontroli odwoławczej, tj. nierozpoznanie wszystkich zarzutów obrońcy oraz skazanego – szczegółowo opisanych w uzasadnieniu niniejszej kasacji – i nie ustosunkowanie się do nich w uzasadnieniu wyroku, a także w zakresie rozpoznanych zarzutów dokonanie ich analizy w sposób powierzchowny, który kłóci się z zasadą wszechstronnej i rzetelnej kontroli odwoławczej, na skutek czego Sąd utrzymał wyrok w mocy, choć powinien go zmienić i uniewinnić skazanego od popełnienia czynów opisanych w pkt I tiret 1-4 wyroku Sądu I instancji;3) rażące naruszenie prawa mające istotny wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie art. 167 k.p.k. w zw. z art. 170 § 1 pkt 5 k.p.k. w zw. z art. 170 § 1a k.p.k. poprzez oddalenie przez Sąd odwoławczy wniosków dowodowych o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków R.G., A.D., A.N., P.P. i K.G. oraz uznanie, że dowody te zmierzają do przedłużenia postępowania, podczas gdy dowody te w części powoływane były przez A.S. już przed Sądem I instancji, ale wnioski dowodowe nie zostały w ogóle rozpoznane, a w części zawnioskowane były w oparciu o treść akt Sądu Rejonowego w Pszczynie, sygn. akt II K 274/07, które Sąd ujawnił w postępowaniu odwoławczym – a miały i mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie, albowiem zmierzały do ustalenia czy został popełniony czyn zabroniony i wykazania bezzasadności oskarżenia w zakresie czynów opisanych w pkt I tiret 1 wyroku Sądu I instancji, a tym samym ich oddalenie było niedopuszczalne na podstawie art. 170 § 1a k.p.k.”.
W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o:„1) uchylenie orzeczenia Sądu I instancji w pkt I tiret 1, 2 i 3 oraz umorzenie postępowania z uwagi na przedawnienie karalności czynów, tj. na podstawie art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.;2) przekazanie sprawy Sądowi II instancji do ponownego rozpoznania jako sądowi odwoławczemu co do czynu opisanego w pkt I tiret 4 wyroku Sądu I instancji oraz orzeczenia o karze łącznej (pkt 2), względnie przy uznaniu oczywistej niesłuszności skazania – o uniewinnienie A.S. od zarzuconego mu czynu”.W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Zaskarżony kasacją obrońcy skazanego wyrok, jak również zmieniony nim wyrok Sądu I instancji, należało uchylić i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu, z uwagi na wystąpienie tzw. bezwzględnej przyczyny odwoławczej, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. Sąd Najwyższy stwierdził zaistnienie tej podstawy uchylenia orzeczenia z urzędu, poza granicami zarzutów kasacyjnych, działając na podstawie art. 536 k.p.k. W rezultacie Sąd Najwyższy nie przystąpił do rozpoznania zarzutów kasacyjnych w tej sprawie, bowiem postępowanie sądowe musi być powtórzone.
Jednak, ze względu na specyficzny układ procesowy, tj. wskazanie w kasacji na dwie bezwzględne przyczyny odwoławcze, których potwierdzenie musiałoby skutkować umorzeniem postępowania karnego w tej sprawie po uchyleniu obu wyroków a nie przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, Sąd Najwyższy zbadał także, czy nie zachodzą dwie zasygnalizowane w kasacji bezwzględne przyczyny odwoławcze, co był zobowiązany uczynić także z urzędu. W ocenie Sądu Najwyższego w sprawie nie zaistniały inne bezwzględne przyczyny odwoławcze niż wskazana w wyroku podstawa uchylenia orzeczenia z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.
W tej sprawie nie doszło do przedawnienia karalności czynów przypisanych oskarżonemu w punkcie I tiret 1, 2 i 3 wyroku skazującego. Wymienione czyny zostały popełnione kolejno: czyn z punktu I tiret pierwsze w dniu 29 września 1999 r.; czyn z punktu I tiret drugie w dniu 30 września 1999 r.; czyn z punktu I tiret trzecie w dniu 1 października 1999 r. Co do tych czynów dochodzenie w sprawie wszczęto w dniu 20 października 1999 r. (k. 113), natomiast postanowienie o przedstawieniu zarzutów A.S. zostało wydane dopiero w dniu 25 sierpnia 2011 r. (k. 440).
Zgodnie z art. 101 § 1 pkt 3 k.k. w brzmieniu obowiązującym w dacie wszczęcia postępowania, karalność ww. przestępstw ustawała, jeżeli od czasu ich popełnienia upłynęło 10 lat. Jednakże w 2005 r., na mocy art. 1 pkt 1 lit.
a) ustawy z dnia 3 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny (Dz.U. 2005, nr 132, poz. 1109; dalej: ustawa nowelizująca KK) wydłużono okresy przedawnienia m.in. dla przestępstw, o których mowa w punkcie I tiret 1, 2 i 3 wyroku Sądu I instancji, do 15 lat od daty ich popełnienia. Zgodnie z przepisem intertemporalnym (art. 2 ustawy nowelizującej KK) do czynów popełnionych przed wejściem w życie ustawy nowelizującej KK stosuje się przepisy Kodeksu karnego o przedawnieniu w brzmieniu nadanym tą ustawą, chyba że termin przedawnienia już upłynął.
W sprawie A.S., do dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej KK, termin przedawnienia nie upłynął. Nowe przepisy weszły w życie w dniu 3 sierpnia 2005 r., a najwcześniejszy termin przedawnienia upływał w dniu 29 września 2009 r. Należało więc stosować przepisy nowe. Jednocześnie przytoczony przepis intertemporalny wyłączył w tym zakresie stosowanie art. 4 § 1 k.k. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2012 r., IV KK 176/12). Stosując przepisy nowe, czyny A.S. przedawniały się z upływem 15 lat od daty popełnienia, tj. kolejno 29 września 2014 r., 30 września 2014 r. i 1 października 2014 r.
Jednocześnie przed najwcześniejszą z tych dat przekształcono postępowanie w fazę in personam – w dniu 25 sierpnia 2011 r. w związku z wydaniem postanowienia o przedstawieniu zarzutów, co wydłużyło termin przedawnienia karalności o kolejne 5 lat (art. 102 k.k. w brzmieniu przed dniem 2 marca 2016 r., wymagający do wydłużenia okresu przedawnienia przejścia postępowania w fazę in personam). Następnie, na mocy art. 1 ustawy z dnia 15 stycznia 2016 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny (Dz. U. 2016, poz. 189) nastąpiła zmiana okresu, o jaki wydłuża się termin przedawnienia karalności czynu w związku z wszczęciem postępowania do lat 10, a zgodnie z art. 2 ww. ustawy do czynów popełnionych przed dniem wejścia w życie ww. ustawy należało stosować przepisy o przedawnieniu w brzmieniu nadanym tą ustawą, chyba że termin przedawnienia już upłynął.
Ten nowy stan prawny znalazł zastosowanie w tej sprawie, bowiem w chwili jego wejścia w życie nie doszło do upływu terminu przedawnienia. Tym samym, według powyższych przepisów, przedawnienie przestępstw przypisanych w punkcie I tiret 1, 2 i 3 wyroku Sądu I instancji mogłoby nastąpić najwcześniej kolejno: 29 września 2024 r.; 30 września 2024 r.; 1 października 2024 r. Należy jednak zauważyć, że ze względu na art. 15zzr1 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j.
Dz. U. 2023, poz. 1327 ze zm.), doszło do wstrzymania biegu terminu przedawnienia czynów zarzucanych oskarżonemu w tym postępowaniu. Podsumowując, ani w chwili orzekania przez Sąd odwoławczy, ani w dacie wydania wyroku przez Sąd Najwyższy, nie doszło do przedawnienia karalności żadnego z przestępstw zarzucanych A.S.Sąd Najwyższy nie stwierdził także w sprawie braku skargi uprawnionego oskarżyciela w związku z sygnalizowanym w kasacji brakiem tożsamości czynu zarzucanego i przypisanego A.S. w punkcie I tiret trzecie wyroku Sądu I instancji.
Nie można wywodzić braku tożsamości czynu jedynie z faktu braku tożsamości pokrzywdzonego, tj. podmiotu, który został wprowadzony w błąd i niekorzystnie rozporządził mieniem w ramach przestępstwa oszustwa. Modyfikacja opisu czynu co do pokrzywdzonego, przy niezmienności pozostałych elementów przestępstwa, tj. miejsca i czasu jego popełnienia, przedmiotu wykonawczego, ustawowych znamion czynu, nie stanowi wyjścia poza granice oskarżenia, a tym samym nie prowadzi do wniosku o braku tożsamości czynu. Innymi słowy, różnica co do osoby pokrzywdzonego wyklucza tożsamość czynu tylko w przypadku, gdy łączy się z ustaleniem także innych różnic, takich jak przykładowo wymienione powyżej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 2011 r., III KK 366/10; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2023 r., III KK 100/23).
Tymczasem w tej sprawie zmiana co do pokrzywdzonego była jedyną modyfikacją opisu czynu. Nie zaistniało zatem, sygnalizowane w kasacji, uchybienie z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.Jednakże, jak wskazano na wstępie, w tym postępowaniu zaistniało uchybienie z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. Na etapie postępowania przygotowawczego prokurator powziął uzasadnione wątpliwości co do poczytalności A.S., czego wyrazem było wydanie w dniu 1 lutego 2019 r. postanowienia o wywołaniu opinii sądowo-psychiatrycznej celem zbadania jego stanu poczytalności tempore criminis oraz tempore procedendi (k. 1002a).
A.S., w chwili wydania ww. postanowienia, miał ustanowionego obrońcę z wyboru w osobie adw. J.K. (k. 945-946). W sporządzonej opinii z dnia 6 lutego 2019 r. biegli psychiatrzy jednoznacznie wskazali, że w chwili czynów A.S. miał zachowaną zdolność rozpoznania ich znaczenia i pokierowania swoim postępowaniem, a także, że może on prowadzić obronę w sposób samodzielny i rozsądny (k. 1000-1002). Po wpłynięciu aktu oskarżenia do Sądu I instancji oskarżony ustanowił drugiego obrońcę z wyboru w osobie adw. B.G. (k. 1099). W dniu 23 sierpnia 2019 r. adw.
J. K. poinformował Sąd Rejonowy, że nie reprezentuje już oskarżonego (k. 1167). Pismem z dnia 19 lutego 2020 r. oskarżony wypowiedział upoważnienie do obrony udzielone adw. B. G. oraz ustanowił swoim obrońcą adw. A.L. (k. 1259). Jednocześnie w dniu 5 czerwca 2020 r. oskarżony ustanowił drugim obrońcą adw. D.K. (k. 1327). Adw. A.L. wypowiedział upoważnienie do obrony A.S. (pismo z dnia 8 czerwca 2020 r., k. 1332). Następnie upoważnienie do obrony udzielone adw. D. K. zostało wypowiedziane przez oskarżonego (pismo z dnia 17 lutego 2022 r., k. 1542).
Jednocześnie obrońcą oskarżonego ustanowiony został adw. K. B. (k. 1536-1537). W aktach postępowania nie znajduje się żadna decyzja procesowa wydana w trybie art. 79 § 4 k.p.k., która stanowiłaby o ustaniu stanu obrony obligatoryjnej na podstawie wniosków opinii biegłych psychiatrów. Jednocześnie z pisma przesłanego do Sądu Najwyższego przez Sąd Rejonowy w Bielsku-Białej (k. 33 akt SN) nie wynika, aby tego typu decyzja została wydana na etapie postępowania przygotowawczego i zalegała w aktach sprawy zarejestrowanej w repertorium Kp, nie będąc włączoną do akt sprawy głównej.
Pomimo takiej sytuacji procesowej, na terminie rozprawy przed Sądem I instancji w dniu 17 czerwca 2020 r. (k. 1335) oraz na dwóch terminach rozprawy odwoławczej (k. 1581 i k. 1599) oskarżony występował bez obrońcy.Oceniając powyższy przebieg postępowania pod względem prawnym, należy wskazać, że z chwilą powzięcia przez prokuratora uzasadnionych wątpliwości co do poczytalności A.S., czego wyrazem było wydanie postanowienia o dopuszczeniu dowodu z opinii sądowo-psychiatrycznej, powstał wobec oskarżonego stan obrony obligatoryjnej.
Obrona obligatoryjna, o której mowa w art. 79 § 1 pkt 3 i 4 k.p.k. powstaje od momentu, gdy organ procesowy powziął wątpliwości co do tego, czy sprawca mógł w czasie czynu rozpoznać jego znaczenie lub pokierować swoim postępowaniem (art. 79 § 1 pkt 3 k.p.k. w zw. z art. 31 § 1 k.k.), albo czy jego zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania postępowaniem była w znacznym stopniu ograniczona (art. 79 § 1 pkt 3 k.p.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k.), a także wówczas, gdy wprawdzie brak jest wątpliwości wskazanych wyżej, ale istnieją one, w ocenie organu procesowego, co do tego, czy stan zdrowia psychicznego oskarżonego pozwala na udział w postępowaniu lub prowadzenie obrony w sposób samodzielny oraz rozsądny (art. 79 § 1 pkt 4 k.p.k.) i w celu wyjaśnienia którejkolwiek z tych wątpliwości dopuścił dowód z opinii biegłych lekarzy psychiatrów – art. 202 § 1 k.p.k. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2020 r., II KK 295/20).
Niewątpliwie również od dnia 1 lipca 2015 r. stan obrony obligatoryjnej opartej na art. 79 § 1 pkt 3 i 4 k.p.k. nie ustaje z chwilą wydania opinii biegłych psychiatrów, usuwającej wątpliwości organu procesowego, ale dopiero z chwilą wydania postanowienia przez sąd – art. 79 § 4 k.p.k. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2020 r., V KK 248/19; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2019 r., V KK 121/18). Analiza akt niniejszej sprawy prowadzi do wniosku, że Sąd I instancji nie wydał takiego postanowienia na etapie postępowania przygotowawczego, ani na etapie jurysdykcyjnym, nie uczynił tego także Sąd II instancji w postępowaniu odwoławczym.
Tym samym stan obrony obligatoryjnej wobec A.S. obowiązywał w postępowaniu od dnia wydania postanowieniu o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłych psychiatrów. Stan ten powodował – zgodnie z art. 79 § 3 k.p.k. – obowiązkową obecność obrońcy na każdym terminie rozprawy. Tymczasem na terminie rozprawy przed Sądem Rejonowym w dniu 17 czerwca 2020 r. obrońca oskarżonego nie był obecny. Na tym terminie rozprawy przeprowadzono dowód z zeznań dwóch świadków. Obrońca oskarżonego nie był również obecny na dwóch terminach rozprawy odwoławczej w dniach 10 października 2022 r. i 28 listopada 2022 r.
W ramach pierwszego z tych terminów Sąd odwoławczy wypowiedział się co do wniosków dowodowych zawartych w apelacji oraz pouczył o możliwości zmiany kwalifikacji prawnej czynu w trybie art. 399 § 1 k.p.k. Na drugim z ww. terminów rozprawy odwoławczej była ona prowadzona od początku z uwagi na przekroczenie terminu odroczenia wydania wyroku (art. 411 § 2 k.p.k.). Powyższe spowodowało zaistnienie uchybienia, o którym mowa w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.Analogiczne stanowisko wynika z postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2022 r., I KZP 10/21 (OSNK 2022, z. 6, poz. 23).
Zgodnie z tezą tego orzeczenia: „uchybienie o randze bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. stanowi nieobecność obrońcy na rozprawie w przypadku braku wydania przez sąd postanowienia, o którym mowa w art. 79 § 4 k.p.k., stwierdzającego brak obligatoryjności obrony, również w sytuacji, gdy z opinii biegłych lekarzy psychiatrów wynika, iż poczytalność oskarżonego w czasie popełnienia czynu nie była wyłączona ani w znacznym stopniu ograniczona, a nadto, że stan zdrowia psychicznego oskarżonego pozwala mu na udział w postępowaniu i prowadzenie obrony w sposób samodzielny i rozsądny”.Podsumowując, w niniejszej sprawie, na skutek braku wydania przez Sąd I instancji postanowienia, o którym mowa w art. 79 § 4 k.p.k., że udział w postępowaniu obrońcy nie jest obowiązkowy po złożeniu do akt sprawy przez biegłych psychiatrów opinii usuwającej wątpliwości co do poczytalności A.S., stan obrony obligatoryjnej trwał w postępowaniu jurysdykcyjnym, powodując konieczność posiadania obrońcy, a w konsekwencji obligatoryjny udział obrońcy w każdym terminie rozprawy.
Na terminie rozprawy w dniu 17 czerwca 2020 r. Sąd I instancji procedował pod nieobecność obrońcy w sytuacji, gdy jego udział w rozprawie był obowiązkowy, taka sama sytuacja wystąpiła na dwóch terminach rozprawy odwoławczej, co zmaterializowało bezwzględną przyczynę odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. (co do analogicznych stanów faktycznych i prawnych zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2019 r., III KK 662/18; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2018 r., V KK 506/17).Powyższa konstatacja, uwzględniając, że pierwsze naruszenie prawa do obrony A.S. miało miejsce w postępowaniu przed Sądem I instancji, niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych w kasacji zarzutów, obligowała Sąd Najwyższy do uchylenia wyroku Sądu odwoławczego oraz poprzedzającego go wyroku Sądu I instancji i przekazania sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.Wniesiona w tej sprawie kasacja okazała się skuteczna o tyle, że spowodowała uchylenie zaskarżonego nią wyroku na skutek orzekania Sądu Najwyższego poza granicami podniesionych w niej zarzutów.
Z tego powodu Sąd Najwyższy zarządził zwrot opłaty kasacyjnej oskarżonemu (art. 527 § 4 k.p.k.) Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w sentencji wyroku. (TM)[ms]