Supreme Court quashes lower court verdict acquitting defendant of mask violation due to flawed legal control.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed the lower court's verdict which had acquitted the defendant of a mask violation offense. The defendant argued that the lower courts incorrectly applied Article 54 of the Offenses Act to a conduct that did not meet the statutory elements of the crime at the time. The court agreed, ruling that the lower courts failed to properly analyze the legal basis for the obligation to wear masks, leading to a flawed conviction that was overturned in favor of acquittal.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 54 k.w.; Art. 1 § 1 k.w.; Art. 2 § 1 k.w.; Art. 116 § 1a k.w. The court established that a lower court's acquittal is invalid if it incorrectly applies the Offenses Act to conduct that does not fulfill the statutory requirements of the specific offense.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV KK 182/22 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 czerwca 2022 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jacek BłaszczykProtokolant Olga Tyburc - Żelazek w sprawie M. O. obwinionego z art. 116 § 1a k.w. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w dniu 8 czerwca 2022 r., kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich, na korzyść, od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 12 października 2021 r., sygn. akt XXIII Ka (…), utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia 9 czerwca 2021 r., sygn. akt IX W (…), 1. uchyla zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w K. oraz utrzymany nim w mocy wyrok Sądu Rejonowego w S. i uniewinnia M. O. od popełnienia zarzucanego i przypisanego mu czynu;
2. obciąża Skarb Państwa kosztami postępowania. UZASADNIENIEM. O. został obwiniony o to, że: „W okresie od 9.09.2020 r. o godzinie 18:40 w S. na ul. Z. na terenie sklepu L. wbrew obowiązkowi nie miał zasłoniętych ust i nosa, to jest o wykroczenie z art. 116 § 1a k.w.”Wyrokiem zaocznym Sądu Rejonowego w S. z dnia 9 czerwca 2021 r., sygn. akt IX W (…), uznano obwinionego M. O. za winnego tego, że: w dniu 9 września 2020 r. w S., wbrew obowiązkowi nie miał zakrytych ust i nosa w placówce handlowej, wykraczając tym samym przeciwko wydanym z upoważnienia ustawy przepisom porządkowym o zachowaniu się w miejscach publicznych, a który to czyn wyczerpuje znamiona wykroczenia z art. 54 k.w. (w brzmieniu ustawy - Kodeks wykroczeń obwiązującej w chwili popełnienia czynu) przy zast. art. 2 § 1 k.w. i za to, na mocy art. 54 k.w. (w brzmieniu ustawy - Kodeks wykroczeń obwiązującej w chwili popełnienia czynu), przy zast. art. 2 § 1 k.w. w zw. z art. 24 § 1 i 3 k.w. wymierzono mu karę grzywny w wysokości 100 złotych.
W punkcie 2 wyroku zasądzono od obwinionego na rzecz Skarbu Państwa koszty postępowania w łącznej kwocie 150 złotych. Po rozpoznaniu apelacji obwinionego Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 12 października 2021 r., sygn. akt XXIII Ka (…), utrzymał zaskarżony wyrok w mocy i zasądził od obwinionego na rzecz Skarbu Państwa wydatki postępowania odwoławczego w kwocie 50 złotych oraz opłatę za II instancję w kwocie 30 złotych. Kasację od tego wyroku wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich, który zarzucił rozstrzygnięciu naruszenie przepisów prawa procesowego, poprzez dokonanie wadliwej kontroli instancyjnej i utrzymanie w mocy wyroku Sądu meriti obarczonego rażącym naruszeniem prawa materialnego, tj. przepisu art. 54 k.w.
– pomimo tego, że przypisany czyn ukaranemu nie zawierał znamion wykroczenia. Skarżący wniósł o uchylenie wyroków zarówno I, jak i II instancji i uniewinnienie M. O. od popełnienia zarzucanego i przypisanego mu wykroczenia.Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest oczywiście zasadna i jako taka podlegała uwzględnieniu w całości w trybie art. 535 § 5 k.p.k., tj. na posiedzeniu bez udziału stron. Oczywistym jest, że w realiach sprawy, w której wniesiono kasację, konsekwencje uwzględnienia postawionego w niej zarzutu dotyczą nie tylko orzeczenia zawartego w zaskarżonym wyroku, ale obejmują całość rozstrzygnięć Sadów obu instancji.W realiach niniejszej sprawy obwinionemu przypisano odpowiedzialność za wykroczenie, o którym mowa w art. 54 k.w. i wymierzono karę grzywny w wysokości 100 złotych.
Zgodnie z dyspozycją art. 54 k.w. karze grzywny do 500 złotych albo karze nagany podlega ten, kto wykracza przeciwko wydanym z upoważnienia ustawy przepisom porządkowym o zachowaniu się w miejscach publicznych. Przepis ten ma charakter przepisu blankietowego zupełnego, co oznacza, że sam w sobie nie zawiera znamion czynu zabronionego, ale odsyła i sankcjonuje zachowania uregulowane w wydanych z upoważnienia ustawy przepisach prawa miejscowego i rozporządzeniach, określające zasady i sposób zachowania w miejscach publicznych. Czynność sprawcza polega zatem na „wykroczeniu” przeciwko przepisom porządkowych, tzn. mającym na celu zapewnienie porządku, spokoju i ładu publicznego.Przepisami tymi są m.in. rozporządzenia, które zgodnie z art. 92 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wydawane są przez organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania.
Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu, a organ upoważniony do wydania rozporządzenia nie może przekazać swoich kompetencji innemu organowi. Jest zatem oczywiste, że rozporządzanie musi być wydane na podstawie wyraźnego szczegółowego upoważnienia w zakresie określonym w upoważnieniu, w granicach tego upoważnienia i nie może być sprzeczne z normami Konstytucji RP, aktem, na podstawie którego zostało wydane i innymi aktami, które regulują materię będącą przedmiotem rozporządzenia.
Konsekwencją uchybienia chociażby jednemu ze wskazanych wyżej wymogów jest niezgodność rozporządzenia z ustawą, co z kolei oznacza, że takie wadliwe rozporządzenie nie może stanowić źródła obowiązków dla obywateli i nie może być podstawą do ukarania za niestosowanie się do tych obowiązków. W sprawie niniejszej w wyroku Sądu I instancji jako podstawę prawną ukarania M. O. wskazano jedynie przepis art. 54 k.w. Przepis ten ma charakter blankietowy, zatem zakres karalności opisanego w nim czynu jest determinowany obowiązującymi w danym momencie przepisami porządkowymi o zachowaniu w miejscu publicznym, wydanymi z upoważnienia ustawowego - co, również z uwagi na treść art. 82 § 2 pkt. 1 k.p.s.w., nakazuje przytoczyć w podstawie prawnej skazania także mający zastosowanie przepis porządkowy.
Z kolei z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP stanowiącego, że sądy podlegają jedynie Konstytucji i ustawom, wynika, że obowiązkiem sądu orzekającego o odpowiedzialności osoby za wykroczenie na podstawie przepisu blankietowego, dopełnianego, jak w niniejszej sprawie, przepisem rozporządzenia wykonawczego, jest zbadanie, czy przepisy rozporządzenia zostały wydane na podstawie i w granicach upoważnienia ustawowego. Z uzasadnienia Sądu I instancji wynika, co prawda, że przepisem wykonawczym jest w ocenie Sądu § 24 ust. 1 pkt 2 lit. d Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz.
U. z 2020 r., poz. 1356). Przepis ten nakładał obowiązek zakrywania, przy pomocy odzieży lub jej części, maski, maseczki, przyłbicy albo kasku ochronnego, o którym mowa w art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2020 r., poz. 110, 284, 568, 695 i 1087), ust i nosa w obiektach handlowych lub usługowych, placówkach handlowych i usługowych i na targowiskach (straganach). Jak słusznie dostrzega Rzecznik Prawa Obywatelskich nakaz zakrywania ust i nosa został wprowadzony na podstawie upoważnienia zawartego w art. 46 b pkt 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi.
Z treści tego upoważnienia wynikało, że Rada Ministrów może ustanowić w rozporządzeniu obowiązek poddania się badaniom lekarskim oraz stosowania innych środków profilaktycznych i zabiegów przez osoby chore i podejrzane o zachorowanie. Nie ulega więc wątpliwości, że w granicach tak ukształtowanego upoważnienia ustawowego, Rada Ministrów mogła określić w rozporządzeniu wyłącznie obowiązek stosowania środków profilaktycznych przez osoby chore i podejrzane o zachorowanie. Upoważnienie ustawowe nie zawierało natomiast umocowania dla Rady Ministrów do ustanawiania w akcie wykonawczym do ustawy powszechnego obowiązku stosowania środków profilaktycznych, w tym przypadku środków zakrywających usta i nos.
Stąd też, wskazane powyżej Rozporządzenie Rady Ministrów nakładające na osoby inne niż osoby chore i podejrzane o zachorowanie, obowiązek zakrywania ust i nosa w przestrzeni publicznej, zostało wydane z przekroczeniem granic upoważnienia ustawowego, co stanowi naruszenie art. 92 ust. 1 Konstytucji RP.Narzucenie jednostce poprzez wprowadzenie rozporządzeniem powszechnego nakazu zakrywania ust i nosa w określonych miejscach nastąpiło nie tylko z przekroczeniem granic i upoważnienia ustawowego, ale też z naruszeniem konstytucyjnego warunku, że ograniczenie wolności osobistej może nastąpić tylko na zasadach i w trybie określonym w ustawie.
Kwestie te były przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 8 lipca 2003 r., sygn. akt P 10/02 (OTK-A 2003/6, poz.
62) wskazał, że sądy, stosując przepis art. 54 k.w., powinny zawsze badać, czy organ stanowiący przepisy porządkowe działał na podstawie ustawy i w granicach upoważnień ustawowych a także, czy przepisy porządkowe, do których odsyła analizowany przepis, są zgodne z Konstytucją RP, a w szczególności, czy zostały ustanowione zgodnie z konstytucyjnymi zasadami stanowienia aktów podustawowych.Powyższe oznacza nakaz kompletności unormowania ustawowego, które musi samodzielnie określać wszystkie podstawowe elementy ograniczenia danego prawa i wolności, tak aby już na podstawie lektury przepisów ustawy można było wyznaczyć kompletny zarys (zakres) tego ograniczenia.
Niedopuszczalne jest natomiast przyjmowanie w ustawie uregulowań blankietowych, pozostawiających organom władzy wykonawczej swobodę normowania ostatecznego kształtu owych ograniczeń, a w szczególności wyznaczania zakresu tych ograniczeń (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 26 marca 2021 r., II KK 40/21; z dnia 8 kwietnia 2021 r., II KK 75/21; z dnia 5 maja 2021 r., V KK 132/21, V KK 126/21, II KK 106/21; z dnia 12 maja 2021 r., II KK 76/21, II KK 82/21; z dnia 19 października 2021 r., II KK 254/21, baza orzeczeń Supremus).Rada Ministrów uzyskała upoważnienie do ustanowienia w rozporządzeniu powszechnego nakazu zakrywania ust i nosa w określonych okolicznościach, miejscach i obiektach oraz na określonych obszarach, wraz ze sposobem realizacji tego nakazu dopiero z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 28 października 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z przeciwdziałaniem sytuacjom kryzysowym związanym z wystąpieniem COVID-19 (Dz.
U. z 2020 r., poz. 2112 ze zm., dodany art. 46b pkt 13 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi), zaś nieprzestrzeganie tego nakazu zostało przez ustawodawcę uznane za wykroczenie w dodanym tą ustawą art. 116 § 1a k.w. Ustawa ta, w weszła w życie w dniu 29 listopada 2020 r. Nie mogła mieć jednak wpływu na zakres odpowiedzialności obwinionego, o której Sąd Rejonowy w S. orzekał w dniu 9 czerwca 2021 r. W czasie popełnienia czynu (dzień 9 września 2020 r.) nie był on bowiem zabroniony pod groźbą kary (art. 1 § 1 k.w.), co aktywizuje niekwestionowaną zasadę nullum crimen sine lege, a gdy chodzi o wykroczenia - zasadę nulla contraventio sine lege.
Dodatkowo, nie można orzec o odpowiedzialności, jeśli dopiero ustawa nowa uznaje dane zachowanie za czyn zabroniony, gdyż zgodnie z art. 2 § 1 k.w. jeżeli w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia wykroczenia stosuje się ustawę nową, jednak należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy.Sąd Okręgowy w K. w uzasadnieniu swojego orzeczenia powtórzył błędną interpretację Sądu I instancji odnośnie do możliwości zastosowania art. 54 k.w. do zachowania obwinionego.
Wbrew stanowisku Sądu II instancji, upoważnienie z ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi nie zawierało umocowania dla Rady Ministrów do ustanawiania w akcie wykonawczym do ustawy powszechnego obowiązku stosowania środków profilaktycznych, w tym przypadku środków zakrywających usta i nos. Wadliwość kontroli instancyjnej, przeprowadzonej przez Sąd Okręgowy w K., dodatkowo podkreśla fakt, że Sąd ten nie odniósł się w ogóle do zarzutów, dotyczących uchybień przepisów Konstytucji RP, co do zasady, słusznie przywołanych przez obwinionego, w zakresie możliwości ograniczenia praw i wolności.
W uzasadnieniu wyroku Sądu ad quem, brak jest jakiekolwiek pogłębionej analizy zarzutów apelacji obwinionego oraz rzetelnego odniesienia się do nich.W tym stanie rzeczy, rażąco wadliwa kontrola instancyjna dokonana przez Sąd Okręgowy w K., miała istotny wpływ na treść orzeczenia, doprowadziła bowiem do utrzymania w mocy wyroku naruszającego przepis art. 54 k.w., poprzez jego zastosowanie w odniesieniu do zachowania obwinionego - pomimo tego, że czyn mu przypisany nie wyczerpywał znamion tego wykroczenia. W okolicznościach przedmiotowej sprawy nie powinien zapaść inny wyrok poza wyrokiem uniewinniającym.Z tych względów orzeczono jak w wyroku, rozstrzygając także o kosztach sądowych postępowania kasacyjnego.