Supreme Court dismissed cassation appeal, holding new charges in second instance violate procedural rules.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal against a second-instance judgment regarding Maria P.'s conviction for economic crimes. The defense argued for a retrial based on new charges and procedural errors, but the Court ruled that such arguments must be raised in the ordinary appeal stage. Consequently, the Court upheld the principle that second-instance courts are bound by the scope of the original appeal and cannot consider new grounds introduced later.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 442 § 1 k.p.k.; Art. 442 § 3 k.p.k.; Art. 518 k.p.k.; Art. 523 § 1 k.p.k.; Art. 535 § 3 k.p.k. – A second-instance court must adjudicate solely within the limits of the original appeal and cannot consider new charges or arguments raised subsequently in a cassation complaint.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
WYROK Z DNIA 12 LISTOPADA 2008 R.
IV KK 148/08
Sąd drugiej instancji ponownie rozpoznający apelację, po uchyleniu
poprzedniego orzeczenia i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania
w postępowaniu odwoławczym, związany jest zapatrywaniami prawnymi i
wskazaniami sądu kasacyjnego (art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.).
Oznacza to jednak obowiązek rozpoznania apelacji wyłącznie w granicach
przekazania (art. 442 § 1 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.) i ustosunkowania
się do zarzutów podniesionych w zwykłym środku odwoławczym, a nie do
zarzutów sformułowanych dopiero w skardze kasacyjnej.
Przewodniczący: sędzia SN D. Świecki.
Sędziowie SN: T. Artymiuk (sprawozdawca), J. Dołhy.
Prokurator Prokuratury Krajowej: Z. Siejbik.
Sąd Najwyższy w sprawie Marii P., skazanej z art. 296 § 1 i 3 k.k. i
innych, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 12 listopada
2008 r. kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu
Okręgowego w G. z dnia 13 grudnia 2007 r., zmieniającego wyrok Sądu
Rejonowego w R. z dnia 21 września 2005 r.,
u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę Marii P. p r z e k a z a ł
Sądowi
Okręgowemu w G. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym (...).
Z uzasadnienia:
Wyrokiem z dnia 21 września 2005 r., Sąd Rejonowy w R. uznał Marię P. za winną tego, że:
1. «w okresie od 10 stycznia 1999 r. do 1 sierpnia 2000 r. w R. i w innych miejscowościach działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, w podobny sposób i w krótkich odstępach czasu, zajmując stanowisko wiceprezesa ds. marketingu i będąc obowiązaną na podstawie uchwały
Rady Nadzorczej oraz umowy o pracę do zajmowania się działalnością gospodarczą „P.” S.A. w R., poprzez nadużycie udzielonych uprawnień, jak
również poprzez zawarcie szeregu niekorzystnych, sprzecznych z zasadami prawidłowego gospodarowania umów i tak:
- w dniu 10 stycznia 1999 r. z „P.” Sp. z o.o. w W., zawarła umowę o
współpracy oraz aneks do niej, z której to umowy Spółka „P.” Sp. z o.o. nie
wywiązała się i nie wykonała żadnej czynności do jakiej była zobowiązana,
a mimo to wystawiła faktury tytułem pozyskania dla „P.” S.A. klienta „A.”
S.A., przy czym oskarżona miała świadomość, że „A.” S.A. został pozyskany wskutek wygrania przez spółkę „P.” S.A. przetargu otwartego, a wszelkie czynności związane z pozyskaniem klienta były podejmowane przez
służby marketingowe „P.” S.A. i mimo to przekazała na rzecz „P.” Sp. z o.o.
kwotę 918 342,80 zł wyrządzając w ten sposób „P.” S.A. szkodę majątkową
w wielkich rozmiarach – tj. czynu z art. 296 § 1 i 3 k.k.
- w dniu 2 listopada 1999 r. zawarła ze Spółdzielnią Mieszkaniową
„K.” w W. umowę pożyczki kwoty 300 000,00 USD o równowartości
1 288 560,00 zł z późniejszymi aneksami bez zapoznania się z sytuacją
finansową SM „K.”, biznes planem inwestycji i bez odpowiedniego zabezpieczenia interesów „P.” S.A., przekazując na rzecz SM „K.” pełną kwotę
pożyczki i wyrządzając w ten sposób „P.” S.A. szkodę majątkową w wielkich rozmiarach – tj. czynu z art. 296 § 1 i 3 k.k.
- w dniu 1 marca 2000 r. ze Spółdzielnią Mieszkaniową „K.” w W.
umowy wraz z aneksem, na generalne wykonawstwo budynku wiedząc
przy tym, iż inwestycje SM „K.” nie są realizowane zgodnie z założeniami i
że Spółdzielnia nie posiada zdolności kredytowej, a mimo to wykonano roboty ziemne o wartości 1 142 787,53 zł, co wyrządziło w majątku „P.” S.A.
znaczną szkodę majątkową – tj. czynu z art. 296 § 1 i 3 k.k.
- w dniu 11 stycznia 2000 r. zawarła z „A.” S.A. w G. umowy na generalną realizację inwestycji „Budowa hali rynku hurtowego produktów rolnych”, zastąpioną później umową z dnia 26 i 28 czerwca 2000 r. z udziałem
„A.” S.A. w G. i „I.” S.A. w G., w wyniku czego spółka „P.” S.A. podjęła się
finansowania wszelkich prac związanych z rozpoczęciem inwestycji, bez
rozpoznania możliwości finansowych i wiarygodności podmiotów na rzecz
których dokonywała płatności w imieniu zleceniodawcy, bez odpowiedniego
zabezpieczenia interesów „P.” S.A. wiedząc przy tym, że zleceniodawca
nie ma możliwości wywiązania się ze spłaty i nie posiada zdolności kredytowej, nie posiadając wystarczającej ilości własnych środków finansowych
a mimo to dokonano przekazania kwot:
- 183 000,00 USD o równowartości 740 454,60 zł z tytułu opłat formalnoprawnych związanych z uruchomieniem finansowania inwestycji wpłaconych w imieniu zleceniodawcy na rzecz Towarzystwa Leasingowego S.A. w
G., przelewem z dnia 22 marca 2000 r.,
- 25 635,00 zł Włodzimierzowi J. dnia 15 czerwca 2000r.,
- 540 000,00 USD o równowartości 2 328 480,00 zł z tytułu ubezpieczenia
umowy leasingu wpłaconego w imieniu zleceniodawcy na rzecz R. w Danii,
na podstawie polecenia przelewu z dnia 6 lipca 2000 r.,
- 50 000,00 USD o równowartości 215 600,00 zł z tytułu kaucji wpłaconej w
imieniu zleceniodawcy na rzecz P. w USA, na podstawie przelewu z dnia 6
lipca 2000 r.,
- 472 732,92 USD 2 080 497,58 zł z tytułu czynszu inicjalnego wpłaconego
w imieniu zleceniodawcy na rzecz P. w USA, na podstawie polecenia przelewu z dnia 1 sierpnia 2000 r.
wyrządzając tym samym w majątku spółki „P.” S.A. szkodę majątkową w
wielkich rozmiarach w wysokości 5 390 667,18 zł – tj. czynu z art. 296 § 1 i
3 k.k.
- w pierwszym półroczu 2000 r. w związku z postanowieniami umowy
z dnia 11 stycznia 2000 r. z „A.” S.A. w G. na generalną realizację inwestycji „Budowa hali rynku hurtowego produktów rolnych”, zastąpioną później
umową z dnia 26 i 28 czerwca 2000 r. z udziałem „A.” S.A. w Gliwicach i
„I.” S.A. w G., wiedząc, że zleceniodawca nie ma możliwości wywiązania
się ze spłaty i nie posiada zdolności kredytowej a umowa nie weszła w życie w związku z nierozpoczęciem finansowania, podjęto decyzję rozpoczęciu robót budowlanych ponosząc wydatki na wynagrodzenia, pracę sprzętu
i podwykonawców o wartości co najmniej 3 351 009,00 zł, wyrządzając tym
samym w majątku spółki „P.” S.A. szkodę majątkową w wielkich rozmiarach» – tj. czynu z art. 296 § 1 i 3 k.k.
i ustalając, że czyny te zostały popełnione w ciągu przestępstw, na zasadzie art. 296 § 1 i 3 k.k. z zw. z art. 91 § 1 k.k., skazał ją na karę 2 lat pozbawienia wolności, wymierzając za ten ciąg przestępstw również środek
karny w postaci zakazu zasiadania w organach spółek handlowych na
okres 3 lat;
2. «w okresie od 1 do 21 marca 2000 r. w W., działając wspólnie i w
porozumieniu z innymi osobami, w podobny sposób i w krótkich odstępach
czasu, zajmując stanowisko wiceprezesa ds. marketingu i będąc obowiązaną na podstawie uchwały Rady Nadzorczej oraz umowy o pracę do zajmowania się działalnością gospodarczą „P.” S.A. w R., poprzez nadużycie
udzielonych uprawnień, jak również poprzez zawarcie szeregu niekorzystnych, sprzecznych z zasadami prawidłowego gospodarowania umów, i tak:
- w dniu 21 marca 2000 r. zawarła ze Spółdzielnią Mieszkaniową „K.”
w W. aneks do umowy pożyczki z dnia 2 listopada 1999 r., na mocy której
„P.” S.A. zobowiązał się do pożyczenia Spółdzielni Mieszkaniowej „K.” dodatkowo kwoty 110 000,00 DEM o równowartości 222 167,00 zł wiedząc,
że inwestycje SM „K.” nie są realizowane zgodnie z założeniami i że Spółdzielnia nie posiada zdolności kredytowej a mimo to przekazano na jej
rzecz kwotę dodatkowej pożyczki, co wyrządziło w majątku „P.” S.A.
znaczną szkodę majątkową – tj. czynu z art. 296 § 1 k.k.
- w dniu 3 listopada 1999 r. zawarła ze Spółdzielnią Mieszkaniową
„K.” w W. umowy z aneksami na generalne wykonawstwo budynku w W.,
bez zapoznania się z sytuacją finansową SM „K.”, biznes planem inwestycji
i bez odpowiedniego zabezpieczenia interesów „P.” S.A., a mimo to wykonano roboty budowlane o wartości 154 881,30 zł wyrządzając w ten sposób
„P.” S.A. znaczną szkodę majątkową» – tj. czynu z art. 296 § 1 k.k.
i ustalając, że czyny te zostały popełnione w ciągu przestępstw, na zasadzie art. 296 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k., skazał ją na karę 6 miesięcy
pozbawienia wolności, wymierzając za ten ciąg przestępstw także środek
karny w postaci zakazu zasiadania w organach spółek handlowych na
okres 3 lat.
Łącznie orzeczono wobec oskarżonej karę 2 lat pozbawienia wolności i środek karny w postaci zakazu zasiadania w organach spółek handlowych na okres 5 lat, przy czym wykonanie kary pozbawienia wolności warunkowo zawieszono na okres 5 lat próby, na podstawie art. 71 § 1 k.k.
orzeczono karę grzywny w wysokości 150 stawek dziennych przy określeniu jednej stawki na kwotę 300 zł, zaś na zasadzie art. 46 § 1 k.k. zobowiązano oskarżoną solidarnie z drugą osobą do naprawienia szkody majątkowej powstałej w związku z wyrządzoną szkodą „P.” S.A. w R., przez zapłatę kwoty 918 342,80 zł na rzecz pokrzywdzonego RPBM „P.” S.A. w upadłości.
Apelacje od wskazanego wyżej wyroku wnieśli oskarżyciel publiczny
oraz obrońca oskarżonej. (...)
Po rozpoznaniu obu apelacji Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z dnia 21
lipca 2006 r., zmienił zaskarżony wyrok w stosunku do oskarżonej Marii P.:
a) w pkt. 1 i 3 tego wyroku w ten sposób, że uznał Marię P. za winną
tego że:
«w okresie od 10 stycznia 1999 r. do 7 sierpnia 2000 r. w R. i innych
miejscowościach, działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami,
zajmując stanowisko wiceprezesa d/s ekonomicznych i będąc obowiązaną
na podstawie uchwały Rady Nadzorczej oraz umowy o pracę do zajmowania się działalnością gospodarczą „P.” S.A. w R. poprzez nadużycie uprawnień, jak również niedopełnienie obowiązków w zakresie prawidłowego zabezpieczenia roszczeń finansowych spółki, jak również poprzez zawarcie
szeregu niekorzystnych, sprzecznych z zasadami prawidłowego gospodarowania umów, w tym:
- umowy z dnia 10 stycznia 1999 r. zawartej z „P.” Sp. z o.o. w W. o
współpracy , na mocy której przekazano na rzecz „P.” Sp. z o.o. kwotę
918 342,80 zł za niewykonane usługi,
- umowy z dnia 2 listopada 1999 r. ze Spółdzielnią Mieszkaniową „K.”
z siedzibą w W., pożyczki kwoty 300 000,00 USD o równowartości
1 288 560,00 zł,
- umowy z dnia 21 marca 2000 r. pożyczki kwoty 110 000,00 DEM o
równowartości 222 167,00 zł,
- umowy z dnia 3 listopada 1999 r. na generalne wykonawstwo budynków w W. dla Spółdzielni Mieszkaniowej „K.” w W., w wyniku której wykonano roboty ziemne o wartości co najmniej 1 421 668,83 zł,
- umowy z dnia 11 stycznia 2000 r. z „A.” S.A. w G. na generalną realizację inwestycji pod klucz „Budowa hali rynku hurtowego produktów rolnych”, zastąpioną następnie umową z dnia 26 i 28 czerwca 2000 r. z udzia-
łem „A.” S.A. w G. i „I.” S.A. w G., w wyniku czego w imieniu „P.” S.A. zobowiązała się do pokrycia zobowiązań zamawiającego z tytułu przyrzeczonej umowy leasingu inwestycyjnego operacyjnego oraz sfinansowania robót budowlanych , w skutek czego doszło do wykonania prac budowlanych
ziemnych o wartości co najmniej 3 351 009,00 zł oraz dokonania przelewów:
- kwoty 183 000,00 USD o równowartości 740 454,60 zł na rachunek Towarzystwa Leasingowego S.A. w G. przelewem z dnia 22 marca 2000 r.,
- wydania Włodzimierzowi J., członkowi zarządu „I.” S.A. w G., w dniu 15
czerwca 2000 r. kwoty 25 635,00 zł,
- kwoty 540 000,00 USD o równowartości 2 328 480,00 zł na rachunek „R.”
z siedzibą w Danii z tytułu składki stanowiącej gwarancję finansową na
podstawie polecenia przelewu z dnia 6 lipca 2000r.,
- kwoty 50 000,00 USD o równowartości 215 600,00 zł na rachunek „P.” z
siedzibą w USA, na podstawie polecenia przelewu z dnia 6 lipca 2000 r.,
- kwoty 472 732,92 USD o równowartości 2 080 497,58 zł na rachunek „P.”
z siedzibą w USA, na podstawie polecenia przelewu z dnia 1 sierpnia 2000
r.,
wiedząc o tym, że zarówno Spółdzielnia Mieszkaniowa „K.” w W., jak również „A.” S.A. w G. i nowopowstała spółka celowa „I.” S.A. w G. nie mają
możliwości wywiązania się ze spłaty zarówno udzielonych pożyczek, jak
również za wykonane roboty budowlane oraz nie posiadają zdolności kredytowej, co uniemożliwia pozyskanie środków pieniężnych z innych źródeł,
działając w ten sposób jednocześnie na szkodę „P.” S.A. w R., doprowadziła do wyrządzenia spółce szkody majątkowej w wielkich rozmiarach w
łącznej kwocie co najmniej 12 328 929,70 zł na szkodę „P.” S.A. w R.» – tj.
przestępstwa określonego w art. 296 § 3 k.k. w zw. z art. 296 § 1 k.k. i za
to z mocy art. 296 § 3 k.k. skazał ją na karę 3 lat pozbawienia wolności,
b) w pkt. 2 i 4 tego wyroku w ten sposób, że na podstawie art. 41 § 1
k.k. orzekł wobec Marii P. środek karny w postaci zakazu zajmowania stanowisk w organach spółek prawa handlowego na okres 5 lat,
c) w pkt. 13 tego wyroku na podstawie art. 46 § 1 k.k. orzekł wobec
Marii P. obowiązek naprawienia wyrządzonej szkody poprzez zapłatę kwoty 918 342,80 zł na rzecz „P.” S.A. w upadłości,
d) w pkt. 5, 6 i 7 tego wyroku (kara łączna pozbawienia wolności,
łączny środek karny, warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia
wolności – SN) w ten sposób, że uchylił zawarte tam rozstrzygnięcia,
w pozostałej części w stosunku do oskarżonej Marii P. zaskarżony wyrok
utrzymując w mocy.
Kasację do wyroku Sądu odwoławczego wniósł obrońca skazanej.
(...)
Wyrokiem z dnia 12 czerwca 2007 r., Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i sprawę Marii P. przekazał Sądowi Okręgowemu w G. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Podstawą takiego
rozstrzygnięcia było stwierdzenia trafności wywiedzionego w kasacji obrońcy zarzutu naruszenia art. 454 § 2 k.p.k., polegającego na rozszerzeniu katalogu popełnionych przez skazaną uchybień w zakresie gospodarowania
mieniem spółki (niedopełnienie ciążących na niej obowiązków w zakresie
prawidłowego gospodarowania mieniem) oraz zmiany ustaleń dotyczących
wysokości szkody jaką poniosła spółka „P.”, zawierając niekorzystne umowy ze Spółdzielnią Mieszkaniową „K.” w W., a jednocześnie orzeczenie surowszej kary pozbawienia wolności, poprzez zaostrzenie tej kary z 2 lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania do 3 lat
pozbawienia wolności.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z
dnia 13 grudnia 2007 r.:
I. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:
- w pkt. 1 akapit 3 przyjął, że Maria P. wyrządziła w majątku „P.” S.A.
szkodę w wielkich rozmiarach i podwyższył orzeczoną w tym punkcie karę
pozbawienia wolności do 3 lat,
- w pkt. 3 podwyższył orzeczoną wobec oskarżonej karę do roku pozbawienia wolności,
- w pkt. 5 wymierzył oskarżonej karę łączną 3 lat pozbawienia wolności,
II. zaliczył, na podstawie art. 63 § 1 k.k., oskarżonej Marii P. na poczet orzeczonej kary łącznej pozbawienia wolności okres tymczasowego
aresztowania od dnia 17 października 2001 r. do dnia 16 listopada 2001 r.,
III. uchylił rozstrzygnięcia zawarte w pkt. 7, 8 i 14 (warunkowe zawieszenie wykonania orzeczonej kary łącznej pozbawienia wolności, orzeczenie grzywny na podstawie art. 71 §1 k.k. oraz zaliczenie na poczet orzeczonej kary grzywny okresu tymczasowego aresztowania),
IV. w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymał w mocy (…).
Powołany wyżej wyrok Sądu Okręgowego w G. zaskarżył w całości
obrońca skazanej zarzucając we wniesionej przez siebie kasacji:
1. „rażące naruszenie prawa materialnego, a to przepisu art. 296 § 1
k.k. poprzez przypisanie skazanej umyślnego przestępstwa nadużycia zaufania w obrocie gospodarczym, w sytuacji gdy ustalenia faktyczne poczynione w sprawie mogą co najwyżej stanowić podstawy do przypisania skazanej sprawstwa tego przestępstwa w jego postaci nieumyślnej z art. 296 §
3 k.k.”,
2. „rażące naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ
na treść zaskarżonego wyroku, a to:
a) przepisu art. 454 § 2 k.p.k., poprzez dokonanie zmiany zaskarżonym wyrokiem wyroku Sądu pierwszej instancji i wymierzenie skazanej surowszej kary pozbawienia wolności, w sytuacji gdy Sąd Okręgowy dokonał
zmiany ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę wyroku Sądu pierwszej
instancji, co mogło najwyżej skutkować wydaniem wyroku uchylającego
wyrok sądu pierwszej instancji i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania,
b) przepisu art. 538 § 1 k.p.k., poprzez niezaliczenie skazanej odbytej
przez nią kary pozbawienia wolności orzeczonej względem niej wyrokiem
Sądu Okręgowego w G. z dnia 21 lipca 2006 r., następnie uchylonego wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2007 r.,
c) przepisu art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k., poprzez niezastosowanie się przez Sąd drugiej instancji do wskazań Sądu Najwyższego
wyrażonych w wyroku z dnia 12 czerwca 2007 r., w szczególności przez
zaniechanie uwzględnienia przy rozpoznawaniu kasacji (powinno być apelacji – SN) zarzutów wywiedzionych w kasacji obrońcy skazanej, które nie
zostały merytorycznie rozpoznane przez Sąd Najwyższy,
d) przepisu art. 7 k.p.k. polegające na naruszeniu zasady swobodnej
oceny dowodów, poprzez całkowite pominięcie ustalenia co do świadomości skazanej dotyczącej bezprawności działań podjętych przez zarząd pokrzywdzonej spółki i wskazania podstawy dowodowej takiego ustalenia”.
Przy tak sformułowanych zarzutach autor kasacji wniósł o uchylenie
zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania
Sądowi Okręgowemu w G.
W odpowiedzi na kasację Prokurator Okręgowy w G. wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej, a stanowisko to podtrzymał w toku
rozprawy kasacyjnej prokurator Prokuratury Krajowej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja obrońcy skazanej okazała się na tyle skuteczną, że zaskarżony nią wyrok należało uchylić, a sprawę przekazać Sądowi Okręgowemu
do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
Powodem takiego rozstrzygnięcia było uznanie zasadności sformułowanego w pkt. 2 lit. a zarzutu naruszenia prawa procesowego, a to art.
454 § 2 k.p.k. Określona w tym przepisie reguła ne peius zezwala sądowi
odwoławczemu orzec surowszą karę pozbawienia wolności wyłącznie wtedy, gdy nie zmienia ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku nawet wówczas, gdy – jak w niniejszej sprawie – apelacja
wniesiona została również na niekorzyść oskarżonego. Reguła ne peius
obejmuje przy tym każdą zmianę ustaleń faktycznych dokonanych przez
sąd odwoławczy, tak w odniesieniu do dyspozytywnej, jak i motywacyjnej
części wyroku (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 14 września 2005 r.,
IV KK 160/05, LEX nr 157196; z dnia 10 stycznia 2006 r., II KK 130/05,
LEX nr 180809; z dnia 18 kwietnia 2007 r., V KK 216/06, LEX nr 282841),
w tym także ustaleń co do poszerzenia katalogu okoliczności obciążających lub zredukowania katalogu okoliczności łagodzących (wyroki Sądu
Najwyższego z dnia 23 listopada 2006 r., II KK 188/06, R-OSNKW 2006,
poz. 2248 i z dnia 11 grudnia 2006 r., IV KK 368/06, R-OSNKW 2006, poz.
2405). Co więcej, zakaz określony w tym przepisie dotyczy nawet takich
nowych ustaleń faktycznych, które nie miały wpływu na wymiar kary (wyrok
Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2006 r., IV KK 155/06, R-OSNKW
2006, poz. 2108).
Rację przyznać należy autorowi kasacji, że w toku niniejszego postępowania określone wyżej, a sformułowane w art. 454 § 2 k.p.k. wymogi,
pozwalające na orzeczenie przez Sąd drugiej instancji kary pozbawienia
wolności surowszej od kary wymierzonej w orzeczeniu Sądu meriti, nie zostały przez Sąd ad quem zachowane, co stanowiło powielenie błędu jakiego dopuścił się Sąd Okręgowy w G. w poprzednim – wydanym w stosunku
do skazanej Marii P. – wyroku z dnia 21 lipca 2006 r., który to wyrok z powodu tożsamej przyczyny uchylony został następnie wskazanym w części
historycznej niniejszego uzasadnienia wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia
12 czerwca 2007 r. O ile jednak w uprzednio skasowanym orzeczeniu sądu
odwoławczego obraza art. 454 § 2 k.p.k. polegała na wymierzeniu przez
Sąd drugiej instancji surowszej kary pozbawienia wolności pomimo dokonanej przez ten sąd zmiany ustaleń faktycznych w części dyspozytywnej
wyroku, o tyle obecnie wydanie, niedopuszczalnego na tym etapie postępowania, orzeczenia o karze poprzedzone było zmianą ustaleń faktycznych
przyjętych za podstawę wyroku Sądu ad quem w jego części motywacyjnej,
aczkolwiek sprowadziło się do wprowadzenia do ustaleń faktycznych, chociaż w innym kontekście, takiej samej okoliczności.
I tak, w wyroku z dnia 21 lipca 2006 r., Sąd odwoławczy zmienił zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w R., przyjmując w opisie czynu przypisanego oskarżonej Marii P. – wbrew ustaleniom Sądu meriti – nie tylko
wyższą wartość szkody jaką poniosła spółka „P.”, zawierając niekorzystną
umowę ze Spółdzielnią Mieszkaniową „K.” w W. na wykonawstwo budynków w W., lecz nadto ustalając, że wyżej wymieniona poza nadużyciem
(jako członek zarządu spółki) udzielonych jej uprawnień w zakresie prawidłowego zabezpieczenia roszczeń finansowych spółki, również – co nie
znajdowało odzwierciedlenia w ustaleniach Sądu pierwszej instancji – nie
dopełniła ciążących na niej obowiązków w zakresie gospodarowania mieniem tejże spółki.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy w postępowaniu odwoławczym,
Sąd Okręgowy w G. tego rodzaju uchybienie, jak to wskazano, powtórzył.
Wprawdzie w części dyspozytywnej zaskarżonego wyroku z dnia 13 grudnia 2007 r., dokonana korekta orzeczenia Sądu a quo nie miała już charakteru zmiany ustaleń faktycznych (Sąd pierwszej instancji w pkt. 1 akapit 3 w
rzeczywistości ustalił przecież z uwagi na wysokość określonej w tym zakresie szkody, że Maria P. wyrządziła w majątku „P.” S.A. szkodę w wielkich rozmiarach), jednakże zmiana taka, skutkująca – w związku z innym
orzeczeniem o karze pozbawienia wolności – naruszeniem art. 454 § 2
k.p.k., poczyniona została w jego części motywacyjnej w odniesieniu do
katalogu okoliczności obciążających. Sąd Okręgowy wymieniając tego rodzaju okoliczności przyjął, jako jedną z nich, „wysoki stopień niedopełnienia
obowiązków”, której to okoliczności nie można doszukać się w motywach
wyroku Sądu pierwszej instancji, bowiem w rozważaniach co kary sąd ten
skupił się na przesłankach pozwalających na wywiedzenie pozytywnej prognozy kryminologicznej względem wymienionej. Co więcej, w niniejszej
sprawie, o czym była mowa w poprzednim orzeczeniu Sądu Najwyższego,
w ogóle nie można mówić o niedopełnieniu obowiązków, a tym bardziej w
stopniu wysokim, skoro działanie Marii P., jak wynika zarówno z opisu
przypisanych jej czynów, jak i pisemnych motywów Sądu Rejonowego w
R., wyczerpujące czasownikowe znamię przestępstw określonych w art.
296 § 1 k.k. oraz art. 296 § 3 k.k., polegało wyłącznie na „nadużyciu udzielonych uprawnień, jak również zawarciu szeregu niekorzystnych, sprzecznych z zasadami prawidłowego gospodarowania umów…”, a nie na niedopełnieniu obowiązków. W tym stanie rzeczy, postąpienie przez Sąd ad quem – w sposób wyżej opisany – stanowiło bezspornie rażące naruszenie
przepisu art. 454 § 2 k.p.k., mające przy tym istotny wpływ na treść zaskarżonego kasacją orzeczenia, bowiem takie nowe ustalenie, w zakresie okoliczności obciążających, musiało mieć wszak bezpośredni wpływ na wymiar
kary, pozbawiając jednocześnie skazaną, z uwagi na model postępowania
kasacyjnego, kontroli prawidłowości tego rodzaju ustalenia w postępowaniu
odwoławczym. Nie ma wprawdzie racji autor kasacji odwołując się do wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 24 marca 2004 r., II Aka 54/04
(Prok. OSPiPr. 2005, nr 4, poz. 29), gdy wywodzi, że dostrzeżona przez
sąd odwoławczy możliwość innej prognozy kryminologicznej w stosunku do
przyjętej przez Sąd pierwszej instancji, jako związana ze zmianą ustaleń
faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku, zawsze powinna prowadzić do uchylenia poddanego kontroli drugoinstancyjnej orzecze-
nia sądu a quo, nie ulega bowiem wątpliwości, że o tym, czy rzeczywiście
dokonano nowego ustalenia faktycznego w określonej kwestii, stanowi merytoryczna zawartość rozważań, a nie aspekt formalny. Z tych względów
dopuszczalna jest inna ocena faktów, jak też inna ocena pozytywnej prognozy, o której mowa w art. 69 § 1 k.k., bardziej niekorzystna dla oskarżonego, gdyż nie jest to zmiana ustaleń faktycznych w rozumieniu art. 454 §
2 k.p.k. (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca 2006 r.,
III KK 395/05, OSNKW 2006, z. 10, poz. 92 oraz z dnia 2 kwietnia 2008 r.,
V KK 407/07, LEX nr 406863). Nie zmienia to jednak postaci rzeczy, że
jednoznaczne rozszerzenie katalogu okoliczności obciążających, jak to
uczyniono w motywach zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w G., w
dopuszczalnej przez art. 454 § 2 k.p.k. formule się nie mieści, stanowiąc
oczywiste wyjście poza ustalenia faktyczne dokonane w tym przedmiocie
przez Sąd meriti, co musiało w efekcie skutkować kolejnym (drugim już w
niniejszej sprawie) orzeczeniem kasatoryjnym.
Powyższa konstatacja, wystarczająca wprawdzie do wydania przez
Sąd Najwyższy zawartego w części dyspozytywnej orzeczenia, nie pozwoliła jednak ograniczyć rozpoznania kasacji tylko do tego uchybienia, bowiem z uwagi na tok dalszego postępowania konieczne stało się również
odniesienie do pozostałych zarzutów sformułowanych w nadzwyczajnym
środku zaskarżenia (a contrario art. 436 in fine k.p.k. w zw. z art. 518
k.p.k.).
Dwa spośród nich (podniesiona w pkt. I obraza prawa materialnego –
art. 296 § 1 k.k. oraz w pkt. II lit. d obraza prawa procesowego – art. 7
k.p.k.) w sposób bezpośredni wiążą się przy tym z wywiedzionym w pkt. II
lit. c kasacji zarzutem naruszenia przez Sąd odwoławczy art. 442 § 3 k.p.k.
w zw. z art. 518 k.p.k., przez nie zastosowanie się, zdaniem skarżącego,
przez ten sąd do wskazań Sądu Najwyższego wyrażonych we wcześniejszym wyroku z dnia 12 czerwca 2007 r., w szczególności poprzez zanie-
chanie uwzględnienia przy rozpoznawaniu apelacji (w oryginale błędnie
wpisano kasacji – uwaga SN) zarzutów wywiedzionych w kasacji obrońcy
skazanej, które nie zostały merytorycznie rozpoznane (wówczas) przez sąd
kasacyjny.
Tak sformułowany zarzut jest całkowicie nietrafny, a wynika z błędnego odczytania przez obrońcę intencji Sądu Najwyższego wyrażonych w
pisemnych motywach powołanego wyżej wyroku z dnia 12 czerwca 2007 r.
Oczywiste jest bowiem, że sąd odwoławczy rozpoznaje sprawę w granicach środka odwoławczego, a w zakresie szerszym o tyle, o ile ustawa to
przewiduje (art. 433 § 1 k.p.k.). Z tych względów, Sąd Okręgowy w G., procedując powtórnie, po uchyleniu przez Sąd Najwyższy jego wcześniejszego wyroku, nie tylko nie miał obowiązku ale nawet prawa, objąć swoim rozpoznaniem zarzutów obrazy art. 296 § 1 k.k. i art. 7 k.p.k., wywiedzionych
w poprzednio wniesionej kasacji, gdyż zarzuty takie nie zostały sformułowane w zwykłym środku odwoławczym, w zakreślonym dla tego środka
terminie. Niewątpliwie Sąd drugiej instancji ponownie rozpoznający apelację, po uchyleniu poprzedniego orzeczenia i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym, związany jest zapatrywaniami prawnymi i wskazaniami sądu kasacyjnego (art. 442 § 3 k.p.k.
w zw. z art. 518 k.p.k.). Oznacza to jednak obowiązek rozpoznania apelacji
wyłącznie w granicach przekazania (art. 442 § 1 k.p.k. w zw. z art. 518
k.p.k.) i ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w zwykłym środku
odwoławczym, a nie do zarzutów sformułowanych dopiero w skardze kasacyjnej.
Błędny pogląd wyrażony w niniejszej kasacji był bez wątpienia spowodowany niewłaściwym, na co zwrócono już uwagę, odczytaniem przez
obecnego obrońcę Marii P. wskazania Sądu Najwyższego, który – wbrew
twierdzeniom skarżącego – nie nakazał rozpoznania zarzutów wywiedzionych w pierwszej kasacji skazanej, do których – z uwagi na treść art. 436
k.p.k. – sam nie musiał się merytorycznie ustosunkowywać, lecz jedynie
zobowiązał sąd odwoławczy do „ponownego rozpoznania apelacji wniesionych przez obie strony procesu z uwzględnieniem pozostałej argumentacji (podkr. – SN) zawartej w kasacji obrońcy”. Intencja Sądu Najwyższego
była więc czytelna, jeżeli się zważy na sformułowany w apelacji obrońcy
oskarżonej (zresztą jako jedyny) zarzut błędu w ustaleniach faktycznych i
sprowadzające się w rzeczywistości do tego samego – zarzutu z art. 438
pkt 3 k.p.k. – a jedynie nazwane obrazą prawa materialnego (art. 296 § 1
k.k.) oraz procesowego (art. 7 k.p.k.), zarzuty wywiedzione zarówno w
pierwszej, jak i obecnie wniesionej kasacji. Tak przecież potraktować należy, a więc w kategoriach błędu w ustaleniach faktycznych nie zaś obrazy
prawa, kwestionowanie przez obrońcę świadomości skazanej Marii P. co
do bezprawności działań zarządu pokrzywdzonej spółki, czy też wskazywanie po jej stronie na działanie co najwyżej w warunkach winy nieumyślnej (nota bene wówczas wchodziłaby w grę kwalifikacja prawna czynów z
art. 296 § 4 k.k. w zw. z art. 296 § 1 lub 3 k.k., a nie zaś jak to wskazano w
kasacji z art. 296 § 3 k.k., objętego przecież w takim ujęciu winą umyślną).
W tym stanie rzeczy, przy uwzględnieniu motywacji zawartej w pisemnym uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, w którym sąd odniósł się
do – podniesionego w apelacji obrońcy – zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku Sądu pierwszej instancji, o naruszeniu art. 442 § 3 k.p.k. nie może być mowy, tym bardziej, że skarżący nie
pokusił się nawet o wykazanie aby Sąd odwoławczy zobligowany był orzekać poza granicami zaskarżenia np. na podstawie art. 440 k.p.k.
Oczywiście bezzasadne, i to w rozumieniu art. 535 § 3 k.p.k., jawią
się w takiej sytuacji, rozpatrywane jako zarzuty samoistne – w oderwaniu
od zarzutu obrazy art. 442 § 3 k.p.k. – zarzuty naruszenia art. 296 § 1 k.k. i
art. 7 k.p.k., które:
nie były zgłoszone w zwykłym środku odwoławczym,
stanowią w rzeczywistości, pod pozorem obrazy prawa materialnego i procesowego, powtórzony zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, a
więc de facto próbę ominięcia ustawowych podstaw kasacji określonych w
art. 523 § 1 k.p.k.
Z kolei podniesiony w kasacji zarzut obrazy art. 538 § 1 k.p.k., nawet
w wypadku uznania, że nastąpiło naruszenie tego przepisu, nie mógłby pociągnąć za sobą wydania przez Sąd kasacyjny wnioskowanego przez skarżącego orzeczenia (uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu odwoławczego i
przekazania sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania), bowiem
uchybienie takie nie może być uznane za mające istotny wpływ na treść
orzeczenia, a tylko wówczas zarzut rażącego naruszenia prawa byłby zarzutem skutecznym (art. 523 § 1 k.p.k.). Rzecz bowiem w tym, że brak tego
rodzaju rozstrzygnięcia w wyroku może być zawsze konwalidowany w
oparciu o przepis art. 420 § 1 lub 2 k.p.k., zaś w wypadku potrzeby uzupełnienia wyroku sądu odwoławczego na podstawie art. 458 k.p.k., przez odpowiednie stosowanie art. 420 § 1 lub 2 k.p.k. Tak więc, sam fakt, niezaliczenia i to z mocy prawa, w wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia 13
grudnia 2007 r., wykonanej wobec Marii P. kary pozbawienia wolności, której wykonanie – na skutek poprzedniego wyroku Sądu Najwyższego (z dnia
12 czerwca 2007 r.), uchylającego wyrok Sądu Okręgowego w G. z dnia 21
lipca 2006 r. – ustało, wobec braku wpływu tego rodzaju uchybienia na
treść wyroku Sądu odwoławczego, nie mógł w efekcie zostać uznany za
skuteczny zarzut kasacyjny.
Reasumując stwierdzić więc należy, że pomimo nietrafności większości z podniesionych w kasacji zarzutów, wniesiony przez obrońcę skazanej nadzwyczajny środek zaskarżenia, z uwagi na zasadność zarzutu
rażącego i mającego istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku naruszenia art. 454 § 2 k.p.k., skutkować musiał uchyleniem orzeczenia Sądu
ad quem i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji w postępowaniu odwoławczym.
Procedując ponownie Sąd Okręgowy w G., rozpoznając wniesione w
niniejszej sprawie zwykłe środki odwoławcze i uwzględniając wskazania
Sądu Najwyższego, baczył będzie nie tylko na konieczność respektowania
reguły ne peius określonej w art. 454 § 2 k.p.k., lecz również, z uwagi na
kierunek kasacji, pośredniego zakazu reformationis in peius przewidzianego w art. 443 k.p.k. Powinien również rozważyć, czy wobec ustaleń poczynionych w tej sprawie przez Sąd Rejonowy w R., wydanie przez Sąd odwoławczy orzeczenia odmiennego co do istoty sprawy jest możliwe (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 2008 r., V KK 72/08, LEX nr
438477), zaś w razie powzięcia w tym zakresie wątpliwości rozważy możliwość uchylenia, chociażby w części rozstrzygnięcia o karze, wyroku Sądu
pierwszej instancji i przekazania w tym zakresie sprawy do ponownego
rozpoznania Sądowi a quo. Nie może wreszcie pominąć obowiązku wynikającego z treści przepisu art. 538 § 1 k.p.k.
Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytywnej.