Supreme Court quashes mandatory order for non-support crime due to prior conviction covering same period.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed the lower court's mandatory order convicting the defendant of non-support for the period from September 2020 to April 2021. The prosecution argued the trial court erred by ignoring a prior final judgment that already convicted the defendant for the nearly identical period. The court ruled that because the earlier conviction covered the same timeframe, the new trial lacked the necessary legal basis and violated procedural rules regarding res judicata.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 500 § 1, 3 k.p.k.; Art. 504 § 1 pkt 4 k.p.k.; In cases of non-support crimes, a procedural bar exists only if prior convictions cover the exact same period or fully encompass the new period; otherwise, the new trial must proceed.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
IV KK 138/23 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 czerwca 2023 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Włodzimierz Wróbel (przewodniczący)SSN Małgorzata Wąsek-WiaderekSSN Paweł Wiliński (sprawozdawca)Protokolant Olga Tyburc - Żelazek w sprawie P.S.skazanego z art. 209 § 1a k.k.po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 13 czerwca 2023 r.,kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanegood wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w Dąbrowie Górniczejz dnia 29 kwietnia 2022 r., sygn. akt II K 240/22, na podstawie art. 535 § 5 k.p.k. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę P.S. Sądowi Rejonowemu w Dąbrowie Górniczej do ponownego rozpoznania.
UZASADNIENIEWyrokiem nakazowym z dnia 29 kwietnia 2022 r., sygn. akt II K 240/22, Sąd Rejonowy w Dąbrowie Górniczej uznał oskarżonego P.S. za winnego popełnienia przestępstwa z art. 209 § 1a k.k., polegającego na tym, że w okresie od 11 września 2020 r. do 22 kwietnia 2021 r. w D. uchylał się od wykonania obowiązku alimentacyjnego na rzecz uprawnionych P. i W. rodzeństwa S., określonego co do wysokości wyrokiem Sądu Rejonowego w S. o sygn. akt [...] z dnia 29 sierpnia 2012 r., powodując tym zaległości stanowiące równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych, przez co naraził pokrzywdzonych na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.
Za ten czyn wymierzono mu karę 2 lat ograniczenia wolności w postaci wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej prace na cele społeczne w wymiarze 30 godzin w stosunku miesięcznym oraz zobowiązano go do wykonywania ciążącego na nim obowiązku łożenia na utrzymanie P. i W. S.Powyższy wyrok nie został zaskarżony przez żadną ze stron, przez co uprawomocnił się z dniem 19 maja 2022 r.Kasację od wskazanego wyżej orzeczenia Sądu Rejonowego wywiódł Prokurator Generalny, zaskarżając wyrok w całości na korzyść skazanego i zarzucając:„rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 500 § 1 i 3 k.p.k., polegające na wydaniu wobec P.S., w dniu 29 kwietnia 2022 r., wyroku w postępowaniu nakazowym, mimo iż okoliczności popełnienia opisanego w akcie oskarżenia czynu z art. 209 § 1a k.k. i wina oskarżonego, w świetle całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, budziły wątpliwości w odniesieniu do czasu popełnienia przez oskarżonego czynu zabronionego, co w efekcie, z rażącym naruszeniem również art. 504 § 1 pkt 4 k.p.k., doprowadziło do skazania P.S. za przestępstwo z art. 209 § 1a k.k., popełnione w okresie od 11 września 2020 r. do 22 kwietnia 2021 r., podczas gdy za występek z art. 209 § 1 k.k., na szkodę tych samych pokrzywdzonych, popełniony w okresie od 11 września 2020 r. do 20 kwietnia 2021 r. oskarżony został już skazany wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego w Dąbrowie Górniczej z dnia 23 sierpnia 2021 r., sygn. akt II K 761/21, które to orzeczenie uprawomocniło się w dniu 8 września 2021 r.”Podnosząc powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Dąbrowie Górniczej do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Kasacja Prokuratora Generalnego okazała się oczywiście zasadna, co umożliwiło jej rozpoznanie na posiedzeniu bez udziału stron, w trybie art. 535 § 5 k.p.k.Nie można odmówić racji skarżącemu, że w przedmiotowej sprawie Sąd Rejonowy w D. dopuścił się rażącej i mającej oczywiście istotny wpływ na treść wyroku obrazy prawa – przepisów art. 500 § 1 i 3 k.p.k. wskazanych w petitum kasacji, co skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi Rejonowemu.
Na gruncie niniejszej sprawy brak było bowiem podstaw do wydania wyroku w trybie nakazowym. Zgromadzone dowody nie pozwalały na wysnucie jednoznacznego wniosku o braku wątpliwości co do okoliczności popełnienia przez P.S. przestępstwa z art. 209 § 1a k.k. w całym objętym zarzutem okresie.Tymczasem, jak konsekwentnie podkreśla się w orzecznictwie Sądu Najwyższego, postępowanie nakazowe jest szczególną instytucją prawa procesowego, której zastosowanie zostało przewidziane dla najbardziej oczywistych przypadków, gdy materiał dowodowy przedłożony z aktem oskarżenia jest tak jednoznaczny, że nie nasuwa żadnych wątpliwości co do winy oskarżonego i okoliczności popełnienia przez niego zarzucanego mu czynu.
W przeciwnym razie konieczne jest skierowanie i rozpoznanie sprawy na rozprawie głównej (zob. np. wyroki: z dnia 21 lipca 2011 r., III KK 144/11; z dnia 7 marca 2012 r., II KK 30/12; z dnia 21 stycznia 2016 r., II KK 370/15; z dnia 20 kwietnia 2017 r., V KK 66/17, z dnia 27 kwietnia 2021 r., V KK 374/20).Zgodzić się należy z autorem kasacji, że analiza akt sprawy Sądu Rejonowego w D. prowadzi do wniosku, że powyższe warunki do procedowania w trybie nakazowym nie zostały spełnione. Istniały bowiem przede wszystkim wątpliwości co do prawidłowości przypisania oskarżonemu całego, przyjętego w akcie oskarżenia, czasokresu niealimentacji.
Sąd I instancji wprawdzie nie sporządził uzasadnienia, jednak z treści samego orzeczenia wynika, że przypisując oskarżonemu popełnienie przestępstwa z art. 209 § 1a k.k. w zakresie czasowym tożsamym z tym jaki wskazano w akcie oskarżenia tj. od dnia 11 września 2020 r. do 22 kwietnia 2021 r., nie dostrzegł, że ten sam Sąd Rejonowy w D. wyrokiem nakazowym z dnia 23 sierpnia 2021 r., sygn. akt II K 761/21, uznał P.S. za winnego tego, że w okresie od 11 września 2020 r. do 20 kwietnia 2021 r. w D. uchylał się od wykonania obowiązku alimentacyjnego na rzecz P. i W. rodzeństwa S., określonego co do wysokości wyrokiem Sądu Rejonowego o sygn. akt [...], tj. czynu z art. 209 § 1 k.k. (k. 64).
Zaskarżony niniejszą kasacją wyrok nakazowy ustalił więc czas popełnienia przez oskarżonego czynu tak, że w całości pokrywał się on z uprzednim prawomocnym skazaniem za występek niealimentacji, a nadto wykraczał poza ten okres.Ponadto, jak trafnie podał skarżący w kasacji, Sąd Rejonowy w D. błędnie wskazał na wyrok Sądu Rejonowego w S. o sygn. akt [...], jako konkretyzujący zobowiązanie alimentacyjne, podczas gdy z akt sprawy wynika, że wysokość alimentów została określona na mocy wyroku Sądu Rejonowego w D. o sygn. akt [...] (k. 43).
Sąd ten przypisał także P.S. kwalifikowaną postać występku z art. 209 § 1a k.k., podczas gdy matka małoletnich pokrzywdzonych składając zawiadomienie o przestępstwie zeznała, że jej dzieci mają zapewnione podstawowe potrzeby życiowe (k. 22). W kontekście powyższego uznać należało, że brak było przesłanek do procedowania w trybie nakazowym, albowiem wskazane powyżej okoliczności, wymagały należytego wyjaśnienia w toku postępowania zwyczajnego. Nadmienić także pokrótce należy, że w układzie okoliczności niniejszej sprawy nie doszło do wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k.
W przypadku przestępstw niealimentacji, należących do kategorii tzw. przestępstw zbiorowych, przeszkoda procesowa w postaci rei iudicatae może zachodzić wyłącznie wówczas, gdy okresy uporczywego uchylania się od obowiązku świadczeń alimentacyjnych, ustalone w kolejno rozpoznawanych sprawach, są identyczne i pokrywają się ze sobą, lub gdy okres określony w sprawie następnej został w całości objęty skazaniem w sprawie rozpoznawanej poprzednio, prawomocnie już zakończonej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r., sygn. akt II KK 222/17, LEX nr 2337346; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt IV KK 149/18, LEX 2498044).
W niniejszej sprawie nie zaistniała powaga rzeczy osądzonej, skoro poprzednie skazanie P.S. dotyczy fragmentu czynu zarzuconego i przypisanego mu późniejszym wyrokiem Sądu Rejonowego w Dąbrowie Górniczej.Powyższe uchybienia miały istotny wpływ na treść orzeczenia Sądu Rejonowego w D., a to sprawiło, że niezbędne okazało się jego uchylenie i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Rozstrzygając ponownie sprawę Sąd meriti będzie zobowiązany do wzięcia pod uwagę powyższych uwag, a w szczególności uwzględni treść wyroku Sądu Rejonowego w Dąbrowie Górniczej z dnia 23 sierpnia 2021 r., sygn. akt II K 761/21.Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w wyroku.