Supreme Court quashes appeal verdict for defamation by criticizing public prosecutor's conduct within legal limits.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed the appellate court's acquittal and remanded the case for retrial. The lower court had wrongly assumed that any complaints filed with judicial bodies were automatically protected speech, ignoring the need to assess specific circumstances. The court held that even when exercising rights, individuals must not cross boundaries of acceptable criticism or act with intent to defame.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 212 § 1 k.k.; Art. 216 § 1 k.k.; Art. 11 § 2 k.k.; Art. 12 k.k.; Art. 424 § 1, 2 k.k.; Art. 527 § 4 k.p.k.: While citizens may file complaints with competent authorities to protect their rights, this does not grant immunity from criminal liability for defamation if the content or manner of the complaint exceeds necessary limits or demonstrates an intent to lower the victim's reputation.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV KK 132/04
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 3 listopada 2004 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Lidia Misiurkiewicz (sprawozdawca, przewodniczący)
SSN Rafał Malarski
SSN Przemysław Kalinowski
Protokolant Wanda Ciszewska
w sprawie S. K.
oskarżonego z art. 212 § 1 k.k. i in.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
w dniu 3 listopada 2004 r.,
kasacji, wniesionej przez pełnomocnika oskarżyciela prywatnego
od wyroku Sądu Okręgowego w N.
z dnia 24 października 2003 r., sygn. akt II Ka [...]
zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w G.
z dnia 23 lipca 2002 r., sygn. akt II K [...]
1. uchyla
zaskarżony
wyrok
i
przekazuje
sprawę
Sądowi
Okręgowemu w N. do ponownego rozpoznania – w postępowaniu
odwoławczym,
2. zarządza zwrot L. M. uiszczonej opłaty od kasacji.
UZASADNIENIE
S. K. w postępowaniu prywatnoskargowym oskarżony został o to, że w
okresie od 15 lutego 2000 r. do 25 maja 2001 r. w M., N. i T. w wykonaniu z
góry powziętego zamiaru w pismach kierowanych do Sądów, Prokuratury i
Kolegium ds. Wykroczeń pomawiał pokrzywdzonego L. M. o takie
postępowanie i właściwości, które mogą poniżyć go w opinii publicznej lub
narazić na utratę zaufania potrzebnego dla prokuratora w stanie spoczynku oraz
znieważał pokrzywdzonego pod jego nieobecność, lecz w zamiarze, aby
zniewaga do niego dotarła, tj. o przestępstwo z art. 212 § 1 k.k. i art. 212 § 1 k.k.
w zw. z art. 216 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k.
Objęty zarzutem czyn ciągły obejmuje 13 zachowań oskarżonego
(których treści nie ma potrzeby na użytek rozważań przytaczać).
Sąd Rejonowy w G., wyrokiem z dnia 23 lipca 2002 r., sygn. akt II K [...],
uznał S. K. za winnego popełnienia czynu zarzucanego mu aktem oskarżenia,
eliminując z jego opisu ppkt I „a”, ograniczając tym samym czyn ciągły do 12
zachowań nim opisanych i za to na podstawie art. 212 § 1 k.k. i art. 212 § 1 k.k.
w zw. z art. 216 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. skazał
oskarżonego i w oparciu o przepis art. 212 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.
wymierzył mu karę grzywny w wysokości 90 stawek dziennych po 10 złotych
każda – to jest 900 złotych.
Wyrok ten zaskarżył oskarżony i na skutek jego apelacji Sąd Okręgowy w
N., wyrokiem z dnia 24 października 2003 r., sygn. akt II Ka [...], zmienił
zaskarżony wyrok w ten sposób, że uniewinnił oskarżonego od popełnienia
zarzucanego mu czynu prezentując w uzasadnieniu swego orzeczenia pogląd, że
oskarżony nie działał z zamiarem poniżenia lub znieważenia oskarżyciela
prywatnego, a działał wyłącznie „w celu ochrony swoich praw, które w jego
odczuciu były naruszone”. Oskarżony – zdaniem Sądu odwoławczego „podniósł
swoje zarzuty tylko i wyłącznie przed tymi organami, które uprawnione były do
rozstrzygnięcia, czy zarzuty te są prawdziwe”, zaś pozbawienie oskarżonego
prawa do krytyki w ramach toczących się postępowań sądowych „stanowiłoby
naruszenie konstytucyjnego prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpoznania
sprawy przez sąd”.
Od powyższego wyroku Sądu odwoławczego kasację wniósł pełnomocnik
oskarżyciela prywatnego zarzucając:
1) „rażące naruszenie prawa procesowego, a to przepisów art. 92 k.p.k. poprzez
zaniechanie przez Sąd Okręgowy oparcia wyroku na całokształcie
okoliczności ujawnionych w toku postępowania, pominięciu dowodów i
okoliczności wskazujących na popełnienie przez oskarżonego zarzucanych
mu czynów i jego motywację działania, co mogło mieć istotne znaczenie dla
treści orzeczenia,
2) rażące naruszenie prawa procesowego, a to art. 424 § 1 k.p.k. poprzez brak w
uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego wskazania przyczyn pominięcia i nie
uznania dowodów wskazujących na popełnienie przez oskarżonego
zarzucanych mu czynów z art. 212 § 1 k.k. i art. 216 § 1 k.k. przez błędne
przyjęcie, że oskarżony działał w obronie swoich naruszonych i zagrożonych
działaniami ... oskarżyciela prywatnego i w ramach dozwolonej krytyki, co
zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego wyłączało odpowiedzialność za
przestępstwo pomówienia i zniesławienia”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja jest zasadna. Sąd odwoławczy zmieniając orzeczenie Sądu
pierwszej instancji i orzekając merytorycznie odmiennie od tego Sądu
zobligowany był w uzasadnieniu swojego orzeczenia zawrzeć szczegółowe
wskazanie przesłanek wydania odmiennego rozstrzygnięcia przez wyczerpujące
odniesienie się do wszystkich faktów i dowodów zgromadzonych w sprawie i
mających znaczenie dla orzeczenia. Oznacza to, że uzasadnienie Sądu
odwoławczego w wymienionej wyżej sytuacji spełniać powinno wymogi
stawiane uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji, określone w art. 424 § 1 i 2 k.k.
Wymogom tym nie sprostało uzasadnienie Sądu odwoławczego. W rzeczy
samej wyraża ono odmienną ocenę materialnoprawną w oderwaniu od
konkretnych stanów faktycznych w odniesieniu do poszczególnych zarzutów.
Prezentowany przez Sąd odwoławczy pogląd, że oskarżony w każdym
przypadku kierowania, do wymienionych w zarzucanym czynie organów,
zarzutów pod adresem oskarżyciela, niezależnie od ich formy i treści, realizował
własne prawa i tylko instytucje, do których kierował pisma z określonymi
zarzutami uprawnione były do rozstrzygnięcia prawdziwości tych zarzutów, jest
poglądem błędnym.
Obowiązkiem sądu w każdym wypadku było rozważenie czy dla
dochodzenia swoich ewentualnych racji i subiektywnie pojmowanych praw do
realizowania swoich roszczeń oskarżony nie wykroczył poza granice
dopuszczalności kierowanych pod adresem oskarżyciela prywatnego zarzutów.
Cześć określonej osoby, rozumiana jako kategoria normatywna, korzysta z
ochrony prawnej niezależnie od tego jaką dana osoba ma opinię u jednostki czy
nawet w określonym środowisku.
Zdaniem Sądu odwoławczego skoro oskarżony określone zarzuty pod
adresem
oskarżyciela
prywatnego
kierował
do
określonych
organów
procesowych, to – zgodnie z linią orzecznictwa – czynił to wyłącznie w
uzasadnieniu lub w obronie swoich praw. Jest to pogląd bardzo uproszczony, nie
pogłębiony analizą konkretnych wypadków i oceną czy realizując swoje
uprawnienia treścią i formą stawianych zarzutów pod adresem oskarżyciela
prywatnego S. K. nie przekroczył granic działania potrzebnego do realizacji tych
uprawnień w dążeniu do obrony swoich praw. Nie można podzielić stanowiska,
jak czyni to Sąd odwoławczy, że w pismach kierowanych do takich organów jak
Sąd, Prokuratura czy dawnego Kolegium do Spraw Wykroczeń można pod
adresem konkretnej osoby wysuwać każdej treści zarzuty, w każdej formie w
domniemaniu, że sprawca takich działań czyni to w dobrej wierze, przekonany,
że broni swoich praw. Sąd odwoławczy ocenił, odmiennie niż uczynił to Sąd
pierwszej instancji, przesłanki podmiotowe działania oskarżonego w sposób
wyjątkowo powierzchowny stwarzający błędne przekonanie, że dla realizacji
dochodzenia swoich uprawnień, nawet subiektywnie pojmowanych, można
stosować wszystkie środki bez jakichkolwiek ograniczeń. Tymczasem
niewątpliwie pewnych granic przekraczać nie wolno i dlatego obowiązkiem
Sądu Okręgowego zmieniającego orzeczenie Sądu pierwszej instancji i
orzekającego merytorycznie odmiennie, niż uczynił to Sąd Rejonowy, było
wykazanie w odniesieniu do każdego objętego zarzutem przypadku, że i
dlaczego ewentualnie oskarżony nie przekroczył granic dochodzenia swoich
racji i nie działał z zamiarem zniesławienia bądź znieważenia oskarżyciela
prywatnego, że działał w dobrze pojętym interesie własnym w ramach
dopuszczalnej krytyki służącej obronie społecznie uzasadnionego interesu.
Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i
przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w N. do ponownego rozpoznania – w
postępowaniu odwoławczym.
Stosownie do treści art. 527 § 4 k.p.k. uiszczona opłata od kasacji podlega
zwrotowi.