Supreme Court overturned appeal dismissal, ruling courts must verify actual suspension grounds before terminating proceedings.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court overturned the appellate court's decision to dismiss the appeal proceedings, holding that the lower court erred in terminating the case without verifying the actual reasons for its suspension. The appellant argued that the formal agreement to suspend the proceedings was based on a pending bankruptcy execution, not on the appellant's inactivity, which should have prevented the dismissal. The court ruled that terminating proceedings based on a formal suspension order without checking the factual basis violates the constitutional duty to adjudicate cases, thereby allowing the appeal to proceed.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 182 § 1 k.p.c.; Art. 178 k.p.c.; Art. 45 Konstytucji RP; A court dismissing proceedings under Art. 182 § 1 k.p.c. must verify the factual basis of the suspension rather than relying solely on the formal grounds stated in the suspension order, as termination is an exception to the duty to adjudicate.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV CZ 70/18 POSTANOWIENIE Dnia 18 grudnia 2018 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Roman Trzaskowski (przewodniczący)SSN Monika Koba (sprawozdawca)SSN Katarzyna Tyczka-Rote w sprawie z powództwa F. J.przeciwko D. B.o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną,po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 18 grudnia 2018 r.,zażalenia pozwanego na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]z dnia 3 kwietnia 2018 r., sygn. akt I ACa […], 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego pozostawia w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.
UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2018 r. Sąd Apelacyjny w […] umorzył postępowanie apelacyjne, toczące się na skutek złożonej przez pozwanego D. B. apelacji od wyroku Sądu Okręgowego w O. z dnia 28 czerwca 2016 r., wskazując, jako podstawę prawną tego orzeczenia art. 182 § 1 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. W motywach rozstrzygnięcia wskazał, że postępowanie apelacyjne zostało zawieszone na zgodny wniosek stron (art. 178 k.p.c.) i podlegało umorzeniu, ponieważ żadna ze stron nie zgłosiła w ciągu roku od daty wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania wniosku o jego podjęcie.
W zażaleniu na to orzeczenie pozwany zarzucił naruszenie art. 178 k.p.c. poprzez wadliwe zastosowanie i przyjęcie, że jego pełnomocnik skutecznie złożył na rozprawie apelacyjnej w dniu 24 marca 2017 r. wniosek o zawieszenie postępowania apelacyjnego na zgodny wniosek stron oraz art. 182 § 1 zd. 1 k.p.c. poprzez przyjęcie, że podstawa prawna wskazana w postanowieniu o zawieszeniu postępowania, jeżeli wniosek o podjęcie postępowania nie został zgłoszony w ciągu roku od daty postanowienia o zawieszeniu, zwalnia Sąd z obowiązku badania z urzędu, czy przyczyna wskazana w postanowieniu o zawieszeniu postępowania rzeczywiście istniała.
W odpowiedzi na zażalenie powód F. J. wniósł o jego oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Stanowisko Sądu Najwyższego w kwestii dotyczącej tego, czy Sąd - umarzając postępowanie na podstawie art. 182 § 1 k.p.c. - bada rzeczywiste przyczyny zawieszenia postępowania, czy też opiera się wyłącznie na wskazanej w postanowieniu o zawieszeniu postępowania przyczynie wstrzymania biegu sprawy, nie jest jednolite.Dominuje pogląd, że sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek takiego badania.
Nie jest związany podstawą prawną wskazaną w postanowieniu o zawieszeniu postępowania, będącą konsekwencją procesowych oświadczeń stron, jeśli z materiału dowodowego wynika, że inna była rzeczywista przyczyna zawieszenia postępowania, a sąd opierając się na oświadczeniach procesowych - sprzecznie z materiałem dowodowym - powołał zgodny wniosek stron, jako podstawę zawieszenia postępowania (por. m.in. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 1985 r., III CZP 8/85, nie publ. i z dnia 25 lutego 1985 r., III CZP 86/84, OSNC 1985, nr 11, poz. 168, postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 października 1955 r., 4 CZ 185/55, PiP 1957, nr 3, poz. 649, z dnia 16 października 1963r., I PR 487/63, OSNC 1964, nr 6, poz. 124, z dnia 5 kwietnia 1972 r., I CZ 45/72, OSNCP 1977, nr 12, poz. 238, z dnia 3 marca 1977 r., I CZ 20/77, OSNC 1977, nr 12, poz. 238, z dnia 14 września 1977 r., III CRN 194/74, OSP 1978, nr 4, poz. 80, z dnia 15 kwietnia 1983 r., IV PRN 4/83, OSNCP 1983, nr 10, poz. 167, z dnia 12 grudnia 1997 r., II CKU 121/97, Prok.
I Pr. - wkł. 1998/5/37, z dnia 18 sierpnia 1999 r., I CKN 535/99, Wokanda 1999, nr 11, str. 9, z dnia 4 września 2008 r., IV CSK 213/08, M. Prawn. 2008/19/1012, z dnia 25 marca 2010 r., I CSK 252/09 nie publ., z dnia 6 października 2010 r., II CSK 170/10, nie publ., z dnia 4 czerwca 2014 r., II CSK 561/13, OSP 2014, nr 12, poz. 117, z dnia 27 sierpnia 2015 r., III CSK 171/15, nie publ. oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 2002 r., V CKN 947/00, M.P. 2002, nr 20, poz. 948). Prezentowane jest również stanowisko, że Sąd umarzając postępowanie zawieszone na zgodny wniosek stron oraz z przyczyn wskazanych w art. 177 § 1 pkt 5 i 6 k.p.c., nie bada, czy przyczyna wskazana w postanowieniu o zawieszeniu postępowania rzeczywiście istniała (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 1998 r., II CKN 713/98, OSP 1999, Nr 10, poz. 176, z dnia 7 lutego 2003 r., III CK 276/02, nie publ., z dnia 7 listopada 2003 r., I CK 176/03, nie publ., z dnia 4 marca 2008 r., IV CSK 342/07, nie publ., z dnia 18 czerwca 2004 r., II CK 382/03, I C 2005, nr 1, str. 49, z dnia 9 lutego 2006 r., V CK 457/05, nie publ., i z dnia 4 marca 2008 r., IV CSK 342/07, nie publ.).
U jego podstaw legł pogląd, że w kontradyktoryjnym procesie cywilnym ciężar dbałości o swoje interesy spoczywa na stronach, a zaniechanie podjęcia określonych czynności procesowych wiąże się z ryzykiem wystąpienia niekorzystnym następstw. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejsze zażalenie opowiada się za pierwszym stanowiskiem, uznając, że akceptacja procesowych następstw nieprawidłowego zawieszenia postępowania, wywodzona z prawomocności formalnej i mocy wiążącej postanowienia o zawieszeniu, stanowiłaby nadmierny formalizm, skutkujący w okolicznościach sprawy pozbawieniem pozwanego prawa do rozpoznania jego sprawy w instancji apelacyjnej.
Pozostawanie sprawy w stanie spoczywania jest bowiem wyjątkiem od obowiązku sprawnego rozpoznawania spraw sądowych (art. 45 Konstytucji RP), a umorzenie postępowania jest wyjątkiem od obowiązku merytorycznego rozpoznania sprawy i nie może być rozciągane na wypadki nie wymienione w ustawie. W konsekwencji umorzenie postępowania apelacyjnego może mieć miejsce, jeżeli wystąpiły rzeczywiste przyczyny uzasadniające taką decyzję procesową, a nie kiedy zostały błędnie zakwalifikowane w postanowieniu o zawieszeniu postępowania. W analizowanym przypadku następcza ocena rzeczywistych przyczyn zawieszenia mających charakter prejudycjalny dla umorzenia postępowania prowadzi do wniosku, że nie zaszły przesłanki do umorzenia postępowania apelacyjnego.
Jednym z zarzutów apelacji pozwanego od wyroku Sądu pierwszej instancji uwzględniającego skargę pauliańską, było błędne przyjęcie przez Sąd Okręgowy istnienia stanu niewypłacalności dłużników, w świetle wartości ich majątku, pozwalającego na zaspokojenie wierzytelności powoda i toczącego się skutecznie postępowania egzekucyjnego. Z przebiegu rozprawy apelacyjnej z dnia 24 marca 2017r. utrwalonej za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk wynika, że strony z inicjatywy Sądu Apelacyjnego złożyły wprawdzie zgodny wniosek o zawieszenie postępowania, ale u podstaw ich stanowiska, legło przekonanie o zależności między toczącym się postępowaniem egzekucyjnym przeciwko dłużnikom, a wynikiem sprawy dotyczącej uznania za bezskuteczną czynności prawnej między dłużnikami a pozwanym i oczekiwanie na zakończenie tego postępowania (k. 132 i k. 182).
Brak wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania nie stanowił zatem przejawu bezczynności pozwanego sankcjonowanej umorzeniem postępowania (art. 182 § 1 k.p.c.), lecz wynikał z oczekiwania na zakończenie postępowania egzekucyjnego, którego bieg był przyczyną zawieszenia postępowania, a wynik, mógł w ocenie Sądu Apelacyjnego i stron przyczynić się do rozstrzygnięcia spornych kwestii. Czasokres trwania postępowania egzekucyjnego nie był zależny od woli stron, automatyczne umorzenie postępowania w oderwaniu od okoliczności stojących u podstaw jego zawieszenia było zatem bezpodstawne.Z tych względów, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie, orzeczenie o kosztach postępowania zażaleniowego pozostawił, zgodnie z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 k.p.c. i art. 3941 § 3 k.p.c., Sądowi, który wyda orzeczenie kończące postępowanie w sprawie. jw