Supreme Court quashes appeal court's decision not to award costs due to poverty, citing lack of factual verification.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed the appeal court's decision exempting plaintiffs from litigation costs based on their financial situation. The court found the lower court failed to verify the plaintiffs' updated assets, such as a recent property sale, before applying the poverty exemption. Consequently, the case regarding cost allocation was remanded to the appeal court for a fresh decision with complete factual data.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 102 k.p.c.; Art. 98 k.p.c.: The court must verify current financial circumstances before applying the poverty exemption for costs; decisions based on unverified or outdated information cannot be reviewed for factual accuracy.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV CZ 59/10
POSTANOWIENIE
Dnia 24 września 2010 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)
SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)
SSN Zbigniew Kwaśniewski
w sprawie z powództwa Aleksandry W. i Krzysztofa W.
przeciwko Wspólnocie Mieszkaniowej Nieruchomości przy ulicy D.[…]
w G.
o uchylenie uchwały,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 24 września 2010 r.,
zażalenia strony pozwanej
na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punkcie II wyroku
Sądu Apelacyjnego
z dnia 3 marca 2010 r.,
uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę w tym
zakresie Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i
rozstrzygnięcia o kosztach postępowania zażaleniowego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 3 marca 2010 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powodów
Aleksandry W. i Krzysztofa W. od wyroku Sądu pierwszej instancji oddalającego
powództwo przeciwko Wspólnocie Mieszkaniowej Nieruchomości w G. przy ul. D.
[…] o uchylenie uchwały nr 9/2008 z dnia 20 maja 2008 r. w sprawie remontu
budynku. Jednocześnie Sąd Apelacyjny w punkcie drugim tego wyroku nie obciążył
powodów kosztami postępowania apelacyjnego powołując się na art. 102 k.p.c i
stwierdzając, że z uwagi na sytuację majątkową powodów podaną w oświadczeniu
o stanie rodzinnym i majątkowym oraz niewielki nakład pracy pełnomocnika
pozwanej w postępowaniu apelacyjnym, zachodzą przewidziane w tym przepisie
podstawy do nieobciążania powodów kosztami zastępstwa procesowego za drugą
instancję.
W zażaleniu na powyższe rozstrzygnięcie o kosztach postępowania
apelacyjnego strona pozwana zarzuciła naruszenie art. 102 k.p.c. przez
nieuwzględnienie rzeczywistej sytuacji majątkowej powodów, w tym faktu, iż żona
powoda kupiła w dniu 2 marca 2009 r. lokal mieszkalny przy ul. S.[…], zaś
powodowie w dniu 21 września 2009 r. zawarli umowę przedwstępną sprzedaży
mieszkania przy ul. D. [..] i otrzymali zadatek w wysokości 35 000 zł, a w dniu 2
marca 2010 r. zbyli ten lokal za kwotę 450 000 zł i powódka w dniu 12 marca 2010
r. kupiła lokal mieszkalny przy ul. S.[…]. Okoliczności te wskazują, zdaniem
skarżącej, że sytuacja majątkowa powodów nie uzasadnia zastosowania art. 102
k.p.c.
Również
argument
Sądu
Apelacyjnego
dotyczący
nakładu
pracy
pełnomocnika pozwanej w postępowaniu apelacyjnym nie jest trafny i nie
uzasadnia zastosowania powyższego przepisu.
Strona
pozwana
wnosiła
o
zmianę
zaskarżonego
postanowienia
i zasądzenie na jej rzecz od powodów kwoty 5 600 zł tytułem zwrotu kosztów
postępowania
apelacyjnego
oraz
kwoty
zł
tytułem
zwrotu
kosztów
postępowania zażaleniowego.
Powodowie w piśmie procesowym złożonym w postępowaniu zażaleniowym
wnosili o oddalenie zażalenia i zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Przepis art. 102 k.p.c. przewiduje wyjątek od wyrażonej w art. 98 k.p.c.
zasady odpowiedzialności strony przegrywającej sprawę za koszty procesu oraz
obowiązku ich zwrotu przeciwnikowi wygrywającemu sprawę. Pozwala on
w wypadkach szczególnie uzasadnionych na zasądzenie od strony przegrywającej
tylko części kosztów albo nie obciążenie jej w ogóle kosztami. Wprawdzie ustalenie
i ocena, czy w sprawie zachodzi „wypadek szczególnie uzasadniony” zależy od
swobodnej
decyzji
sądu
(porównaj
między
innymi
postanowienie
Sądu
Najwyższego z dnia 13 grudnia 2007 r. I CZ 110/07, nie publ.), jednakże ocena ta
nie może być dowolna i musi uwzględniać wszystkie okoliczności, które mogą mieć
wpływ na jej podjęcie (porównaj między innymi postanowienie Sądu Najwyższego
z dnia 11 lutego 2010 r. I CZ 112/09, nie publ.).
W rozpoznawanej sprawie Sąd Apelacyjny poza ogólnikowym powołaniem
się na sytuację majątkową powodów podaną w oświadczeniu o stanie rodzinnym
i majątkowym
oraz
na
niewielki
nakład
pracy
pełnomocnika
pozwanej
w postępowaniu apelacyjnym, nie wskazał w istocie żadnych okoliczności
uzasadniających
ocenę,
że
w
sprawie
zachodzi
„wypadek
szczególnie
uzasadniony”, w rozumieniu art. 102 k.p.c. Nie wskazał, jakie informacje znajdujące
się w oświadczeniu powodów o stanie rodzinnym i majątkowym uzasadniają ocenę,
że ich sytuacja jest wyjątkowo trudna i uzasadnia nie obciążenie kosztami procesu.
Było to tym bardziej konieczne, że powodowie nie zostali zwolnieniu od kosztów
sądowych, bowiem Sąd, w oparciu o te same informacje zawarte w oświadczeniu,
uznał, że są w stanie ponieść opłaty sądowe bez uszczerbku koniecznego
utrzymania. Nie wskazanie przez Sąd Apelacyjny w zaskarżonym postanowieniu,
które okoliczności i fakty wynikające z powyższego oświadczenia uzasadniają, jego
zdaniem, ocenę o wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej i rodzinnej powodów,
nie pozwala na poddanie kontroli instancyjnej zastosowania przez ten Sąd art. 102
k.p.c., tym bardziej, że Sąd Apelacyjny nie wskazał także, jaka kwota z tytułu
zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego należy się stronie pozwanej, co ma
decydujące znaczenie dla oceny zdolności majątkowej powodów do jej uiszczenia.
Niezależnie od tego trzeba stwierdzić, że w świetle informacji zawartych
w zażaleniu, którym powodowie nie zaprzeczyli, oraz w świetle dokumentów
dołączonych do zażalenia, w chwili podejmowania decyzji o nie obciążeniu
powodów kosztami postępowania apelacyjnego, Sądowi Apelacyjnemu nie była
znana rzeczywista sytuacja majątkowa powodów, a zatem nie dysponował pełnymi,
aktualnymi danymi, koniecznymi do podjęcia decyzji o zastosowaniu art. 102 k.p.c.
Informacje zawarte w oświadczeniu o stanie rodzinnym i dochodach powodów nie
zostały bowiem zweryfikowane ani uaktualnione przez Sąd na ostatniej rozprawie
przed wydaniem wyroku i podjęciem decyzji o nieobciążaniu powodów kosztami
postępowania apelacyjnego. Także i z tego względu decyzja ta nie poddaje się
kontroli instancyjnej.
Należy również podzielić stanowisko skarżącej, że wskazana przez Sąd
Apelacyjny, jako okoliczność uzasadniająca
zastosowanie art. 102 k.p.c,
przesłanka w postaci „niewielkiego nakładu pracy pełnomocnika pozwanej
w postępowaniu apelacyjnym”, także nie została uzasadniona, co było niewątpliwie
konieczne z uwagi na to, że co do zasady, zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia
Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września w sprawie opłat za czynności
adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy
prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348, ze zm.), niezbędny nakład
pracy oraz wkład pracy adwokata sąd bierze pod uwagę przy zasądzaniu opłaty
za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, a nie przy nieobciążaniu
strony kosztami procesu na podstawie art. 102 k.p.c. Jedynie w sytuacji, gdy
żądanie zapłaty kosztów procesu zgłosił przeciwnik, który swoim niesumiennym lub
oczywiście niewłaściwym postępowaniem wywołał proces i koszty z nim związane,
można uznać żądanie to za sprzeczne z zasadami słuszności i nie obciążać
pełnymi kosztami strony przegrywającej sprawę (porównaj postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 5 sierpnia 1981 r. II CZ 98/81, OSNCP 1982/2-3/36).
Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy uznał zażalenie za uzasadnione
i na podstawie art. 39815 § 1 zd. pierwsze oraz art. 108 § 2 w zw. z art. 398 21 i art.
3941 k.p.c. orzekł jak w postanowieniu.