Legislator Giurisprudenza & Legislazione
IV CZ 32/14 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses appeal regarding invalidity of inheritance proceedings due to improper minor representation.

Numero d'incarto IV CZ 32/14
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the appeals filed by M. J. and K. P. against the Regional Court's decision to invalidate the first-instance proceedings. The lower court found the proceedings void because the minor participants were improperly represented by their parents, who were also parties to the inheritance dispute. The Supreme Court upheld this finding, ruling that parents cannot represent minors in such conflicts of interest without a court-appointed curator.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 379 pkt 2 k.p.c.; Art. 98 § 2 pkt 2 k.r.o.; Art. 99 k.r.o.: When parents and children are parties to the same legal proceedings, parents cannot represent their children due to potential conflict of interest, necessitating the appointment of a court curator.

Parole chiave

Generato dall'IA
invalidity of proceedings representation of minors conflict of interest inheritance proceedings court-appointed curator parental authority Supreme Court review

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 379 pkt 2 k.p.c.
Zgodnie z art. 379 pkt 2 k.p.c., nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona nie miała przedstawiciela ustawowego.
Art. 98 § 1 k.r.o.
Według art. 98 § 1 k.r.o., rodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską.
Art. 98 § 2 pkt 2 k.r.o.
Tymczasem z uwagi na treść art. 98 § 2 pkt 2 k.r.o. zarówno P.
Art. 98 § 3 k.r.o.
Według art. 98 § 1 k.r.o., rodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską.
Art. 99 k.r.o.
Jeżeli zaś żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka przed sądem, to zgodnie z art. 99 k.r.o., reprezentuje je kurator ustanowiony przez sąd opiekuńczy.
Art. 3941 § 11 k.p.c.
G.-J., a tym samym brak jest podstaw do uznania postępowania przed Sądem pierwszej instancji za nieważne.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 3941 § 11 k.p.c., obowiązującym od dnia 3 maja 2012 r.
Art. 398 § 4 k.p.c.
wyłączenie reprezentacji rodziców należy w postępowaniu nieprocesowym oceniać ad casum i przyjmować je tylko wtedy, gdy istnieje, choćby tylko teoretyczna, możliwość sprzeczności interesówZ przedstawionych przyczyn Sąd Najwyższy zażalenie oddalił jako bezzasadne na podstawie art. 39814 § 4 w zw.
Art. 13 § 2 k.p.c.
3941 § 3 i art. 13 § 2 k.p.c.
art. 379 pkt 2 k.p.c
Zgodnie z art. 379 pkt 2 k.p.c., nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona nie miała przedstawiciela ustawowego.
art. 98 § 1 k.r.o
Według art. 98 § 1 k.r.o., rodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
III CSK 259/10
Supreme Court allows name correction request by revoking lower court's dismissal due to lack of guardianship court approval.
II CK 435/03
Podobne stanowisko przyjął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 9 lipca 2004 r., II CK 435/03 (niepubl.), stwierdzając, że wynikające z art.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt IV CZ 32/14 POSTANOWIENIE Dnia 5 czerwca 2014 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)‎SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca)‎SSN Wojciech Katner w sprawie z wniosku M. J.‎przy uczestnictwie K. P. i małoletniego A. J.‎o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza oraz sprawy z wniosku K. P. przy uczestnictwie M. J., małoletniego O. P. i P. P. o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 5 czerwca 2014 r.,‎zażalenia M. J. i K. P. na postanowienie Sądu Okręgowego w L.‎z dnia 28 maja 2013 r. oddala zażalenie.

UZASADNIENIE

W wyniku uwzględnienia apelacji uczestnika P. P. Sąd Okręgowy w L., postanowieniem z dnia 28 maja 2013 r., uchylił zaskarżone postanowienie Sądu Rejonowego w L. z dnia 7 grudnia 2012 r. i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.W ocenie Sądu Okręgowego, w sprawie zachodzi nieważność postępowania przed Sądem pierwszej instancji, którą Sąd drugiej instancji bierze pod uwagę z urzędu. Nieważność została spowodowana wadliwą reprezentacją małoletnich uczestników postępowania A. J. i O. P. Zgodnie z art. 379 pkt 2 k.p.c., nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona nie miała przedstawiciela ustawowego. Według art. 98 § 1 k.r.o., rodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Jeżeli dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską obojga rodziców, każde z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka. Jednakże, według § 2 tego artykułu, żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka:

1) przy czynnościach prawnych między dziećmi pozostającymi pod ich władzą rodzicielską 2) przy czynnościach prawnych między dzieckiem a jednym z rodziców lub jego małżonkiem, chyba że czynność prawna polega na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz dziecka albo że dotyczy należnych dziecku od drugiego z rodziców środków utrzymania i wychowania. Natomiast § 3 wyżej wymienionego artykułu stanowi, że przepisy paragrafu poprzedzającego stosuje się odpowiednio w postępowaniu przed sądem lub innym organem państwowym. Zgodnie zaś z przepisem art.

99. k.r.o., jeżeli żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską, reprezentuje je kurator ustanowiony przez sąd opiekuńczy.W postępowaniu małoletni uczestnicy postępowania O. P. oraz A. J. byli reprezentowani przez jednego z rodziców – O. P. przez ojca P. P., natomiast A. J. przez matkę S. G.-J. Tymczasem z uwagi na treść art. 98 § 2 pkt 2 k.r.o. zarówno P. P., jak i S. G.-J. nie mogli reprezentować małoletnich uczestników (odpowiednio P. P. O. P., a S. G.- J. A. J.) w postępowaniu.

Nie ulega bowiem wątpliwości, że zarówno w przypadku małoletniego uczestnika O. P., jak i w przypadku małoletniego uczestnika A. J. postępowanie dotyczy czynności prawnych między tym małoletnim a jego rodzicem – K. P., w przypadku O. P., oraz M. J., w przypadku A. J., a czynność ta nie polega na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz dziecka, jak też nie dotyczy należnych dziecku od drugiego z rodziców środków utrzymania i wychowania.W ocenie Sądu Okręgowego, zachodzi ewidentna sprzeczność pomiędzy interesem prawnym małoletnich uczestników O.

P. i A.J. a interesem prawnym ich rodzica, będącego wnioskodawcą - odpowiednio K. P. i M. J. W przypadku bowiem uprawomocnienia się zaskarżonego postanowienia zatwierdzającego uchylenie się K. P. i M. J. od skutków prawnych oświadczeń o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza po J. J., zważywszy na odrzucenie spadku po J. J. przez K. P. i M. J. w rozpoznawanej sprawie, na podstawie art. 1020 k.c. do spadku, obciążonego długami, zostaną powołani w dalszej kolejności małoletni O. P. i A. J.Wnioskodawcy K. P. i M. J. zaskarżyli postanowienie Sądu Okręgowego zażaleniem do Sądu Najwyższego.

Skarżący zarzucili, że wnoszący apelację wierzyciel P. P. nie jest osobą zainteresowaną w rozumieniu art. 510 § 1 k.p.c., a tym samym nie jest uprawniony do udziału w postępowaniu w przedmiocie uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu spadku przez wnioskodawców. Ponadto wnioskodawcy wskazali, że Sąd drugiej instancji bezpodstawnie uchylił postanowienie sądu pierwszej instancji. Zdaniem skarżących, małoletni uczestnicy postępowania byli reprezentowani w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami:

O. P. - przez ojca P. P., a A. J. - przez matkę S. G.-J., a tym samym brak jest podstaw do uznania postępowania przed Sądem pierwszej instancji za nieważne.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 3941 § 11 k.p.c., obowiązującym od dnia 3 maja 2012 r. na podstawie ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1381), w razie uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego.

Spośród licznych wątpliwości związanych w wprowadzeniem do postępowania cywilnego środka prawnego obcego dotychczasowemu systemowi środków odwoławczych, na pierwszy plan wysuwa się pytanie o charakter tego zażalenia oraz o granice kognicji Sądu Najwyższego przy jego rozpoznawaniu.Uchylenie wyroku (postanowienia orzekającego co do istoty sprawy w postępowaniu nieprocesowym) połączone z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji przewiduje art. 386 § 2 i § 4 k.p.c. Orzeczenie kasatoryjne może zostać wydane w razie stwierdzenia nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji i zniesienia postępowania w zakresie dotkniętym nieważnością, nierozpoznania istoty sprawy przez sąd pierwszej instancji oraz wtedy, gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości.Zażalenie na orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej instancji ma służyć skontrolowaniu, czy zostało ono prawidłowo oparte na jednej z wymienionych przesłanek, tj. czy powołana przez sąd przyczyna uchylenia odpowiada podstawie ustawowej.

Przedmiotem badania Sądu Najwyższego jest istnienie formalnych, procesowych podstaw wydania przez sąd odwoławczy wyroku kasatoryjnego, a nie reformatoryjnego. Środek odwoławczy unormowany w art. 3941 § 11 k.p.c., przy całej swojej specyfice, pozostaje zażaleniem, a więc środkiem przy użyciu którego rozstrzygane są kwestie procesowe, a nie materialnoprawne.Kontrolę o tak określonych granicach należy wyraźnie oddzielić nie tylko od oceny zasadności pozwu (wniosku) i apelacji, ale także od merytorycznego badania stanowiska prawnego sądu drugiej instancji.

Zażalenie przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c. nie jest środkiem zaskarżenia służącym kontroli materialnoprawnej podstawy wyroku. Dopuszczenie takiej kontroli oznaczałoby przyzwolenie, by zażalenie to stanowiło substytut skargi kasacyjnej, a więc środka zaskarżenia zasadniczo innej rangi, sformalizowanego i mającego szansę rozpoznania przez Sąd Najwyższy tylko w wypadku spełnienia określonych przesłanek; mogłoby także prowadzić do obchodzenia przepisów o skardze kasacyjnej. Ograniczona funkcja oraz charakter zażalenia opartego na art. 3941 § 11 k.p.c., a także potrzeba usytuowania go w systemie środków odwoławczych i zaskarżenia z jak najmniejszym uszczerbkiem dla spójności systemu, przemawiają za wąskim określeniem granic kognicji rozpoznającego je Sądu Najwyższego.Zażalenie jest skierowane przeciwko uchyleniu wyroku (odpowiednio postanowienia w postępowaniu nieprocesowym) i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania, a więc ocenie może być poddany jedynie ewentualny błąd sądu odwoławczego przy kwalifikowaniu określonej sytuacji procesowej jako odpowiadającej powołanej podstawie orzeczenia kasatoryjnego.

Jeżeli wyrok został uchylony z powodu nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji, to rolą Sądu Najwyższego w postępowaniu zażaleniowym jest jedynie zbadanie, czy sąd odwoławczy prawidłowo ocenił okoliczności sprawy pod kątem wystąpienia ustawowych przyczyn prowadzących, zdaniem Sądu Okręgowego, do nieważności postępowania. Poza zakresem kontroli pozostaje natomiast w szczególności prawidłowość stanowiska prawnego sądu odwoławczego co do meritum. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 510 § 1 k.p.c. w związku z przyjęciem, że wnoszący apelację wierzyciel P. P. jest osobą zainteresowaną i tym samym jest uprawniony do udziału w postępowaniu w przedmiocie uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu spadku przez wnioskodawców, to należy stwierdzić, że kwestia ta została obszernie wyjaśniona przez Sąd drugiej instancji, a ponadto nie podlega ona badaniu przez Sąd Najwyższy w ramach postępowania zażaleniowego prowadzonego na podstawie art. art. 3941 § 11 k.p.c.Co do drugiego zarzutu, kwestionującego ocenę Sądu Okręgowego o wystąpieniu nieważności postępowania przed Sądem pierwszej instancji - a zatem naruszenie art. 386 § 2 k.p.c. - to jest on niezasadny.

Prawidłowo bowiem przyjął Sąd Okręgowy, powołując się na utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego w tej materii, że małoletni uczestnicy O. P. i A. J. nie byli prawidłowo reprezentowani w sprawie, skoro byli reprezentowani przez jednego z rodziców, mimo wyłączenia tej możliwości na podstawie art. 98 § 3 w zw. § 2 pkt 2 k.r.o., co skutkowało nieważnością postępowania z przyczyny określonej w art. 379 pkt 2 k.p.c. Trafnie bowiem ocenił Sąd Okręgowy, że w sprawie nie można wykluczyć, chociażby teoretycznie, sprzeczności interesów pomiędzy małoletnimi uczestnikami postępowania, a ich rodzicami będącymi uczestnikami postępowania.

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 3 czerwca 2011 r., III CSK 259/10 (niepubl.), wyjaśniając regulacje zawarte w art. 98 § 2 i 3 k.r.o. argumentował, że w sprawach procesowych jak również nieprocesowych, żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka, gdy w sprawie, w której występują jako strony lub uczestnicy postępowania rodzice i dzieci, może dojść do sprzeczności interesów między nimi. Wtedy naczelny interes dziecka wyklucza dopuszczalność reprezentowania go przez któregokolwiek z rodziców. W każdej sprawie, w której jako strony lub uczestnicy występują rodzice i dzieci, sąd ma zatem obowiązek badać, czy nie zachodzi hipotetyczna możliwość kolizji interesów między nimi.

W razie takiej możliwości żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka przed sądem. Jeżeli zaś żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka przed sądem, to zgodnie z art. 99 k.r.o., reprezentuje je kurator ustanowiony przez sąd opiekuńczy. Podobne stanowisko przyjął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 9 lipca 2004 r., II CK 435/03 (niepubl.), stwierdzając, że wynikające z art. 98 § 3 w zw. z § 2 k.r.o. wyłączenie reprezentacji rodziców należy w postępowaniu nieprocesowym oceniać ad casum i przyjmować je tylko wtedy, gdy istnieje, choćby tylko teoretyczna, możliwość sprzeczności interesówZ przedstawionych przyczyn Sąd Najwyższy zażalenie oddalił jako bezzasadne na podstawie art. 39814 § 4 w zw. z art. 3941 § 3 i art. 13 § 2 k.p.c.