Supreme Court allows appeal by lawyer-client personally submitting fee waiver request without formal declaration. Appeal dismissed by lower court due to missing data was overturned. Court held strict return rule does not apply to personally submitted requests by represented parties.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court overturned the District Court's dismissal of the appellant's appeal, which had been rejected for failing to pay court fees. Although the appellant personally submitted a fee waiver request with supporting documents but lacked a standardized family and asset declaration, the lower court incorrectly applied a strict return rule. The Supreme Court ruled that this procedural rigidity, intended for lawyers, does not apply when a represented party submits the request personally, and the appeal was validly filed.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 102 ust. 4 u.k.s.c.; Art. 130 k.p.c.: The strict rule for returning a fee waiver request without calling for supplementation does not apply when a party represented by a lawyer submits the request personally.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV CZ 27/08
POSTANOWIENIE
Dnia 24 kwietnia 2008 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Iwona Koper (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Grzegorz Misiurek
SSN Dariusz Zawistowski
w sprawie z powództwa M.(...) Spółki z o.o. z siedzibą w W.
przeciwko D. P.
o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 24 kwietnia 2008 r.,
zażalenia pozwanej
na postanowienie Sądu Okręgowego w L. z dnia 20 grudnia 2007 r., sygn. akt II Ca (…),
uchyla zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Pozwana reprezentowana w sprawie przez pełnomocnika w osobie adwokata,
złożyła osobiście apelację od wyroku Sądu Rejonowego w R. z dnia 14 sierpnia 2007 r.
Zarządzeniem przewodniczącego pełnomocnik pozwanej został wezwany do uiszczenia
opłaty od apelacji. W terminie otwartym do uiszczenia opłaty pozwana złożyła wniosek o
zwolnienie od tej opłaty, do którego dołączyła dokumenty określające jej sytuację
materialną, nie składając równocześnie oświadczenia według ustalonego wzoru.
Przewodniczący wezwał pełnomocnika pozwanej do złożenia oświadczenia pozwanej o
stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania według ustalonego wzoru
w terminie tygodnia pod rygorem zwrotu wniosku o zwolnienie. W zakreślonym terminie
pozwana złożyła oświadczenie. Sąd Rejonowy zwolnił pozwaną od opłaty od apelacji
ponad kwotę 1500 zł. Opłata w należnej wysokości została uiszczona przez pozwaną.
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy w L. na rozprawie odrzucił, na
podstawie art. 373 w zw. z art. 370 k.p.c., apelację pozwanej stwierdzając, iż mimo
wezwania nie została od niej uiszczona opłata.
W jego uzasadnieniu wskazał, że wprawdzie oświadczenie osoby ubiegającej się
o zwolnienie od kosztów sądowych nie musi być złożone na urzędowym druku, jednak
powinno obejmować szczegółowe dane o stanie rodzinnym majątku, dochodach i
źródłach utrzymania. Wymogów tych – jak ocenił - nie spełnia oświadczenie pozwanej,
ograniczające się do określenia przychodów i zaciągniętych kredytów. Nie zawiera ono
natomiast danych dotyczących stanu rodzinnego pozwanej, składników jej majątku, nie
określa osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Dotknięty
brakami formalnymi wniosek pozwanej o zwolnienie od kosztów w zakresie
obejmującym opłatę od apelacji podlegał zwrotowi bez wzywania do ich uzupełnienia,
gdyż jak stwierdził Sąd Okręgowy, przewidziany w art. 102 ust. 4 ustawy z dnia 28 lipca
2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 ze zm. –
dalej jako u.k.s.c.) rygor zwrotu wniosku stosuje się także do wniosku złożonego
osobiście przez stronę, jeżeli jest ona w sprawie reprezentowana przez adwokata. W tej
sytuacji wniosek nie mógł wywołać żadnych skutków prawnych, w szczególności jego
złożenie nie przerwało biegu terminu do uiszczenia opłaty od apelacji, który upłynął
bezskutecznie. Nieopłacona apelacja podlegała więc odrzuceniu.
W zażaleniu pozwana zarzuciła naruszenie art. 102 ust. 4 u.k.s.c. przez jego
zastosowanie mimo braku przesłanek, oraz art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka
i Podstawowych Wolności przez stosowanie przepisów kodeksu postępowania
cywilnego uniemożliwiające skuteczną realizację prawa do sądu. Wnosiła o uchylenie
postanowienia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie jest oczywiście uzasadnione.
Niedołączenie do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oświadczenia, o
którym mowa w art. 102 ust. 2 u.k.s.c., jak też dołączenie oświadczenia
niezawierającego wszystkich wymaganych danych stanowi brak formalny wniosku, który
podlega usunięciu w trybie art. 130 k.p.c. Przewodniczący wzywa zgłaszającego
wniosek o naprawienia braku wniosku w terminie siedmiu dni, a w razie bezskutecznego
upływu tego terminu zarządza zwrot wniosku. Zwrócony wniosek nie wywołuje żadnych
skutków prawnych, jakie ustawa wiąże z jego wniesieniem.
Zgodnie z art. 102 ust. 4 u.k.s.c., wniosek o zwolnienie od kosztów strony
reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego złożony bez dołączenia
oświadczenia zawierającego wymagane dane przewodniczący zwraca bez wzywania o
uzupełnienie braków formalnych wniosku. Ustanowienie pełnomocnika procesowego nie
wyłącza możności dokonywania przez stronę czynności procesowych osobiście.
Podzielić należy stanowisko skarżącego, że określony w art. 102 ust. 4 u.k.s.c. rygor
zwrotu wniosku bez wzywania do uzupełnia jego braków nie znajduje zastosowania w
sytuacji, gdy strona reprezentowana w sprawie przez adwokata lub radcę prawnego
składa wniosek osobiście (tak również Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 7 marca
2007 r., II CZ 4/07, nie publ.). Trafnie podnosi się w zażaleniu na konieczność
zachowania przy wykładni przepisów procesowych równowagi między interesem
wymiaru sprawiedliwości polegającym na sprawnym rozstrzyganiu spraw, a interesem
skarżącego w dochodzeniu swoich praw w postępowaniu odwoławczym. Zasady tej nie
respektuje dokonana przez Sąd Okręgowy wykładnia art. 102 ust. 4 u.k.s.c.,
nakładająca na stronę wymagania mające gwarantować przyspieszenie postępowania
sądowego, lecz adresowane jedynie do profesjonalnych pełnomocników.
Wskazać trzeba nadto, że w razie stwierdzenia podstaw do zwrotu wniosku o
zwolnienie od kosztów sądowych, przewodniczący powinien wydać zarządzenie o
zwrocie wniosku oraz wezwać stronę (lub jej pełnomocnika) do uiszczenia opłaty, o
zwolnienie od której się ubiegała. Niepoprzedzony takim wezwaniem środek
odwoławczy nie może być odrzucony ( postanowienia SN z dnia 7 listopada 2006 r., I
CZ 69/07 oraz z dnia 11 stycznia 2008 r., V CZ 116/07 nie publ.). W przedmiotowej
sprawie zarządzenia takie nie zostały wydane, ani też w świetle dokonanej wykładni art.
102 ust. 4 u.k.s.c. nie było podstaw do ich wydania.
W zupełności pominięta została przez Sąd Okręgowy - także w opisie przebiegu
postępowania
w
sprawie
-
okoliczność,
że
pozwana
została
prawomocnym
postanowieniem Sądu Rejonowego częściowo zwolniona od opłaty od apelacji, którą w
zakresie należnym ponad uzyskane zwolnienie uiściła. Zwolnienie to nie zostało przez
sąd cofnięte. Zastosowanie rygoru zwrotu lub odrzucenia pisma nieopłaconego w
następstwie cofnięcia zwolnienia od kosztów sądowych nie jest możliwe, jeżeli pismo, w
następstwie zwolnienia od opłat sądowych otrzymało już bieg, tj. jego odpis został już
wysłany innym stronom, albo wysłane zostało zawiadomienie o terminie posiedzenia.
Nieuiszczoną opłatę sąd nakazuje wówczas pobrać lub ściągnąć w postanowieniu
kończącym postępowanie.
Z powyższych przyczyn zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu, o czym
orzeczono na podstawie art. 39815 § 1 zd. pierwsze, w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.