Supreme Court dismisses appeal when lower court remands case for retrial to preserve two-instance trial structure.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the appellants' appeal against the Regional Court's decision to remand the case for a full retrial. The appellants argued that the Regional Court improperly disregarded evidence and failed to consider the separation of property between defendants, which allegedly invalidated the lease contract. The Supreme Court held that the Regional Court correctly exercised its supervisory function by refusing to decide the merits, thereby preserving the constitutional guarantee of a two-instance trial system.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 386 § 4 k.p.c.; Art. 3941 § 11 k.p.c.; Art. 398 § 14 k.p.c.: The appellate court may remand a case for retrial to ensure the two-instance trial system is preserved, even if the first-instance facts could be clarified, provided the appellate court does not decide the merits itself.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV CZ 15/13
POSTANOWIENIE
Dnia 13 marca 2013 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący)
SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)
SSN Maria Szulc
w sprawie z powództwa K. G., W. L.
i K. G.
przeciwko A. G. i H. O. – G.
o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 13 marca 2013 r.,
zażalenia powodów
na wyrok Sądu Okręgowego w S.
z dnia 30 października 2012 r.,
oddala zażalenie.
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy w S. wyrokiem z dnia 16 lutego 2012 r. zasądził od
pozwanych A. G. i H. O.-G. na rzecz powodów K. G., W. L. i K.G., solidarnie kwotę
17.760 złotych z odsetkami z tytułu niewywiązania się pozwanych z zawartej
z powodami umowy najmu lokalu użytkowego położonego w S., zmuszenia
powodów do odstąpienia od umowy i odszkodowania w wysokości wydatków
poniesionych przez nich na modernizację i adaptację lokalu (14 760 złotych), koszty
przeprowadzki (1500 złotych) i stratę dochodu spowodowaną zmianą miejsca
prowadzenia handlu (1 500 złotych).
W apelacji wniesionej przez pozwanego A. G. zarzucone zostało wyrokowi
Sądu pierwszej instancji naruszenie art. 233 § 1 w związku z art. 328 § 2 k.p.c.,
wyrażające się w nienależytym rozważeniu i zupełnie dowolnej ocenie całokształtu
zebranego materiału dowodowego i poczynienie jednostronnie niekorzystnych dla
pozwanego ustaleń faktycznych w sprawie, które apelujący przykładowo przytoczył;
art. 217 § 3 k.p.c. poprzez bezpodstawne oddalenie wszystkich wniosków
dowodowych w zakresie opinii biegłych oraz zażądania dokumentacji finansowej co
do weryfikacji rzeczywistych strat powodów; art. 200 w związku z art. 201 k.p.c.
poprzez
nieuwzględnienie
wniosku
pozwanego
o przekazanie
sprawy
do
rozpoznania i rozstrzygnięcia Sądowi Gospodarczemu. Apelujący wniósł o zmianę
zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości ewentualnie o jego
uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w
S. - Sądowi Gospodarczemu.
W wyniku rozpoznania apelacji Sąd Okręgowy w S. wyrokiem z dnia
30 października 2012 r. uchylił wyrok Sądu Rejonowego i przekazał sprawę do
ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania. Uznał za
konieczne ponowne przeprowadzenie postępowania dowodowego w całości,
stwierdzając, że nie została rozpoznana istota sprawy. Nie podzielił też większości
ustaleń faktycznych i ocen materiału dowodowego poczynionych przez Sąd
pierwszej instancji. W szczególności chodziło o zastosowanie art. 37 k.r.op.
w sytuacji, gdy zastosowanie mogły mieć tylko przepisy art. 199 i nast. k.c., ze
względu na rozdzielność majątkową pozwanych. To skutkowało, zdaniem Sądu
Okręgowego nieważnością zawartej umowy najmu lokalu z powodami, co z kolei
uniemożliwiło zastosowanie odpowiedzialności z art. 471 k.c., a w grę mogły wejść
tylko inne reżimy odpowiedzialności odszkodowawczej, co wymaga dopiero
ustalenia. Ustalenia też wymaga wielkość odpowiedzialności pozwanego wobec
oddalenia powództwa względem H. O.-G., w odniesieniu do której wyrok się
uprawomocnił. Konieczne jest też przeprowadzenie dowodu z biegłego na
okoliczność wartości prac dokonanych w lokalu przez powodów i innych ich
wydatków oraz nieuzyskanych korzyści. Te braki w rozstrzygnięciu i uzasadnieniu
Sądu pierwszej instancji spowodowały, zdaniem Sądu Okręgowego nierozpoznanie
istoty sprawy, co przy potrzebie ponownego przeprowadzenia postępowania
dowodowego skłoniło do uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego
rozpoznania, za niezasadne wszakże uznając żądanie pozwanego, aby kierować
sprawę do rozpoznania przez Sąd Gospodarczy.
W zażaleniu na wyrok Sądu Okręgowego powodowie zarzucili naruszenie
przepisów postępowania, tj. art. 386 § 4 k.p.c. poprzez błędną wykładnię tego
przepisu i przyjęcie, że zachodzą przesłanki do jego zastosowania, wnosząc
o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do
ponownego rozpoznania z zasądzeniem od pozwanego na rzecz powodów
solidarnie kosztów postępowania zażaleniowego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Obowiązujący od dnia 3 maja 2012 r. nowy przepis wprowadzony do
kodeksu postępowania cywilnego - art. 3941 § 11 uprawnia do wniesienia zażalenia
do Sądu Najwyższego na wyrok sądu drugiej instancji uchylający wyrok sądu
pierwszej instancji i przekazujący sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania.
Uczynienie wyłomu w dotychczasowym systemie środków odwoławczych przez
wprowadzenie zażalenia od wyroku prowadzi do konieczności rozważenia
charakteru wnoszonego w tym trybie zażalenia oraz granic kognicji Sądu
Najwyższego co do jego rozpoznania.
Zgodnie z art. 386 § 4 k.p.c. sąd drugiej instancji może uchylić zaskarżony
wyrok (postanowienie co do istoty sprawy wydane w postępowaniu nieprocesowym)
i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji tylko
w razie nierozpoznania przez ten sąd istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku
wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. W niniejszej
sprawie Sąd Okręgowy uznał, że są spełnione obie te przesłanki i dlatego wydał
wyrok uchylający wyrok Sądu Rejonowego.
Rozważenia
więc
wymaga,
czy
orzeczenie
Sądu
drugiej
instancji
w okolicznościach sprawy było uzasadnione, przy czym Sąd Najwyższy nie ma
wypowiedzieć się co do samego przedmiotu rozpatrywanej sprawy w znaczeniu
materialnoprawnym. Istotą badania sprawy przez Sąd Najwyższy jest występowanie
podstaw procesowych do wydania przez sąd drugiej instancji w danym wypadku
wyroku kasatoryjnego, a nie wyroku reformatoryjnego. Zażalenie jako środek
zaskarżenia o charakterze procesowym nie może prowadzić do zastąpienia skargi
kasacyjnej, zwłaszcza w przypadkach, gdy ona nie przysługuje. Należy więc to
zażalenie rozumieć wąsko, mając na uwadze ograniczoną funkcję i charakter tego
środka zaskarżenia w pozostawionym co do istoty systemie środków zaskarżenia
w polskim procesie cywilnym (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia
10 stycznia 2013 r., IV CZ 170/12). Z tych względów rozpoznając zażalenie
wniesione w trybie art. 3941 § 11 k.p.c. należy się skupić na argumentach zawartych
w uzasadnieniu
tego
zażalenia,
mających
przekonać
Sąd
Najwyższy
do
wystąpienia naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. i tylko spełnienie przesłanek tego
przepisu ma znaczenie (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada
2012, IV CZ 147/12, z dnia 19 grudnia 2012 r., II CZ 141/12).
Mają rację powodowie, że w warunkach prawnych apelacji pełnej, sąd drugiej
instancji jest sądem rozpoznającym powtórnie całą sprawę, dokonuje więc
własnych ustaleń i może przeprowadzić potrzebne dowody. W tym miejscu powołać
można stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w orzeczeniu z dnia 23 marca
2012 r. w sprawie PK 278/11, w której stwierdzono, że sąd drugiej instancji nie
może poprzestać na zbadaniu zarzutów apelacyjnych, tylko poczynić własne
ustalenia i samodzielnie ocenić je z punktu widzenia prawa materialnego. Jednakże
nie może to prowadzić do sytuacji, że postępowanie dowodowe na tyle zmienia
obraz stanu faktycznego i - jak w niniejszej sprawie - zmianę materialnej podstawy
powództwa,
iż
prawomocne
rozstrzygnięcie
sądu
drugiej
instancji
jest
w rzeczywistości pierwszym rozstrzygnięciem sprawy w sposób, z jakim strona nie
zgadza się, ale od jakiego nie przysługuje już jej żaden środek zaskarżenia.
Nie takie skutki leżą u podstaw kontroli zasadności skorzystania przez sąd drugiej
instancji z art. 386 § 4 k.p.c. Chodziło poprzez wprowadzenie zażalenia na
podstawie art. 3841 § 11 k.p.c., żeby nie przedłużać postępowania i nie uchylać
orzeczeń sądów pierwszej instancji, gdy wystarczyło tylko uzupełnić postępowanie
dowodowe, albo przyjmując ustalony stan faktyczny i dokonaną ocenę dowodów
inaczej ocenić stronę prawną sprawy.
W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy wskazał w uzasadnieniu, że nie podziela
większości ustaleń faktycznych i oceny materiału dowodowego poczynionych przez
Sąd pierwszej instancji. Następnie szczegółowo uzasadnił swoje stanowisko,
wskazując, co i dlaczego należy uczynić ponownie rozpoznając sprawę. Wykazał
przy tym nierozpoznanie istoty sprawy, co należy ustrojowo do sądu pierwszej
instancji, po to aby zachować kontrolną funkcję sądu drugo-instancyjnego.
Konstytucyjnie zagwarantowana dwuinstancyjność postępowania sądowego nie
byłaby zachowana, gdyby uzupełniając tylko postępowanie dowodowe, co akurat w
rozpoznawanej sprawie było możliwe, rozstrzygać w drugiej instancji o istocie
sprawy.
Wprawdzie
trafnie
są
przytaczane
w
skardze
orzeczenia
Sądu
Najwyższego wskazujące na niezasadność w podanych w nich okolicznościach
zastosowania art. 386 § 4 k.p.c., ale nie znajdują one potwierdzenia w niniejszej
sprawie, prawidłowo rozstrzygniętej w zaskarżonym wyroku przez powołanie art.
386 § 4 k.p.c.
Mając to na uwadze należało na podstawie art. 39814 w związku z art. 3941
§ 3 k.p.c. oddalić zażalenie.
db