Supreme Court dismisses appeal on costs, ruling prison status and poverty do not exempt prisoner from court fees.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the plaintiff's appeal regarding court costs, ordering him to pay 600 zł to the state and awarding 900 zł to the defense lawyer. Although the plaintiff is a prisoner without income and filed numerous lawsuits, the court found no special circumstances warranting fee exemption under the Civil Procedure Code. The decision emphasizes that incarceration and financial hardship alone do not justify waiving costs, especially when the appeal was filed after reviewing a clearly unfounded first-instance judgment.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 102 k.p.c.; Art. 108 u.k.s.c.; A prisoner's lack of income and incarceration status do not constitute a special circumstance exempting them from court costs if they filed an appeal after reviewing a clearly unfounded judgment.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV CZ 142/12
POSTANOWIENIE
Dnia 13 grudnia 2012 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Wojciech Katner
SSN Anna Kozłowska
w sprawie z powództwa J. J.
przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w G.,
Zakładowi Karnemu w B. i Zakładowi Karnemu w C.
o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 13 grudnia 2012 r.,
zażalenia powoda
na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punkcie drugim wyroku
Sądu Apelacyjnego
z dnia 13 marca 2012 r.,
1) oddala zażalenie;
2) zasądza od J. J. na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii
Generalnej Skarbu Państwa kwotę 600 zł (sześćset
złotych)
tytułem
zwrotu
kosztów
postępowania
zażaleniowego;
3) przyznaje radcy prawnemu M. H. od Skarbu Państwa Sądu Apelacyjnego kwotę 900 zł (dziewięćset złotych)
powiększoną o należny podatek od towarów i usług
tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej
udzielonej
powodowi
z urzędu
w postępowaniu
zażaleniowym.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 14 lipca 2011 r. Sąd Okręgowy oddalił powództwo J. J.
przeciwko Skarbowi Państwa- Aresztowi Śledczemu w G., Zakładowi Karnemu w B.
i Zakładowi Karnemu w C. o zasądzenie kwoty 950 000 zł z ustawowymi odsetkami
tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych i pogorszenie stanu
zdrowia w wyniku złośliwego i uporczywego naruszania wobec powoda przez
funkcjonariuszy służby więziennej wskazanych w pozwie przepisów kodeksu
karnego wykonawczego. Oddalone także zostało roszczenie o zasądzenie na rzecz
powoda renty po 3 000 zł miesięcznie. Wyrokiem tym Sąd Okręgowy zasądził od
powoda na rzecz strony pozwanej zwrot części kosztów procesu w wysokości 500
zł uznając, że w pozostałym zakresie zachodzą podstawy z art. 102 k.p.c. do
nieobciążania go tymi kosztami, gdyż powód obecnie odbywa karę pozbawienia
wolności i nie posiada samodzielnych źródeł utrzymania.
Wyrokiem z dnia 13 marca 2012 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda
od powyższego wyroku i zasądził od niego na rzecz strony pozwanej kwotę 5 400 zł
tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.
Sąd drugiej instancji odnosząc się do apelacyjnego zarzutu naruszenia art.
102 k.p.c., przez nie odstąpienie w całości od obciążenia powoda kosztami procesu
stwierdził, że nie było ku temu podstaw, gdyż w sprawie nie wystąpił szczególnie
uzasadniony wypadek, w rozumieniu tego przepisu. Uznał, że nie jest takim
wypadkiem fakt zwolnienia powoda od kosztów sądowych, bowiem zgodnie z art.
108 u.k.s.c., nie ma to wpływu na jego obowiązek zwrotu kosztów procesu stronie
przeciwnej. Nie jest też takim wypadkiem sama okoliczność, że powód przebywa
w zakładzie karnym, gdyż należy wziąć pod uwagę także to z jakimi roszczeniami
wystąpił, na ile prawidłowo przygotował wszczynaną sprawę, jaki zgromadził
materiał dowodowy oraz na ile, w okolicznościach sprawy, mógł posiadać
subiektywne przekonanie o słuszności swoich żądań. W sytuacji, gdy powód
występuje z licznymi procesami przeciwko Skarbowi Państwa bez uprzedniego
wnikliwego ich przygotowania, nie ma, zdaniem Sądu Apelacyjnego, podstaw
by nie ponosił konsekwencji procesowych swoich decyzji, także w zakresie
obowiązku zwrotu kosztów procesu stronie przeciwnej wygrywającej sprawę. Z tych
względów Sąd drugiej instancji uznał, że w okolicznościach sprawy nie ma
podstaw do zastosowania art. 102 k.p.c. i uznał za nieuzasadniony zarówno
apelacyjny zarzut naruszenia tego przepisu, jak i nie zastosował go do kosztów
postępowania apelacyjnego, zasądzając należność z tego tytułu od powoda na
rzecz strony pozwanej na podstawie art. 98 i art. 99 w zw. z art. 108 § 1 k.p.c.
W zażaleniu na postanowienie o kosztach postępowania apelacyjnego
zawarte we wskazanym wyżej wyroku Sądu Apelacyjnego powód, zarzucając
naruszenie art. 102 k.p.c. przez jego niezastosowanie, mimo że szczególna
sytuacja majątkowa i osobista powoda oraz jego usprawiedliwione przekonanie
o słuszności roszczeń zgłoszonych w sprawie oraz brak możliwości prawidłowego
przygotowania sprawy przed jej wytoczeniem, uzasadniały zastosowanie tego
przepisu – wnosił o zmianę zaskarżonego orzeczenia i nie obciążenie go kosztami
postępowania apelacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Jak wielokrotnie wskazywał Sąd Najwyższy, przepis art. 102 k.p.c. jest
przepisem szczególnym w stosunku do art. 98 k.p.c., zawierającym wyjątek od
zasady
odpowiedzialności
za
koszty
postępowania
sądowego
strony
przegrywającej sprawę. Ponieważ ustawodawca nie wskazał, nawet przykładowo,
jakie okoliczności należy uznać za szczególnie uzasadnione w rozumieniu tego
przepisu, ocena w tym przedmiocie pozostawiona została uznaniu sądu, który
jednak, ze względu na wyjątkowy charakter przepisu, musi wykładać go ściśle
i stosować jedynie w rzeczywiście „szczególnie uzasadnionych wypadkach”.
Powinien przy tym uwzględnić całokształt okoliczności sprawy, w tym stan
majątkowy stron, ich sytuację życiową, sposób prowadzenia i przygotowania
procesu,
charakter sprawy,
uzasadnione,
subiektywne
przekonanie
strony
o zasadności jej roszczeń i tym podobne okoliczności. Sposób skorzystania przez
sąd
orzekający
z
art.
k.p.c.
jest
jego
suwerennym
uprawnieniem
jurysdykcyjnym i tylko do jego oceny należy, czy wystąpił szczególnie uzasadniony
wypadek, w rozumieniu tego przepisu. Ocena ta ma charakter dyskrecjonalny,
oparty na swobodnym uznaniu, kształtowanym własnym przekonaniem oraz oceną
okoliczności rozpoznawanej sprawy, w związku z czym, w zasadzie, nie podlega
kontroli instancyjnej i może być podważona przez sąd wyższej instancji tylko wtedy,
gdy jest rażąco niesprawiedliwa (porównaj między innymi orzeczenia Sądu
Najwyższego z dnia 23 maja 2012 r. III CZ 25/12, z dnia 27 kwietnia 2012 r. V CZ
2/12, z dnia 20 kwietnia 2012 r. III CZ 17/12 i z dnia 15 marca 2012 r. I CZ 10/12,
niepubl.).
Sąd drugiej instancji szczegółowo uzasadnił w zaskarżonym postanowieniu,
dlaczego uznał, że w sprawie nie występuje szczególnie uzasadniony wypadek,
w rozumieniu art. 102 k.p.c. Rozważył przy tym wszystkie wskazane wyżej
okoliczności istotne z punktu widzenia tej oceny, nie naruszając zasad logicznego
rozumowania ani współżycia społecznego.
Okoliczność, że powód przebywa w zakładzie karnym i obecnie nie posiada
dochodów, nie jest wystarczającą podstawą do zastosowania powyższego przepisu
choćby z tego tylko powodu, że nie jest wykluczona zmiana tej sytuacji i uzyskanie
przez powoda środków umożliwiających zapłacenie stronie przeciwnej należnych
jej kosztów procesu.
Podobnie subiektywne przekonanie powoda o słuszności zgłoszonego
roszczenia nie uzasadnia zastosowania art. 102 k.p.c. do kosztów postępowania
apelacyjnego, gdyż powód zdecydował się na wniesienie apelacji po zapoznaniu
się z obszernym, szczegółowym i wyczerpującym uzasadnieniu wyroku Sądu
pierwszej instancji, z którego wynikała oczywista bezzasadność zgłoszonych
roszczeń. Mógł zatem i powinien liczyć się z realną możliwością oddalenia apelacji
i w konsekwencji powstania po jego stronie obowiązku zwrotu kosztów procesu
stronie przeciwnej, która zmuszona była je ponieść. Należy też wskazać, że powód
występujący z licznymi procesami przeciwko temu samemu pozwanemu,
wynikającymi z podobnych okoliczności faktycznych i mających podobne podstawy
prawne, ma niewątpliwie wystarczającą orientację, na podstawie uzasadnień
wydanych w tych sprawach orzeczeń sądowych, co do okoliczności, które powinien
wykazać w takich sprawach i przyczyn oddalania jego roszczeń. Nie ma zatem
podstaw do oceny, że nie mógł właściwie przygotować procesu oraz że miał
uzasadnione podstawy do oczekiwania skuteczności jego apelacji.
Z tych wszystkich przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 w zw.
z art. 3941 § 3 k.p.c. oddalił zażalenie uznając, że Sąd Apelacyjny odmawiając
zastosowania w postępowaniu apelacyjnym art. 102 k.p.c. nie naruszył tego
przepisu, gdyż rozważył wszystkie istotne dla jego zastosowania okoliczności
sprawy i jego ocena w tym przedmiocie nie narusza zasad współżycia społecznego
ani zasad sprawiedliwości.
W świetle wskazanych wyżej okoliczności nie ma także podstaw do
zastosowania art. 102 k.p.c. w postępowaniu zażaleniowym przed Sądem
Najwyższym, dlatego na podstawie art. 98 w zw. z art. 108 § 1, art. 397 § 2 i art.
39821 k.p.c. zasądzono od powoda na rzecz strony pozwanej zwrot kosztów tego
postępowania.
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu
w postępowaniu zażaleniowym orzeczono na wniosek jego pełnomocnika na
podstawie § 15 i 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września
2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez
Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego
ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).