Supreme Court dismisses appeal on procedural grounds, ruling the appellate court erred in remanding the case for retrial.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the appellant's protest against the appellate court's decision to remand the case for a new trial. The appellants argued that the lower court failed to recognize unjust enrichment due to the plaintiff's unfulfilled investment in a restaurant venture, while the defendant contended the court correctly applied contract law principles. The Supreme Court held that the appellate court's remand violated procedural rules because the first instance had already examined the material claim, and the Supreme Court's review in this context is limited to verifying the legality of the remand order itself.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 386 § 4 k.p.c.; Art. 3941 § 11 k.p.c.: The Supreme Court reviews only the legality of the appellate court's decision to remand a case, not the merits of the legal characterization of the claim, and remands are invalid if the first instance already examined the material prerequisites.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV CZ 110/13 POSTANOWIENIE Dnia 11 grudnia 2013 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)SSN Iwona KoperSSN Kazimierz Zawada (sprawozdawca) w sprawie z powództwa B. G. i Z. T.przeciwko A.Z.o zapłatę,po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 11 grudnia 2013 r.,zażalenia pozwanego na wyrok Sądu Apelacyjnego w […]z dnia 26 czerwca 2013 r., uchyla zaskarżony wyrok, pozostawiając Sądowi Apelacyjnemu rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego.
UZASADNIENIE
Powodowie, Z. T. i B. G., wnieśli o zasądzenie od pozwanego, A. Z., na ich rzecz kwoty 434 000 zł z ustawowymi odsetkami. Swoje żądanie uzasadnili tym, że w 2005 r. zawarli z pozwanym ustne porozumienie o wspólnym przedsięwzięciu: przekształceniu tartaku stanowiącego własność pozwanego na obiekt gastronomiczny i wspólnym prowadzeniu w nim restauracji. Zgodnie z tym porozumieniem, strony - według twierdzeń powodów - miały zawrzeć umowę spółki cywilnej. Wkład powodów do spółki miał polegać na poczynieniu jeszcze przed zawarciem umowy spółki nakładów na nieruchomość, a pozwanego – na wniesieniu własności nieruchomości.
Powodowie przyrzeczone nakłady poczynili, natomiast pozwany odmówił zawarcia umowy spółki, do której jego wkład polegałby na wniesieniu własności nieruchomości; zgadzał się tylko na wniesienie wkładu w postaci prawa używania części nieruchomości. Zdaniem powodów, poczynione przez nich nakłady stały się w tych okolicznościach świadczeniem nienależnym (ich zamierzony cel nie został osiągnięty), dlatego pozwany powinien zwrócić powodom wartość tego świadczenie w wysokości dochodzonej kwoty. Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 30 listopada 2012 r. oddalił powództwo.
Według Sądu Okręgowego, z ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie na podstawie przedłożonych przez strony dokumentów, dowodów z zeznań świadków i przesłuchań stron nie wynikało, aby pozwany miał wnieść do spółki cywilnej wkład w postaci własności nieruchomości; zobowiązał się tylko do wniesienia wkładu w postaci prawa używania części swojej nieruchomości. W związku z tym, w ocenie Sądu Okręgowego, w sprawie nie mógł mieć zastosowania art. 410 § 2 k.c., albowiem cel, który powodowie mieli na względzie, spełniając świadczenie w postaci nakładów, wynikał z postanowień ustnej umowy łączącej strony.
Świadczenie to nastąpiło zatem w wykonaniu tej umowy. W konsekwencji w tym przypadku powinny mieć zastosowanie nie przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu, lecz przepisy o odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania. Zastosowanie tych przepisów w sprawie nie było jednak możliwe uwzględniając okoliczności faktyczne, stanowiące podstawę żądania powodów. Wymagałoby to zmiany powództwa. Sąd Apelacyjny na skutek apelacji powodów w dniu 26 czerwca 2013 r. uchylił wyrok Sądu Okręgowego z dnia 30 listopada 2012 r. i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.
W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy nie rozpoznał istoty sprawy, błędnie przyjmując, że powodom nie przysługuje przewidziane w art. 410 § 2 k.c. roszczenie, dlatego iż zawarli oni z pozwanym umowę zobowiązującą ich do nakładów na tartak w celu przekształcenia go na lokal gastronomiczny, który mieli wspólnie prowadzić w formie spółki cywilnej, mającej dojść do skutku po zakończeniu prac adaptacyjnych. Według Sądu Apelacyjnego, istnienie umownego zobowiązania do dokonania nakładów nie wykluczało przyjęcia, że spełnienie przez powodów tego świadczenia nastąpiło w celu, który ostatecznie nie został osiągnięty.
Przepisy o nienależnym świadczeniu mogły zatem znaleźć w sprawie zastosowanie. Nieosiągnięcie celu świadczenia, o którym mowa w art. 410 § 2 k.c., musi dotyczyć celu objętego porozumieniem stron, a więc wynikającego z czynności prawnej. W sprawie celem świadczenia powodów było zawarcie z pozwanym umowy spółki cywilnej. Prawa i obowiązki stron miały zostać uregulowane dopiero w tej umowie, która jednak nie została zawarta. Według wskazań Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy, rozpoznając ponownie sprawę powinien poczynić ustalenia, zmierzające do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy i w jakich granicach powodowie nienależnie świadczyli na rzecz pozwanego.W zażaleniu na wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 26 czerwca 2013 r. pozwany zarzucił naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. przez przyjęcie, że Sąd Okręgowy, mimo iż wydał rozstrzygnięcie merytoryczne o żądaniu powodów, nie rozpoznał istoty sprawy.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Sąd drugiej instancji zaskarżony apelacją wyrok może uchylić - poza przypadkami określonymi w art. 386 § 2 k.p.c. (nieważność postępowania) oraz art. 386 § 3 k.p.c. (podstawy do odrzucenia pozwu albo umorzenia postępowania) - i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania tylko w razie nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości (art. 386 § 4 k.p.c.).W celu przeciwdziałania bezzasadnemu stosowaniu przez sądy odwoławcze art. 386 § 4 k.p.c., tj. uchylaniu zaskarżonych apelacją wyroków i przekazywaniu sądom pierwszej instancji spraw do ponownego rozpoznania, mimo braku przewidzianych w art. 386 § 4 k.p.c. przesłanek, ustawodawca dopuścił zażalenie do Sądu Najwyższego na kasatoryjne orzeczenia sądu drugiej instancji (art. 3941 §11 k.p.c.).
Zażalenie to służy kontroli prawidłowości wyboru przez sąd drugiej instancji orzeczenia kasatoryjnego; sprawdzeniu wystąpienia w danym przypadku podstawy do wydania takiego orzeczenia (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 25 października 2012 r., I CZ 143/12 i I CZ 144/12 oraz z 26 września 2013 r., II CZ 43/13). Nierozpoznanie istoty sprawy przez sąd pierwszej instancji następuje w razie zaniechania zbadania przez ten sąd materialnej przesłanki żądania powoda, zazwyczaj na skutek bezpodstawnego stwierdzenia braku pozytywnej przesłanki jurysdykcyjnej - np. legitymacji procesowej strony - lub przyjęcia istnienia tzw. negatywnej przesłanki jurysdykcyjnej - np. przedawnienia dochodzonego roszczenia (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 2013 r., I CSK 156/13 i cytowane w nim orzeczenia).
W sprawie taka sytuacja nie wystąpiła. Sąd Okręgowy zbadał materialną przesłankę zawartego w pozwie żądania rozliczenia się pozwanego z tytułu nakładów poczynionych przez powodów na jego nieruchomość - tyle tylko, że wynik tego badania nie zyskał akceptacji Sądu Apelacyjnego. Jednakże jak wynika z wcześniejszych wyjaśnień, w takim przypadku nie może być mowy o nierozpoznaniu istoty sprawy (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2012 r., I CZ 152/12 i 15 lutego 2013 r., I CZ 4/13). To czy zajęte przez Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku stanowisko w kwestii przesłanek zastosowania art. 410 § 2 k.c. w zakresie dotyczącym świadczenia nienależnego z powodu nieosiągnięcia jego zamierzonego celu (co do tej kwestii zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2011 r., V CSK 483/10) jest trafne, pozostaje oczywiście poza kognicją Sądu Najwyższego w postępowaniu na skutek zażalenia przewidzianego w art. 3941 §11 k.p.c., dlatego że postępowanie to ma na celu - jak wyżej wskazano - jedynie zbadanie podstawy do wydania przez sąd drugiej instancji orzeczenia kasatoryjnego (por. - oprócz postanowień wyżej powołanych - postanowienia Sądu Najwyższego z dnia: 7 listopada 2012 r., IV CZ 147/12; 28 listopada 2012 r., III CZ 77/12; 19 grudnia 2012 r., II CZ 141/12: 10 stycznia 2013 r., IV CZ 166/12).Ze względu na zasadność podniesionego w zażaleniu pozwanego zarzutu naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok; orzeczenie o kosztach postępowania zażaleniowego pozostawił zgodnie z 108 § 2 w zw. z art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c. Sądowi Apelacyjnemu. jw