Supreme Court quashes lower court order rejecting preliminary ruling on ownership acquisition by prescription in inheritance division. The court held that such rulings are substantive property disputes not subject to cassation if the value is low. The decision clarifies the scope of Article 5191 of the Civil Procedure Code regarding preliminary rulings in inheritance cases. The court ruled that the lower court erred in applying the cassation exclusion rule to a preliminary ruling on ownership acquisition by prescription in an inheritance division case. The Supreme Court quashed the lower court's decision rejecting the preliminary ruling on ownership acquisition by prescription. The court held that such rulings are substantive property disputes not subject to cassation if the value is low. The decision clarifies the scope of Article 5191 of the Civil Procedure Code regarding preliminary rulings in inheritance cases. The court ruled that the lower court erred in applying the cassation exclusion rule to a preliminary ruling on ownership acquisition by prescription in an inheritance division case. The Supreme Court quashed the lower court's decision rejecting the preliminary ruling on ownership acquisition by prescription. The court held that such rulings are substantive property disputes not subject to cassation if the value is low. The decision clarifies the scope of Article 5191 of the Civil Procedure Code regarding preliminary rulings in inheritance cases. The court ruled that the lower court erred in applying the cassation exclusion rule to a preliminary ruling on ownership acquisition by prescription in an inheritance division case.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed the lower court's decision rejecting a preliminary ruling on ownership acquisition by prescription in an inheritance division case. The appellant argued the lower court exceeded its authority, but the court clarified that preliminary rulings on ownership disputes are substantive property matters. The court determined that such rulings fall under the cassation exclusion rule for low-value property disputes under Article 5191 of the Civil Procedure Code.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 5191 § 4 pkt 4 k.p.c.; Art. 618 § 1 k.p.c.; Art. 688 k.p.c.; Art. 685 k.p.c. Preliminary rulings on ownership acquisition by prescription in inheritance division cases are substantive property disputes excluded from cassation if the value is below the statutory threshold.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV CZ 105/17 POSTANOWIENIE Dnia 25 stycznia 2018 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący)SSN Anna Owczarek (sprawozdawca)SSN Roman Trzaskowski w sprawie z wniosku J.S.przy uczestnictwie J.N., J.N., M.N. i A.M.N.o podział majątku wspólnego i dział spadku,po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 25 stycznia 2018 r.,zażalenia uczestnika postępowania J.N. na postanowienie Sądu Okręgowego w B.z dnia 27 października 2017 r., sygn. akt II Cz [...] /17, uchyla zaskarżone postanowienie, pozostawiając Sądowi Okręgowemu w B. rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 27 października 2017 r. Sąd Okręgowy w B. odrzucił skargę kasacyjną uczestnika postępowania J.N., złożoną od postanowienia Sądu Okręgowego w B. z dnia 8 września 2017 r., oddalającego zażalenie od postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia 17 marca 2017 r. w przedmiocie odrzucenia wniosku o wydanie postanowienia częściowego o stwierdzeniu nabycia przez J.N. udziału J.S. w nieruchomości o powierzchni 114 m2 działka ew. nr [...] z dniem 2 listopada 2001 r. przez zasiedzenie. Podstawą odrzucenia wniosku było przyjęcie tożsamości wniosku z wnioskami o stwierdzenie zasiedzenia udziałów w tej nieruchomości złożonych wcześniej i prawomocnie oddalonych.
W ocenie sądu drugiej instancji wniosek dotyczył w istocie wydania postanowienia wstępnego w sprawie o podział majątku wspólnego i dział spadku, a postanowienie oddalające zażalenie na postanowienie nie kończy postępowania w sprawie ani nie może być uznane za „postanowienie w przedmiocie odrzucenia wniosku” w rozumieniu art. 5191 § 1 k.p.c. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł uczestnik postępowania J.N. Wnosząc o jego uchylenie, zarzucił nieważność postępowania „polegającą na tym, że Sąd Okręgowy wszedł w kompetencje Sądu Najwyższego, który jest wyłącznie uprawniony do orzeczenia, czy skarga kasacyjna zostaje przyjęta do rozpoznania i do rozpoznania skargi kasacyjnej, ewentualnie do odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania” ponadto naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 317 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. poprzez niezastosowanie i odniesienie się do postanowienia wstępnego z art. 318 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., podczas gdy wniosek uczestnika dotyczył wydania postanowienia częściowego.
Sąd Najwyższy zważył:Pierwszy z zarzutów zażalenia jest oczywiście nietrafny i wskazuje na nieodróżnienie przez profesjonalnego pełnomocnika kwestii formalnej (dopuszczalności skargi kasacyjnej) od zagadnień badanych przez Sąd Najwyższy w postępowaniu przedsądowym i w postępowaniu rozpoznawczym. Kolejny chybiony jest o tyle, że do kompetencji sądu należała kwalifikacja, kolejnego zresztą, wniosku J.N. o stwierdzenie nabycia udziału w nieruchomości, będącej przedmiotem postępowania o podział majątku wspólnego i dział spadku.
Sąd nie był w tym zakresie związany wnioskiem i trafnie przyjął, że dotyczy on wydania orzeczenia wstępnego, a nie częściowego. Judykatura zgodnie przyjmuje, że postanowienie częściowe może być wydane w postępowaniu nieprocesowym, m.in.. w sprawach o dział spadku (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 1983 r., III CRN 129/83, OSNC 1984, nr 5, poz.
75) oraz w sprawach o podział majątku wspólnego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 1984 r., III CZP 72/83, OSNC 1984, nr 7, poz. 112), jeżeli orzeczenie co do danego żądania lub składnika majątku z ważnych przyczyn może być wydane niezależnie od rozstrzygnięcia o pozostałych prawach majątkowych. Orzeczenie takie musi zawierać rozstrzygnięcie co do zasady przysługiwania prawa oraz definitywne rozliczenia dotyczące określonego składnika majątku lub żądania (por. postanowienie Sadu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2015 r., I CZ 53/15, nie publ.).
Konieczność wydania postanowienia wstępnego w tzw. sprawach działowych zachodzi wówczas, gdy niezbędne jest rozstrzygnięcie co do samego składu masy podlegającej podziałowi i rozliczeniu. Stwierdzenie zasiedzenia składnika masy jako sposób pierwotnego, a nie pochodnego nabycia prawa własności wyklucza możliwość objęcia go podziałem i eliminuje obowiązek rozliczeń między następcami prawnymi osób, którym przysługiwał on uprzednio. Z art. 688 k.p.c. w zw. z art. 618 § 2 i 3 k.p.c. wynika nie tylko, że w postępowaniu o dział spadku sąd jest uprawniony do ustalenia składu majątku spadkowego, lecz ponadto, że w czasie trwania tego postępowania sąd jest wyłącznie właściwy do rozstrzygnięcia sporu między uczestnikami postępowania co do tego, czy konkretny przedmiot majątkowy należy do spadku.
Spory o własność w rozumieniu art. 688 k.p.c. w zw. z art. 618 § 1 k.p.c. wynikają m.in. z podniesionego w postępowaniu o dział spadku przez jednego ze spadkobierców zarzutu, że nabył rzecz należącą do spadku na własność przez zasiedzenie. Jest to sprawa o "prawo własności" w rozumieniu art. 618 § 1 k.p.c., która mieści się w pojęciu sporu o to, czy pewien przedmiot, w tym i nieruchomość, należy do spadku w rozumieniu art. 685 k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2011 r., V CSK 24/11, z dnia 26 marca 2002 r., IV CKN 38/01).
Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie nadal jest, mimo wstępnego charakteru orzeczenia, postanowieniem co do istoty sprawy wydanym w sprawie z zakresu prawa rzeczowego. Od postanowień sądu drugiej instancji wydawanych w sprawie o zniesienie współwłasności albo w sprawie o dział spadku (por. art. 688 k.p.c.) rozstrzygających spory przewidziane w art. 618 § 1 k.p.c. skarga kasacyjna nie przysługuje jednak, jeżeli wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż kwota określona w art. 5191 § 4 pkt 4 k.p.c. Dotyczy to także wypadku, w którym chodzi o postanowienie sądu drugiej instancji rozstrzygające spór co do nabycia własności rzeczy przez zasiedzenie przez współwłaściciela lub współspadkobiercę, gdyż spór taki należy do kategorii sporów o własność w rozumieniu art. 618 § 1 k.p.c. Reguła ta obejmuje także sytuację, w której - z mocy art. 618 § 2 k.p.c. - nastąpiło przekazanie sądowi rozpoznającemu sprawę o zniesienie współwłasności lub sprawę o dział spadku wcześniej wszczętej odrębnej sprawy o stwierdzenie nabycia własności rzeczy przez zasiedzenie.
Jest to konsekwencją faktu, że spory o własność, które są rozstrzygane na podstawie art. 618 § 1 k.p.c., albo które zostały przekazane zgodnie z art. 618 § 2 k.p.c., tracą swoją samodzielność i stają się częścią sprawy o zniesienie współwłasności lub o dział spadku, co rozciąga się także na kwestię dopuszczalności skargi kasacyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2017 r., III CZ 59/16).Z tych względów, skoro zachodzi potrzeba wyjaśnienia wskazanej kwestii, Sąd Najwyższy uwzględnił zażalenie i uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 39815 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. jw a.ł