Legislator Giurisprudenza & Legislazione
IV CZ 100/19 Generato dall'IA

Supreme Court allows retrial when appeal court misclassifies client's request for change of counsel as waiver of free legal aid.

Numero d'incarto IV CZ 100/19
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Parzialmente accolto (Partially Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court of Poland partially allowed a retrial request against a final judgment regarding a debt claim against a prison facility. The appellant argued that the appeal court incorrectly dismissed their request for a change of counsel, treating it as a waiver of free legal aid rather than a request to replace the appointed lawyer. The court found the lower court's reasoning flawed because it failed to distinguish between waiving free aid and merely changing the representative, leading to a procedural error in assessing the appellant's capacity to act.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 401 pkt 2 k.p.c.; Art. 3941 § 3 k.p.c.; Art. 108 § 2 k.p.c.: A request to change a court-appointed lawyer must be distinguished from a waiver of free legal aid; misclassification of such a request as a waiver invalidates the lower court's dismissal of a retrial request based on lack of procedural capacity.

Parole chiave

Generato dall'IA
change of counsel free legal aid procedural capacity retrial request court appointed lawyer indigenza processuale non provata violazioni delle norme procedurali difetto di legittimazione del ministero pubblico

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 401 pkt 2 k.p.c.
Uznał, że mimo wskazania przez skarżącego podstawy wznowienia określonej w art. 401 pkt 2 k.p.c.
Art. 3941 § 3 k.p.c.
Z tych względów, na podstawie art. 3941 § 3 w związku z art.
Art. 108 § 2 k.p.c.
i art. 108 § 2 w związku z art.
art. 410 § 1 k.p.c
Sąd Apelacyjny w (...), na podstawie art. 410 § 1 k.p.c., odrzucił skargę powoda o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem tego Sądu z dnia 8 kwietnia 2016 r., sygn.
art. 401 pkt 2 k.p.c
Uznał, że mimo wskazania przez skarżącego podstawy wznowienia określonej w art. 401 pkt 2 k.p.c.
art. 410 § 2 k.p.c
Odrzucenie skargi na podstawie art. 410 § 2 k.p.c.
art. 94 § 1 k.p.c
112).Co do zasady nie budzi wątpliwości, że strona jest uprawniona do wypowiedzenia powstałego z urzędu stosunku pełnomocnictwa, co skutkuje utratą umocowania przez pełnomocnika i utratą uprawnienia do korzystania z pomocy prawnej z urzędu ze skutkiem na dzień wynikający z art. 94 § 1 k.p.c.
art. 39815 § 1 k.p.c
3941 § 3 w związku z art. 39815 § 1 k.p.c.
art. 39821 k.p.c
108 § 2 w związku z art. 39821 k.p.c.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt IV CZ 100/19 POSTANOWIENIE Dnia 26 listopada 2019 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Anna Owczarek (przewodniczący)‎SSN Roman Trzaskowski (sprawozdawca)‎SSN Katarzyna Tyczka-Rote w sprawie ze skargi powoda o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w (...) z dnia 8 kwietnia 2016 r., sygn. akt V ACa (...), w sprawie z powództwa R. B.‎przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w W.‎o zapłatę,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 26 listopada 2019 r.,‎zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego w (...)‎z dnia 12 sierpnia 2019 r., sygn. akt V ACa (...), uchyla zaskarżone postanowienie, pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego do orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie.

UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2019 r. Sąd Apelacyjny w (...), na podstawie art. 410 § 1 k.p.c., odrzucił skargę powoda o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem tego Sądu z dnia 8 kwietnia 2016 r., sygn. akt V ACa (...). Uznał, że mimo wskazania przez skarżącego podstawy wznowienia określonej w art. 401 pkt 2 k.p.c. skarga nie opiera się na ustawowej podstawie, nie podzielił bowiem zarzutów skarżącego, iż w postępowaniu mającym podlegać wznowieniu, nie miał zdolności procesowej i został pozbawiony możności działania.

Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że wprawdzie z uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego w Ś. z dnia 13 marca 2019 r. w sprawie sygn. akt V Kzw (…) wynika, iż powód podejmował działania w sprawie V ACa (...) w warunkach ograniczonej poczytalności, jednakże w postępowaniu pierwszoinstancyjnym reprezentowany był przez profesjonalnego pełnomocnika, który podejmował w jego imieniu stosowne czynności, w tym brał udział w rozprawie przed Sądem Okręgowym w T. w dniu 15 lipca 2015 r., na której zamknięto rozprawę i ogłoszono wyrok w sprawie.

Apelacje od wyroku wywiódł osobiście powód, wskazując jednocześnie, że utracił zaufanie do dotychczasowego pełnomocnika z urzędu i wnosząc o zmianę osoby ustanowionego pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem z dnia 9 marca 2016 r. Sąd Apelacyjny w (...) oddalił wniosek powoda o zmianę osoby ustanowionego pełnomocnika z urzędu, zaś o rozprawie przed Sądem Apelacyjnym w (...) w dniu 8 kwietnia 2016 r. zawiadomiony został powód. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd Apelacyjny zwrócił też uwagę, że w dniu 29 marca 2016 r. powód złożył pismo, w którym wskazywał, iż być może w sprawie zaszła pomyłka w związku z apelacją i postanowieniem dotyczącym pełnomocnika z urzędu, jednakże nie wnosił o doprowadzenie go na termin rozprawy, ani też nie formułował żadnych dalszych zarzutów czy wniosków.

Sąd podkreślił też, że nie ma ustawowych przesłanek do skutecznego żądania ustanowienia kolejnego pełnomocnika z urzędu, po wypowiedzeniu przez stronę pełnomocnictwa pierwszemu pełnomocnikowi z urzędu. Zauważył ponadto, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika jest konieczne wtedy, gdy nieporadność strony prowadzi do tego, iż przy faktycznym lub prawnym skomplikowaniu sprawy nie jest ona w stanie wykorzystać prawnych możliwości prawidłowego jej prowadzenia. Powód zaś brał i bierze czynny udział w prowadzeniu spraw, składał i składa liczne pisma i wnioski, w których artykułuje swoje żądania, a przede wszystkim wypowiedział pełnomocnictwo pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu, będąc nieusatysfakcjonowanym sposobem jego reprezentacji, zatem nie można przyjąć, by nieporadność uniemożliwiła powodowi prowadzenie własnej sprawy.

Również okoliczność przebywania skarżącego w zakładzie karnym nie uniemożliwiała prowadzenia mu swojej sprawy; powód korzystał z pomocy pełnomocnika ustanowionego z urzędu, z której zrezygnował, nie składał też wniosku o doprowadzenie na rozprawę przed Sądem Apelacyjnym w (...), natomiast Sąd Apelacyjny nie uznał udziału powoda za niezbędny, czym nie naruszył przepisów postępowania.Powód zaskarżył w całości postanowienie Sądu Apelacyjny odrzucające jego skargę o wznowienie postępowania, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 410 § 1 w związku z art. 401 pkt 2 k.p.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie i bezzasadne przyjęcie nieistnienia przesłanek wznowienia postępowania w ramach postępowania wstępnego, którego przedmiotem winno być przede wszystkim badanie dopuszczalności skargi i jej oparcie na jednej z ustawowych podstaw, nie zaś merytoryczne badanie istnienia podstaw skargi w sytuacji, w której skarżący wskazuje na okoliczności uprawdopodabniające taką podstawę.

Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w (...) do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądem, kognicją sądu badającego na wstępnym etapie, czy skarga o wznowienie została oparta na ustawowej podstawie, objęta jest również ocena, czy wskazana w skardze podstawa rzeczywiście wystąpiła. Skarga o wznowienie postępowania nie opiera się na ustawowej podstawie wznowienia nie tylko wtedy, gdy przytoczona w niej podstawa nie odpowiada żadnej z ustawowych podstaw wznowienia przewidzianych w art. 401, 4011 lub 403 k.p.c., lecz także wtedy, gdy podstawa ta odpowiada wprawdzie ustawowej podstawie wznowienia, jednakże w rzeczywistości nie wystąpiła (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 30 kwietnia 2015 r., II CZ 5/15, nie publ., z dnia 16 listopada 2017 r., V CZ 79/17, nie publ. i z dnia 28 lutego 2018 r., II CZ 105/17, nie publ.).

Odrzucenie skargi na podstawie art. 410 § 2 k.p.c. z powodu nieoparcia jej na ustawowej podstawie prawnej jest jednak prawidłowe i uprawnione jedynie wówczas, gdy z samego uzasadnienia skargi wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że powołane prawne podstawy zaskarżenia w rzeczywistości nie wystąpiły. Sytuacja taka nie wystąpiła w niniejszej sprawie.W skardze o wznowienie postępowania skarżący podnosił, że postępowanie, którego dotyczy skarga, dotknięte było nieważnością, ponieważ został pozbawiony możliwości obrony m.in. wskutek nieustanowienia dlań pełnomocnika z urzędu.Z poczynionych w sprawie ustaleń wynika, że postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 31 marca 2015 r. dla skarżącego ustanowiony został pełnomocnik z urzędu, którego wyznaczyła Okręgowa Rada Adwokacka w T. i który reprezentował powoda w postępowaniu pierwszoinstancyjnym.

Apelację od wyroku Sądu pierwszej instancji wniósł osobiście powód, wskazując w niej m.in., że utracił zaufanie do wyznaczonego pełnomocnika, w związku z czym wniósł o „uchylenie wyznaczonego z urzędu pełnomocnika W. M., którego nie życzę sobie, aby dalej w taki sposób reprezentował interesy powoda” i dlatego „poprosił” „o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, który powinien pomóc powodowi” (k. 77). Postanowieniem z dnia 9 marca 2016 r. Sąd Apelacyjny w (...) oddalił wniosek powoda o zmianę pełnomocnika ustanowionego z urzędu.

W tym samym dniu, ze względu na treść oświadczenia powoda zawartego w piśmie z dnia 17 sierpnia 2015 r. (k. 77), w Sądzie tym wydano zarządzenie o powiadomieniu o terminie rozprawy apelacyjnej powoda, uchylając zarazem wcześniejsze zarządzenie w zakresie powiadomienia o terminie rozprawy pełnomocnika z urzędu. Pismem z dnia 10 marca 2016 r. Sąd Apelacyjny powiadomił powoda o swym postanowieniu z dnia 9 marca 2016 r., informując dodatkowo, że „Sąd jest właściwy do ustanowienia pełnomocnika z urzędu, natomiast wyznacza osobę pełnomocnika właściwa Okręgowa Rada Adwokacka”.

Stosownie do protokołu rozprawy apelacyjnej z dnia 8 kwietnia 2016 r., na której zapadł wyrok w sprawie V ACa (...), na rozprawie nie stawił się nikt „powód, jego pełnomocnik o terminie powiadomieni”. W piśmie do powoda z dnia 29 kwietnia 2016 r. wyjaśniono jednak, że „w treści apelacji zostało zawarte oświadczenie powoda o wypowiedzeniu pełnomocnictwa dla ustanowionego z urzędu adwokata W. M.” i że „Wobec wypowiedzenia przez powoda osobiście apelacji oraz wypowiedzenia pełnomocnictwa adwokatowi ustanowionemu z urzędu, o terminie rozprawy apelacyjnej został powiadomiony powód” (k. 112).Co do zasady nie budzi wątpliwości, że strona jest uprawniona do wypowiedzenia powstałego z urzędu stosunku pełnomocnictwa, co skutkuje utratą umocowania przez pełnomocnika i utratą uprawnienia do korzystania z pomocy prawnej z urzędu ze skutkiem na dzień wynikający z art. 94 § 1 k.p.c. (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 1976 r., III CRN 64/76, OSNC 1977, Nr 1, poz. 14, z dnia 21 kwietnia 1999 r., I CKN 1423/98, nie publ., z dnia 9 lutego 2012 r., III CZ 3/12, nie publ., z dnia 24 maja 2012 r., V CZ 11/12, nie publ. i z dnia 31 stycznia 2013 r., II CZ 182/12, nie publ. oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2005 r., II CK 166/04, nie publ., z dnia 19 października 2011 r., II CSK 85/11, nie publ., z dnia 19 kwietnia 2012 r., IV CSK 441/11, nie publ., z dnia 26 września 2012 r., II CSK 36/12, nie publ., z dnia 25 marca 2015 r., II CSK 443/14, nie publ., z dnia 15 września 2016 r., I CSK 607/15, nie publ., z dnia 8 grudnia 2016 r., II UK 484/15, nie publ. i z dnia 11 maja 2018 r., II CSK 457/17, OSNC-ZD 2019, nr 2, poz. 22).

Niekiedy przyjmuje się też, że w takiej sytuacji nie ma ustawowych przesłanek do skutecznego żądania ustanowienia kolejnego pełnomocnika z urzędu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2012 r. V CZ 11/12 i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 2018 r., II CSK 457/17).Od wypowiedzenia stosunku pełnomocnictwa (cofnięcia pełnomocnictwa) powstałego z urzędu, podyktowanego zamiarem prowadzenia swej sprawy osobiście, należy jednak odróżnić sytuację, w której strona oświadcza przed sądem wolę rezygnacji z konkretnego pełnomocnika („wypowiada” mu pełnomocnictwo), wskazanego przez właściwy samorząd, jednakże bez woli utraty pomocy prawnej świadczonej z urzędu, a z wolą zmiany osoby pełnomocnika.

Oświadczenie takie podlega ocenie jako wniosek o zmianę pełnomocnika, a do jego rozpoznania uprawniony jest właściwy organ samorządu radcowskiego lub adwokackiego, z tym skutkiem, że w razie odmownego załatwienia wniosku wyznaczony adwokat pozostałby nadal pełnomocnikiem powoda (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 1976 r., III CRN 64/76 i z dnia 12 marca 2010 r., III CZ 6/10, nie publ., wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 2018 r., II CSK 457/17). W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd Apelacyjny samodzielnie rozpoznał zawarty w apelacji wniosek powoda o zmianę pełnomocnika i oddalił go.

Postanowienie to doręczył powodowi wraz z pouczeniem, w którym wskazał, że sąd jest właściwy do ustanowienia pełnomocnika z urzędu, natomiast organem właściwym do jego wyznaczenia jest Okręgowa Rada Adwokacka. Jednocześnie doręczył powodowi zawiadomienie o terminie rozprawy (k. 96-97, k. 99-100). Treść doręczonych powodowi dokumentów i pouczeń mogła skutkować u powoda przeświadczeniem, że będzie on na rozprawie reprezentowany przez dotychczasowego pełnomocnika. Taki skutek wywołać mogło doręczenie powodowi postanowienia oddalającego jego wniosek o zmianę osoby pełnomocnika.

Treść doręczonego powodowi wraz z tym postanowieniem pouczenia nie niwelowała powyższego skutku, skoro wskazywała jedynie, że do wyznaczenia osoby pełnomocnika z urzędu właściwy jest organ samorządu adwokackiego, sąd zaś właściwy jest wyłącznie do jego ustanowienia. Nie zawierała natomiast ani informacji, ani pouczenia dotyczącego skutków zawartych przez powoda w apelacji oświadczeń dotyczących pełnomocnika z urzędu i zakwalifikowania ich przez Sąd drugiej instancji jako wypowiedzenia pełnomocnictwa oraz ponowienia wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu (a nie jako wniosku o zmianę pełnomocnika).

Pouczenie powyższe nie zawierało zatem treści dostosowanej do zaistniałej w sprawie sytuacji prawnej. Kwalifikację dokonaną przez Sąd odwoławczy należy też uznać za dyskusyjną, z żadnego bowiem ze złożonych przez powoda pism nie wynika, aby zrezygnował on z ustanowionej dla niego pomocy prawnej z urzędu i miał zamiar występować w sprawie samodzielnie. Zbyt głęboko – jeżeli chodzi o wstępną ocenę, czy skarga o wznowienie została oparta na ustawowej podstawie – sięga także stwierdzenie Sądu Apelacyjnego, że aktywność procesowa powoda oraz wypowiedzenie przezeń pełnomocnictwa z urzędu wyklucza przyjęcie, iż jego nieporadność uniemożliwiła mu prowadzenie własnej sprawy.

Zwłaszcza, że zarazem Sąd zdaje się nie podważać ograniczonej poczytalności powoda, podkreśla, iż w postępowaniu pierwszoinstancyjnym był on reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu i wskazuje, że w piśmie procesowym z dnia 29 marca 2016 r. powód nie formułował żadnych dalszych zarzutów czy wniosków. Z tych względów, na podstawie art. 3941 § 3 w związku z art. 39815 § 1 k.p.c. i art. 108 § 2 w związku z art. 39821 k.p.c. Sąd Najwyższy, orzekł jak w sentencji.aj