Supreme Court increases compensation for chronic liver disease by 50% due to insufficient individualized assessment of damages under Civil Code.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court of Poland partially allowed the plaintiff's cassation appeal, increasing the awarded compensation from 100,000 to 150,000 zloty. The lower courts failed to sufficiently consider specific aggravating factors like the 70% health impairment and future cancer risks when calculating damages. Consequently, the Court ruled that the original sum was inadequate under the Civil Code because it did not reflect the severity of the plaintiff's specific condition.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 445 § 1 k.c.; Art. 398 § 16 k.p.c.: Compensation must be individually tailored to the specific circumstances of the victim; a failure to consider concrete factors such as the extent of health impairment and future prognosis constitutes a violation of the requirement for an appropriate sum.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV CSK 99/05
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 20 kwietnia 2006 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Gerard Bieniek
SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian
w sprawie z powództwa H.D.
przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie […]
o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 20 kwietnia 2006 r.,
skargi kasacyjnej powódki
od wyroku Sądu Apelacyjnego
z dnia 27 kwietnia 2005 r., sygn. akt [...],
I. uchyla zaskarżony wyrok oraz zmienia wyrok Sądu
Okręgowego w K. z dnia 30 września 2004 r., w punkcie 1.
w ten sposób, że zasądzoną nim kwotę 100 tysięcy zł
podwyższa do kwoty 150 000 (sto pięćdziesiąt tysięcy) zł
oraz w punkcie 4. w ten sposób, że znosi pomiędzy
stronami koszty postępowania za pierwszą instancję, a
poza tym apelację oddala;
II. oddala skargę kasacyjną w pozostałej części;
III. zasądza od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 2000
(dwa
tysiące)
zł
tytułem
kosztów
postępowania
apelacyjnego i kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2005r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powódki
H.D. od wyroku Sądu Okręgowego w K., w części oddalającej powództwo co do
kwoty 80 tysięcy zł z dochodzonego przez nią zadośćuczynienia; Sąd pierwszej
instancji uwzględnił powództwo skierowane przeciwko Skarbowi Państwa –
Wojewodzie […], zasądzając na rzecz powódki kwotę 100 tysięcy zł tytułem
zadośćuczynienia oraz ustalając odpowiedzialność pozwanego na przyszłość „za
skutki jakie mogą wyniknąć z tytułu zakażenia powódki”.
Aprobując w całości ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu pierwszej
instancji,
Sąd
Apelacyjny
oparł
wyrok
na
następujących
podstawach.
Pozwany ponosi odpowiedzialność za doznane przez, liczącą 53 lata, powódkę
przewlekłe zapalenie wątroby typu C; sukcesywna degeneracja tkanki wątrobowej
doprowadziła do pozapalnej marskości wątroby. Aktywność procesu zapalnego jest
duża i nie uległ on zahamowaniu pomimo podjętych działań leczniczych. Choroba
ma charakter przewlekły i postępujący, czyniąc nieodwracalne szkody w wątrobie
i całym organizmie powódki. Powódka obciążona jest ryzykiem nowotworu
wątroby, który statystycznie ujawnia się u około 5% osób zarażonych wirusem
HCV. Stały uszczerbek jej zdrowia wynosi 70%.
Powódka
musi
pozostawać
pod
opieką
specjalistycznej
przychodni
lekarskiej, poddawać się badaniom diagnostycznym, stosować leki przeciwbólowe
i odpowiednią dietę. Powódka doznaje wielu cierpień, skutkami choroby są między
innymi silne bóle jamy brzusznej, bóle i obrzęki stawów, zaburzenia w krzepnięciu
krwi i ogólne obniżenie sprawności organizmu. Ujawnienie się choroby stanowiło
dla powódki silny wstrząs psychiczny, obecnie towarzyszy jej lęk o zdrowie i życie.
Uwzględniając wymienione okoliczności Sąd pierwszej instancji uznał, że kwota
100 tysięcy zł jest adekwatna do doznanej przez powódkę krzywdy, a także do
stosunków majątkowych panujących w społeczeństwie.
Sąd Apelacyjny wskazał, że stanowiący podstawę roszczenia powódki art.
445 § 1 k.c. nie wymienia kryteriów decydujących o wysokości zadośćuczynienia;
jako kryteria przyjmowane w judykaturze i doktrynie, Sąd wskazał: rodzaj
naruszonego dobra, zakres i rodzaj rozstroju zdrowia, skutki, czasokres cierpień,
wiek pokrzywdzonego, intensywność ujemnych doznań fizycznych i psychicznych,
rokowania na przyszłość, stopień winy sprawcy. W ocenie Sądu Apelacyjnego, przy
ustalaniu wysokości zadośćuczynienia wszystkie te kryteria zostały rozważone,
i żadnej z przesłanek nie pominięto. Sąd Apelacyjny ocenił, że zadośćuczynienie
w kwocie 100 tysięcy zł jest stosunkowo wysokie i odpowiednie do rozmiaru
krzywdy powódki oraz realizuje cel kompensacyjny, mając znaczny walor
ekonomiczny.
Skargę kasacyjną od tego wyroku powódka oparła na podstawie naruszenia
prawa materialnego – art. 445 k.c., polegającego na jego błędnym zastosowaniu
„przez zasądzenie na rzecz powódki nieodpowiedniego zadośćuczynienia”.
Wskazując
na
wątpliwości,
jakie
wywołuje
pojęcie
„odpowiedniej
sumy”
w rozumieniu art. 445 § 1 k.p.c., skarżąca zarzuciła Sądowi, że nie uwzględnił
wszystkich okoliczności istotnych dla ustalenia odpowiedniego zadośćuczynienia;
do okoliczności tych skarżąca zaliczyła: dynamiczny rozwój choroby, ryzyko
krańcowej niewydolności wątroby i całego organizmu wskutek nowotworu,
oszpecenie, powodujące utrudnienia w życiu codziennym przewlekłe bóle stawów
i pleców oraz silne dolegliwości psychiczne, przejawiające się w apatii i depresji.
W konkluzji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie
sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu ewentualnie o uchylenie
tego wyroku i zasądzenie dodatkowo na rzecz powódki z tytułu zadośćuczynienia
kwoty 80 tysięcy zł.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Powódka pierwotnie wyodrębniała w ramach dochodzonej kwoty z tytułu
uszczerbku zdrowia i cierpień z nim związanych, pojęcia odszkodowania
i zadośćuczynienia, choć niewątpliwie chodziło o „składniki” doznanej krzywdy
stanowiącej podstawę roszczenia o zadośćuczynienie przewidzianego w art. 445
§ 1 k.c. Już jednolicie jako roszczenie o zadośćuczynienie określiła to roszczenie
powódka w apelacji, i tak też – prawidłowo – zostało przez Sąd Apelacyjny
potraktowane
żądanie
podwyższenia
zasądzonej
z
tego
tytułu
kwoty
o 80 tysięcy zł.
Na podstawie art. 445 § 1 k.c. w razie uszkodzenia ciała lub rozstroju
zdrowia sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem
zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Ze względu na niewymierność
krzywdy, określenie w konkretnym wypadku odpowiedniej sumy pozostawione
zostało sądowi. Sąd dysponuje w takim wypadku większym zakresem swobody,
niż przy ustalaniu szkody majątkowej i sumy potrzebnej do jej naprawienia. Nie
oznacza to jednak, by ocena sądu nie poddawała się weryfikacji pod kątem jej
zgodności z dyspozycją art. 445 § 1 k.c. Sąd Apelacyjny trafnie zaakcentował
kompensacyjny
charakter
zadośćuczynienia
oraz
prawidłowo
przywołał
wypracowane przez orzecznictwo i doktrynę ogólne kryteria istotne przy ustalaniu
„odpowiedniej” sumy zadośćuczynienia, takie jak rodzaj naruszonego dobra, zakres
i rodzaj rozstroju zdrowia, czas trwania cierpień, wiek pokrzywdzonego,
intensywność
ujemnych
doznań
fizycznych
i
psychicznych,
rokowania
na przyszłość, stopień winy sprawcy.
Te przytoczone przez Sąd przesłanki mają jednak tylko walor ogólny i mogą
być
powołane
w
uzasadnieniu
każdego
zadośćuczynienia. Rozstrzygające znaczenie
orzeczenia
w
przedmiocie
w danej sprawie mają natomiast
dopiero konkretne okoliczności, dotyczące osoby poszkodowanej. Jedynie
rozważenie zindywidualizowanych przesłanek stanowi wartościową podstawę
określenia „odpowiedniego” w rozumieniu art. 445 § 1 k.c. zadośćuczynienia.
Poprzestanie na przytoczeniu ogólnych kryteriów, bez wypełnienia ich treścią
wynikającą z konkretnych okoliczności, pozwala na postawienie skutecznego
zarzutu naruszenia art. 445 § 1 k.c., będącego wynikiem nie uwzględnienia
istotnych przesłanek określenia odpowiedniego zadośćuczynienia. Ma to miejsce
nie tylko w wypadku pominięcia ogólnie uznawanych kryteriów ustalania
zadośćuczynienia, ale także wówczas, gdy – jak w sprawie niniejszej – dochodzi do
dysonansu pomiędzy poprawnie sformułowanymi przesłankami w ujęciu ogólnym
(uniwersalnym), a zindywidualizowanymi przesłankami, dotyczącymi sytuacji
konkretnej osoby pokrzywdzonej.
Ustalone w sprawie niniejszej konkretne okoliczności, obrazujące rozmiar
krzywdy doznanej przez powódkę, nie zostały dostatecznie uwzględnione
i rozważone przez Sąd, co doprowadziło do wadliwej oceny „odpowiedniej sumy”
zadośćuczynienia.
Ustalenia
te
obejmują
określone przez Sąd
cierpienia
i dolegliwości, na wstępie syntetycznie przytoczone. Co jednak najistotniejsze,
i niedostatecznie rozważone przez Sąd, powódka doznała rozstroju zdrowia
w rozmiarze, który w języku potocznym określa się mianem „zrujnowania zdrowia”,
o czym dostatecznie świadczy 70-procentowy uszczerbek zdrowia i nieuleczalna
marskość wątroby. Jak ponadto ustalono, choroba ma charakter postępujący, bez
rokowań pozytywnych, a stan powódki obciążony jest ryzykiem powstania
nowotworu wątroby. Powódka, niezależnie od doznawanych permanentnie
określonych cierpień, ma świadomość zagrożenia życia, destrukcyjnie wpływającą
na jej stan psychiczny i fizyczny, zarówno obecnie jak i w przyszłości.
Wskazane konkretne okoliczności wypełniają w odniesieniu do powódki
ogólne kryteria rodzaju i zakresu rozstroju zdrowia, jego skutków, intensywności
negatywnych doznań fizycznych i psychicznych oraz rokowań na przyszłość.
Przy ich uwzględnieniu, określona przez Sąd kwota zadośćuczynienia nie mogła
być uznana za odpowiednią w rozumieniu art. 445 § 1 k.c. Czyniło
to usprawiedliwionym zarzut naruszenia tego przepisu i uzasadniało podwyższenie
zadośćuczynienia należnego powódce do kwoty 150 tysięcy zł, która –
z omówionych względów - pozostaje w zgodzie z pojęciem „odpowiedniej” sumy
zadośćuczynienia.
Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 16 k.p.c.
orzekł jak w sentencji.