Supreme Court quashes bankruptcy appeal decision due to judge participation violation of impartiality rules.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed the District Court's decision rejecting the debtor's appeal against the bankruptcy declaration. The debtor argued that a judge who previously ruled on the bankruptcy appeal improperly participated in the current appeal proceedings, violating statutory impartiality rules. The Court held that such participation renders the proceedings void and the appeal inadmissible.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 48 § 3 k.p.c.; Art. 398 § 1 pkt 2 k.p.c.; A judge who participated in rendering the decision subject to a motion to reopen proceedings must be excluded from hearing that motion to ensure impartiality.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV CSK 9/07
POSTANOWIENIE
Dnia 22 lutego 2007 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz
SSN Zbigniew Strus
w sprawie ze skargi dłużnika
przy udziale wierzycieli:
Gminy K. i in.
o wznowienie postępowania w sprawie z wniosku Polskiego Koncernu Naftowego
ORLEN SA
o ogłoszenie upadłości Przedsiębiorstwa Rolno-Handlowo-Usługowego „D. – R”
Spółki z o.o.,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 22 lutego 2007 r.
skargi kasacyjnej dłużnika
od postanowienia Sądu Okręgowego
z dnia 17 czerwca 2005 r.,
uchyla zaskarżone postanowienie oraz znosi postępowanie
związane z jego wydaniem i przekazuje sprawę w przedmiocie
skargi o wznowienie postępowania do ponownego rozpoznania
Sądowi
Okręgowemu,
pozostawiając
temu
rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.
Sądowi
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 5 lipca 2001 r. ogłosił upadłość
Przedsiębiorstwa Rolno-Handlowo-Przemysłowego „ D. – R." spółki z o.o.
Zażalenie upadłego na to postanowienie zostało oddalone przez Sąd Okręgowy w
dniu 29 października 2001 r. Skarga upadłego o wznowienie tego postępowania
została odrzucona przez Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 16 września 2004 r.
W ocenie tego Sądu skarga o wznowienie postępowania w przedmiocie ogłoszenia
upadłości jest niedopuszczalna. Po ogłoszeniu upadłości postępowanie przechodzi
w fazę właściwego postępowania upadłościowego, w której w odniesieniu do
majątku upadłego powstają skutki o charakterze nieodwracalnym i w związku z
powyższym
wznowienie
postępowania
w
przedmiocie
samego
ogłoszenia
upadłości byłoby bezprzedmiotowe. Powyższe ustawodawca uwzględnił obecnie w
treści art. 35 prawa upadłościowego i naprawczego, wyłączając stosowanie
przepisów o wznowieniu postępowania do postępowań w przedmiocie ogłoszenia
upadłości. Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 17 czerwca 2005 r. oddalił
zażalenie upadłego na powyższe postanowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie
postępowania. Sąd drugiej instancji podzielił wprawdzie ocenę skarżącego,
że w postępowaniu w sprawie o ogłoszenie upadłości, prowadzonym na podstawie
przepisów Prawa upadłościowego (rozporządzenia Prezydenta R.P. z dnia
24 października 1934 r.) skarga o wznowienie postępowania jest dopuszczalna,
jednakże
ocenił,
że
treść
zaskarżonego
postanowienia
mimo
błędnego
uzasadnienia ostatecznie odpowiadała prawu. Sąd drugiej instancji stwierdził
bowiem, że skarga o wznowienie postępowania nie została oparta na ustawowych
podstawach wznowienia i z tego względu podlegała odrzuceniu. Przemawiało to za
oddaleniem zażalenia.
Skarga kasacyjna upadłego - Przedsiębiorstwa Rolno - Handlowo –
Usługowego została oparta o podstawę naruszenia przepisów postępowania (art.
398.3 § 1 pkt 2 k.p.c.). W jej ramach skarżący zarzucił nieważność postępowania
spowodowaną naruszeniem art. 48 § 3 k.p.c. oraz naruszenie art. 232, 233 § 1 i
328 § 2 k.p.c. W oparciu o te zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego
postanowienia i przekazanie sprawy do
ponownego rozpoznania Sądowi
Okręgowemu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W
pierwszej
kolejności
podlegał
rozpoznaniu
zarzut
nieważności
postępowania, gdyż w wypadku jego zasadności rozpatrywanie pozostałych
zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej byłoby bezprzedmiotowe. Dla dokonania
oceny, czy w wydaniu postanowienia z dnia 17 czerwca 2005 r. uczestniczył sędzia
podlegający wyłączeniu z mocy prawa na podstawie art. 48 § 3 k.p.c., należało
przeanalizować skład sądu w postępowaniu o ogłoszenie upadłości oraz
postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania. Tożsamość osoby sędziego
w obu tych postępowaniach istotnie miała miejsce na etapie obu tych postępowań
toczących się w drugiej instancji. Jeden z sędziów uczestniczących w wydaniu
przez Sąd Okręgowy postanowienia z dnia 29 października 2001 r., którym
oddalono zażalenie na postanowienie o ogłoszeniu upadłości, orzekał następnie w
dniu 17 czerwca 2005 r. w składzie Sądu Okręgowego, przy rozpoznawaniu
zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania. W
tym kontekście należało ocenić zatem regulację z art. 48 § 3 k.p.c., która
przewiduje, że sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o
wznowienie, nie może orzekać co do tej skargi. Celem wprowadzenia tego przepisu
było
zapewnienie
bezstronności
składu
sądu
orzekającego
o wznowieniu
postępowania, poprzez pozostawienie orzekania w tym zakresie osobom, które
w żaden sposób nie są związane z wydaniem orzeczenia objętego skargą
o wznowienie.
Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 lipca 2004 r.
(SK 19/02, OTK-A- 2004, nr 7, poz. 67), oceniając treść art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c.
wyraził stanowisko, że ratio legis tego przepisu i podobnych rozwiązań sprowadza
się do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu
jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego
w rozpoznawaniu określonej sprawy. Trybunał podkreślił, że nakaz zachowania
zewnętrznych znamion niezawisłości dowodzi, że ważne jest nie tylko, by sędzia
orzekający
w
sprawie
zachowywał
się
zawsze
rzeczywiście
zgodnie
ze standardami niezawisłości i bezstronności, lecz także by w ocenie zewnętrznej
zachowanie sędziego odpowiadało takim standardom. Reguły wyłączenia sędziego
służą bowiem budowie społecznego zaufania do wymiaru sprawiedliwości.
Instytucja wyłączenia sędziego w równej mierze służy zapewnieniu realnej
bezstronności sądu, jak i umacnianiu autorytetu wymiaru sprawiedliwości przez
usuwanie choćby pozorów braku bezstronności.
Przemawia to za szerokim rozumieniem także podstaw do wyłączenia
sędziego na podstawie art. 48 § 3 k.p.c. (orzekania co do skargi o wznowienie
postępowania przez sędziego, który „brał udział w wydaniu orzeczenia objętego
skargą"). Zatem stwierdzenie, że o wznowieniu nie może orzekać sędzia, który brał
udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą oznacza, że w wypadku, gdy to
orzeczenie zapadło w sprawie prowadzonej w kilku instancjach, od rozpoznawania
skargi o wznowienie są wyłączeni wszyscy sędziowie orzekający w sprawie, w
której zapadło orzeczenie objęte taką skargą, w którejkolwiek z instancji. Nie ulega
też wątpliwości, że orzekaniem co do skargi jest jej rozpoznawanie również na
każdym etapie postępowania w sprawie o wznowienie. Biorąc pod uwagę, że w
wydaniu zaskarżonego skargą kasacyjną postanowienia brał udział jeden z
sędziów, który wcześniej rozpoznawał zażalenie na postanowienie o ogłoszeniu
upadłości, będące przedmiotem skargi o wznowienie postępowania, należało uznać
za uzasadniony zarzut naruszenia art. 48 § 3 k.p.c. Skutkiem naruszenia tego
przepisu była nieważność postępowania prowadzonego z udziałem sędziego
podlegającego wyłączeniu (art. 379 pkt 4 k.p.c.). Dlatego też zaskarżone
postanowienie podlegało uchyleniu na podstawie art. 398 15 § 1 k.p.c. Postępowanie
dotknięte nieważnością zostało równocześnie przez Sąd Najwyższy zniesione (art.
386 § 2 i 39821 k.p.c.).
jz