Legislator Giurisprudenza & Legislazione
IV CSK 83/06 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses bankruptcy administrator's claim for invalidity of equivalent-value share subscription.

Numero d'incarto IV CSK 83/06
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court of Poland quashed the appellate court's decision declaring a share subscription invalid against the bankruptcy estate. The administrator argued creditors were harmed, but the court found the transaction was an equivalent exchange where the company's asset value remained unchanged. Consequently, the claim for invalidity was dismissed, and the administrator was ordered to pay the appellant's legal costs.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 527 § 1 k.c.; Art. 527 § 2 k.c.; A legal act is invalid under the law on invalid acts only if it causes a net loss to the debtor's estate, not merely a temporary fluctuation in asset composition or a state of insolvency.

Parole chiave

Generato dall'IA
bankruptcy estate invalid legal act equivalent exchange creditor prejudice insolvency proceedings share subscription net asset loss

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 527 § 1 k.c.
wystąpiła przesłanka z art. 527 § 1 k.c. w postaci pokrzywdzenia wierzycieli
Art. 527 § 2 k.c.
Odpowiednie stosowanie art. 527 § 2 k.c. z mocy art.
Art. 398 k.p.c.
podstawie art. 39816 k.p.c.
Art. 98 § 1 k.p.c.
odpowiednio w pkt I i II sentencji na podstawie art. 98 § 1 i art.
Art. 99 k.p.c.
98 § 1 i art. 99 k.p.c. oraz na
§ 6 pkt 7 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 2 i § 12 ust. 4 pkt 1 rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r.
art. 527 § 1 k.c
wystąpiła przesłanka z art. 527 § 1 k.c.
art. 527 § 2 k.c
Odpowiednie stosowanie art. 527 § 2 k.c.
art. 527 k.c
pierwszej podstawy kasacyjnej i obejmują błędną wykładnię przepisu art. 527 k.c.
art. 533 k.c
i nie zastosowanie art. 533 k.c., niewłaściwe zastosowanie art.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
wyrok SN z dnia 23 lipca 2003 r., II CKN 299/01
wyrok SN z dnia 29 czerwca 2004 r., II CK 367/03
(wyrok SN z dnia 29 czerwca 2004 r., II CK 367/03, nie publ.).
II CK 128/04
niewypłacalności (wyrok SN z dnia 22 października 2004 r., II CK 128/04, niepubl.).
II CK 367/03
(wyrok SN z dnia 29 czerwca 2004 r., II CK 367/03, nie publ.).

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt IV CSK 83/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 sierpnia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jan Górowski

SSN Barbara Myszka

Protokolant Hanna Kamińska

w sprawie z powództwa Syndyka Masy Upadłości "M." SA

przeciwko Syndykowi Masy Upadłości "MG." SA

o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 3 sierpnia 2006 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 7 października 2005 r., sygn. akt [...],

I. uchyla

zaskarżony wyrok

powództwo

(pkt.

1)

oraz

w

części uwzględniającej

orzekającej

o

kosztach

postępowania apelacyjnego (pkt. 3) i oddala apelację

powoda od wyroku Sądu Okręgowego w T. z dnia

25 października 2004 r. oraz zasądza od powoda na rzecz

pozwanego kwotę 5400 zł (pięć tysięcy czterysta zł)

tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego;

II. zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 5400 zł

(pięć

tysięcy

czterysta

złotych)

tytułem

kosztów

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo o ustalenie albo o uznanie za

bezskuteczną w stosunku do masy upadłości czynność prawną złożenia

oświadczenia woli o treści zawartej w sentencji wyroku Sądu Okręgowego w T. z

dnia 3 marca 2003 r. wydanego w sprawie

[...]. W ocenie tego Sądu złożenie

oświadczenia przez spółkę M. S.A. było przejawem wykonania umowy z dnia 11

lutego 2002 r. o objęciu akcji w trybie art. 431 § 1 pkt. 1 ksh, a świadczenie

polegające

na

wniesieniu

wkładów

niepieniężnych

było

świadczeniem

ekwiwalentnym z wartością objętych w zamian za te aporty akcji, rozumianych jako

majątkowe i korporacyjne prawa udziałowe. W tej sytuacji Sąd ten uznał, że nie

wystąpiła przesłanka z art. 527 § 1 k.c. w postaci pokrzywdzenia wierzycieli

wskutek złożenia spornego oświadczenia woli, ponieważ w zamian za aport M.

S.A. uzyskał prawa wynikające z objętych akcji w podwyższonym kapitale MG.

S.A. W ocenie Sądu Okręgowego okolicznością pozbawioną znaczenia jest fakt

niewydania dokumentów akcji, skoro strona powodowa ma roszczenie o ich

wydanie.

Sąd drugiej instancji uwzględnił w części apelację powoda w ten sposób, że

wyrokiem reformatoryjnym uznał za bezskuteczną wobec masy upadłości czynność

złożenia spornego oświadczenia woli o treści wyartykułowanej w pkt. 1) sentencji

wyroku, a oddalił apelację w pozostałej części (pkt. 2 sentencji) tj. w odniesieniu do

oddalenia żądania stwierdzenia bezskuteczności tej czynności powstałej z mocy

ustawy. W pkt. 3 sentencji Sąd Apelacyjny orzekł o kosztach postępowania

apelacyjnego.

W uzasadnieniu orzeczenia reformatoryjnego Sąd Apelacyjny stwierdził, że

odpłatny charakter czynności prawnej w postaci umowy o objęciu akcji nie

uzasadnia jedynie na tej podstawie uznania bezzasadności skargi pauliańskiej.

W ocenie Sądu odwoławczego podstawowym kryterium oceny jest to, czy skutkiem

konkretnej czynności jest świadczenie z

majątku dłużnika, nie ma natomiast

decydującego znaczenia okoliczność, czy w zamian tego świadczenia dłużnik

otrzymuje od kontrahenta przysporzenie do swego majątku. Zdaniem Sądu

Apelacyjnego, w pełni ekwiwalentny charakter czynności nie wyłącza dochodzenia

powództwa ze skargi pauliańskiej. Nadto Sąd ten stwierdził, że odpadła potrzeba

wykazywania przesłanki pokrzywdzenia wierzycieli wskutek dokonania czynności,

skoro w następstwie ogłoszenia upadłości dłużnika kwestia jego niewypłacalności

jest już przesądzona i nie podlega ponownemu badaniu w toku procesu ze skargi

pauliańskiej. Odpowiednie stosowanie art. 527 § 2 k.c. z mocy art. 56 pr.

upadłościowego z 1934 r. skutkuje, w ocenie Sądu odwoławczego, zwolnieniem

z obowiązku udowadniania faktu pokrzywdzenia masy upadłości. W konsekwencji

Sąd Apelacyjny uznał wystąpienie obu przesłanek o charakterze obiektywnym, tj.

uzyskanie w wyniku zaskarżonej czynności korzyści majątkowej przez pozwanego,

skutkującej pokrzywdzeniem masy upadłości po stronie powodowej. Stwierdził

nadto wystąpienie obu przesłanek subiektywnych, tj. świadomości dłużnika

działania z pokrzywdzeniem wierzycieli oraz wiedzy osoby trzeciej o takim działaniu

dłużnika.

Strona pozwana wniosła skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok Sądu drugiej

instancji w punktach 1 i 3 jego sentencji. Zarzuty skarżącej mieszczą się w ramach

pierwszej podstawy kasacyjnej i obejmują błędną wykładnię przepisu art. 527 k.c.

i nie zastosowanie art. 533 k.c., niewłaściwe zastosowanie art. 527 k.c. i nie

zastosowanie przepisu art. 32 § 2 Pr. upadłościowego z 1934 r., a nadto nie

uwzględnienie przepisu art. 4 § 1 pkt. 4 i 5 kodeksu spółek handlowych i art. 3 ust.

1 pkt. 4 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości.

Strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w punktach 1 i 3

w całości i oddalenie apelacji powoda oraz o orzeczenie o kosztach postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej akcentuje się okoliczność, że zaskarżony

wyrok, wydany na podstawie art. 527 k.c., powinien nadawać się do egzekucji

w relacji wierzyciel – osoba trzecia, a zaskarżone orzeczenie nie spełnia tego

wymogu. Nadto strona pozwana podkreśla, że w wyniku spornej czynności

nastąpiła jedynie zamiana majątku spółki z nieruchomości na akcje bez wyzbycia

się tych ostatnich. Za błędny

uznaje skarżąca pogląd Sądu Apelacyjnego, że

spełnione zostały wszystkie przesłanki skargi pauliańskiej, a zwłaszcza istnienie

porozumienia między powodem i dłużnikiem zmierzającego do pokrzywdzenia

wierzycieli.

Strona powodowa w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o oddalenie

skargi jako bezzasadnej i o zasądzenie kosztów postępowania wg. norm

przepisanych,

potwierdzając

trafność

stanowiska

Sądu

Apelacyjnego,

że

ogłoszenie upadłości dłużnika przesądziło o jego niewypłacalności, co wyłącza

potrzebę ustalania, że wskutek zawarcia umowy o objęciu akcji nastąpiło

pokrzywdzenie wierzyciela.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna okazała się uzasadniona wobec trafności zarzutu błędnej

wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 527 § 1 i § 2 k.c.

Rację ma Sąd drugiej instancji tylko wówczas gdy twierdzi, że sam odpłatny

charakter czynności prawnej nie uzasadnia jeszcze bezzasadności skargi

pauliańskiej.

Nie można natomiast zgodzić się z dalszą interpretacją Sądu odwoławczego

dotyczącą przesłanek uwzględnienia skargi pauliańskiej, że podstawowym

kryterium oceny zasadności tej skargi jest to, czy skutkiem konkretnej czynności

jest świadczenie z majątku dłużnika. Może bowiem wystąpić taka sytuacja, w której

skutkiem określonej czynności prawnej było świadczenie z majątku dłużnika, które

jednak miało ekwiwalentny charakter z dokonanym przysporzeniem do tego

majątku, a taka właśnie sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie.

Nie sposób zaaprobować też poglądu Sądu Apelacyjnego, uznającego za

pozbawioną decydującego znaczenia okoliczność czy w zamian za świadczenie

z majątku dłużnika dłużnik ten uzyskuje od kontrahenta przysporzenie do swojego

majątku.

Trudna do zaakceptowania jest również zaprezentowana przez Sąd

odwoławczy interpretacja wyrażająca się generalnym stwierdzeniem, że nawet

w pełni ekwiwalentny charakter zaskarżonej czynności nie wyłącza dochodzenia

powództwa ze skargi pauliańskiej. Zważyć bowiem należy, że - z mocy art. 527 § 2

k.c. – ze stanem pokrzywdzenia wierzycieli mamy do czynienia wówczas, gdy

wskutek czynności prawnej dłużnik stał się niewypłacalny, albo stał się

niewypłacalny w wyższym stopniu, aniżeli był przed dokonaniem tej czynności.

Jeżeli natomiast czynność prawna jest równocześnie źródłem świadczeń

powodujących zubożenie i przysporzenie w majątku dłużnika, skutek których to

ekwiwalentnych świadczeń charakteryzuje się stabilnością majątku dłużnika

w sensie ekonomicznym, którego wartość nie ulega zmianie, to wówczas nie

występuje stan pokrzywdzenia w rozumieniu art. 527 § 2 k.c. jako skutek dokonania

czynności. W orzecznictwie wyraźnie stwierdzono, że nie powoduje pokrzywdzenia

wierzycieli czynność prawna dłużnika zmniejszająca jego majątek, jeżeli dłużnik

w zamian za swoje świadczenie uzyskał ekwiwalent, który nadal znajduje się

w jego majątku lub posłużył mu do zaspokojenia wierzycieli (wyrok SN z dnia

7 grudnia 1999 r., I CKN 287/98, niepubl.). Dla stwierdzenia wystąpienia stanu

pokrzywdzenia niezbędne jest bowiem wykazanie tego, że zaskarżona czynność

spowodowała rezultat w postaci niewypłacalności dłużnika lub powiększenia jego

niewypłacalności (wyrok SN z dnia 22 października 2004 r., II CK 128/04, niepubl.).

Wykazanie wystąpienia takiego rezultatu nie jest możliwe wówczas, jeżeli czynność

prawna jest źródłem świadczeń o ekwiwalentnym charakterze, z których jedno

powoduje zubożenie majątku dłużnika, a drugie skutkuje przysporzeniem do tego

majątku, wskutek których to świadczeń wartość majątku nie ulega zmianie.

Uwzględniając nawet okoliczność, że z powództwem wystąpił syndyk masy

upadłości to jednak nie ma również podstaw do przyjęcia wystąpienia stanu

pokrzywdzenia wierzycieli ponieważ brak jest w uzasadnieniu zaskarżonego

wyroku ustaleń, że sporna czynność naruszyła kolejność zaspokajania wierzycieli

obowiązującą w postępowaniu upadłościowym (wyrok SN z dnia 23 lipca 2003 r.,

II CKN 299/01, niepubl).

Przyjmuje się co prawda w orzecznictwie, że stan pokrzywdzenia może

wystąpić nawet wówczas, gdy wierzytelność nadal figuruje jako aktyw w majątku

wierzyciela, jednakże prognozy co do jej realizacji w przyszłości uległy pogorszeniu

(wyrok SN z dnia 29 czerwca 2004 r., II CK 367/03, nie publ.). W stanie faktycznym

przyjętym w zaskarżonym wyroku za podstawę orzekania brak jest jednak

jakichkolwiek ustaleń w przedmiocie istnienia takich pesymistycznych prognoz.

Nie można również podzielić stanowiska Sądu Apelacyjnego, że sam fakt

ogłoszenia upadłości dłużnika, przesądzający o jego niewypłacalności, zwalnia

w tym procesie z obowiązku badania stanu pokrzywdzenia wierzycieli, bo samo

ogłoszenie

upadłości

dłużnika

przesądza

już

o

wystąpieniu

przesłanki

pokrzywdzenia wierzycieli. Tymczasem o wystąpieniu stanu pokrzywdzenia

wierzycieli wskutek dokonania czynności prawnej, a więc

pokrzywdzenia

w rozumieniu art. 527 § 2 k.c. rozstrzyga okoliczność, aby niewypłacalność albo

zwiększenie stopnia niewypłacalności nastąpiło w następstwie dokonania tej

czynności. Sam stan niewypłacalności, jako przesłanka ogłoszenia upadłości nie

przesądza jeszcze o tym, że jest on konsekwencją dokonania przez dłużnika

kwestionowanej czynności prawnej.

Ponieważ skutkiem dokonania czynności prawnej było dla strony powodowej

z jednej strony zubożenie jej majątku o wartości dóbr składających się na przedmiot

aportu, a z drugiej strony wzbogacenie jej majątku o wartość nabytych w zamian

akcji, rozumianych jako majątkowe i korporacyjne prawa udziałowe, przeto trafnie

przyjął Sąd pierwszej instancji, że nie została spełniona przesłanka pokrzywdzenia

w rozumieniu art. 527 § 1 k.c. Sąd ten zasadnie również uznał, że fakt niewydania

dokumentów akcji nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia, bowiem istnienie

niezrealizowanego roszczenia o wydanie tych dokumentów nie wyłącza skutku

prawnego w postaci nabycia praw udziałowych wynikających z akcji, objętych na

mocy umowy z dnia 11 lutego 2002 r.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w pkt I sentencji, działając na

podstawie art. 39816 k.p.c.

O

kosztach

postępowania

apelacyjnego

i

kasacyjnego

orzeczono

odpowiednio w pkt I i II sentencji na podstawie art. 98 § 1 i art. 99 k.p.c. oraz na

podstawie § 6 pkt 7 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 2 i § 12 ust. 4 pkt 1 rozporządzenie

Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej

udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz.

1349).