Legislator Giurisprudenza & Legislazione
IV CSK 81/12 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses claim for commission against unlicensed real estate agent citing invalid contract.

Numero d'incarto IV CSK 81/12
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the plaintiff's cassation appeal against a lower court judgment that rejected a claim for real estate commission. The court found the contract void because the plaintiff lacked a mandatory professional license to act as a real estate intermediary, rendering the agreement illegal under the Real Estate Economy Act. Consequently, the court held that no legal basis existed for the plaintiff to demand payment for services not performed by a qualified professional.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 58 § 1 k.c.; Art. 179 ust. 3 u.g.n.; Art. 180 ust. 6 u.g.n.; A contract for real estate brokerage services is void if the intermediary lacks a mandatory professional license, as the statutory institution of brokerage is universal and requires formal qualification.

Parole chiave

Generato dall'IA
unlicensed intermediary void contract real estate law professional license commission claim Real Estate Economy Act cassation appeal

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 58 § 1 k.c.
nieważności bezwzględnej (art. 58 § 1 k.c.).
Art. 179 ust. 3 u.g.n.
Trafnie też przyjął, że stosownie do art. 179 ust. 3 u.g.n. prowadzenie działalności
Art. 180 ust. 6 u.g.n.
nieruchomościami ma wymiar uniwersalny, zgodnie bowiem z art. 180 ust. 6 u.g.n.
Art. 83 k.c.
roszczenie, jest pozorna, a w konsekwencji nieważna (art. 83 k.c.).
Art. 750 k.c.
gdyż umowa o świadczenie usług (art. 750 k.c.), z której powód wywodzi
Art. 917 k.c.
Zgodnie z art. 917 k.c., przez
Art. 398 § 3 k.p.c.
co w postępowaniu kasacyjnym jest niedopuszczalne (art. 3983 § 3 k.p.c.).
Art. 398 § 14 k.p.c.
co w postępowaniu kasacyjnym jest niedopuszczalne (art. 3983 § 3 k.p.c.).
art. 750 k.c
gdyż umowa o świadczenie usług (art. 750 k.c.), z której powód wywodzi
art. 83 k.c
roszczenie, jest pozorna, a w konsekwencji nieważna (art. 83 k.c.).

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt IV CSK 81/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 września 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Anna Owczarek

SSN Bogumiła Ustjanicz

w sprawie z powództwa M. S.

przeciwko J. J.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 5 września 2012 r.,

skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 31 maja 2011 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

M. S. wniósł o zasądzenie od J. J. kwoty 1 854 000 zł z ustawowymi

odsetkami od dnia wytoczenia powództwa do dnia zapłaty oraz kosztami

postępowania.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 9 lipca 2010 r. oddalił powództwo oraz

zasądził od powoda na rzecz pozwanego 7 217 zł tytułem kosztów procesu. Ustalił,

że w dniu 13 czerwca 2008 r. strony zawarły umowę doradztwa w pozyskaniu

klienta

(kupującego)

do

stanowiącej

własność

pozwanego

nieruchomości

niezabudowanej lub jej części położonej w G. przy ul. Ś. Pozwany miał zapłacić na

rzecz powoda prowizję w wysokości 1 520 000 zł netto wraz z podatkiem VAT w

terminie wpływu środków na konto pozwanego z tytułu sprzedaży nieruchomości na

rzecz jednego z podmiotów wskazanych w umowie. Powód nie miał żadnego

doświadczenia w zakresie obrotu nieruchomościami. Świadek E. P. skontaktował

pozwanego z powodem. Umowa doradztwa opiewała na taką kwotę, gdyż strony

łączyło jeszcze dodatkowe, ustne porozumienie dotyczące rozliczenia kwoty

prowizji, zgodnie z którym 50% tej kwoty powód miał zwrócić pozwanemu, który ze

swojej części miał wypłacić 100 000 zł świadkowi E. P. Ponadto kwota prowizji

obejmowała

sprzedaż dwóch

nieruchomości:

jednej

stanowiącej

własność

pozwanego i drugiej, którą pozwany miał zamiar odkupić od jej właścicieli,

lecz ostatecznie do tego nie doszło i „K.” Sp. z o. o. w P. odkupiła ją bezpośrednio

od jej właścicieli. Pozwany planował sprzedaż działki za kwotę 400 zł na 1 m 2,

ostatecznie udało się ją sprzedać w cenie po 660 zł za 1 m 2 (łącznie za kwotę

brutto 4.636.000,00 zł). Powód miał otrzymać wynagrodzenie dodatkowe

w wysokości 80% nadwyżki z kwoty stanowiącej różnicę między ceną 1 m2

w wysokości 400 zł a ceną 660 zł. Powód nie wykonywał żadnych czynności

związanych z umową, poza tym, że kontaktował się z kimś ze strony „K.” Sp. z o. o.

w P. jako potencjalnym nabywcą rzeczonych działek na rzecz firmy I. Wszystkie

pozostałe czynności związane ze zbyciem działek pozwany wykonywał wspólnie z

przedstawicielem „K.” Sp. z o. o. w P. Pozwany nie udzielił powodowi

pełnomocnictwa do reprezentowania go w związku z wykonywaniem umowy

doradztwa, o udzielenie którego powód zresztą nie występował. W piśmie z dnia 11

sierpnia 2008 r. pozwany złożył powodowi oświadczenie o pozorności zawartej

umowy doradztwa.

W ocenie Sądu Okręgowego powództwo nie zasługuje na uwzględnienie,

gdyż umowa o świadczenie usług (art. 750 k.c.), z której powód wywodzi

roszczenie, jest pozorna, a w konsekwencji nieważna (art. 83 k.c.). Nie było żadnej

przyczyny, dla której pozwany musiałby skorzystać z pomocy powoda, aby znaleźć

nabywcę dla nieruchomości, którą planował sprzedać. Pozwany zawodowo

zajmował się obrotem nieruchomościami, a powód nie miał w tym zakresie żadnego

doświadczenia. Równie niewiarygodna jest wysokość prowizji ustalona przez strony

w umowie. Zwyczajowo prowizja podczas sprzedaży nieruchomości wynosi

od 2 do 4%. Ustalona w umowie prowizja wynosiła prawie 50% wartości

nieruchomości, co stanowi kwotę absurdalnie wysoką i niespotykaną przy tego typu

transakcjach. Oczywiste więc było, że pod pozorem zapłaty prowizji strony pragnęły

ukryć jakieś inne rozliczenia finansowe. Tylko i wyłącznie w tym celu strony zawarły

pozorną umowę doradztwa.

Powód wniósł apelację od wyroku Sądu Okręgowego.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 31 maja 2011 r. oddalił apelację i orzekł o

kosztach postępowania apelacyjnego, chociaż w istotnym zakresie nie podzielił

dokonanej przez Sąd Okręgowy oceny przeprowadzonych w sprawie dowodów i

poczynionych na tej podstawie ustaleń faktycznych. Uznał mianowicie, że zeznania

E. P. nie potwierdzają twierdzeń pozwanego o łączącym strony dodatkowym

ustnym porozumieniu. Takich ustaleń między stronami nie potwierdza też żaden

inny dowód, a twierdzenia samego pozwanego w tym zakresie są wewnętrznie

sprzeczne. Zgromadzone w sprawie dowody potwierdzają natomiast stanowisko

powoda co do sposobu ustalenia wysokości prowizji określonej w umowie z dnia 13

czerwca 2008 r. Powód twierdził bowiem, że pozwany jako sprzedawca

nieruchomości był zainteresowany otrzymaniem ceny 400 zł za 1 m 2, ewentualna

nadwyżka od tej kwoty miała zostać rozliczona pomiędzy stronami w stosunku 20%

do 80% na korzyść powoda. W konsekwencji brak było podstaw do przyjęcia, że

umowa łącząca strony jest dotknięta sankcją nieważności z powodu jej pozorności.

Nie przesądza to jednak o zasadności apelacji powoda. W ocenie Sądu

Apelacyjnego umowa, z której powód wywodzi swoje roszczenie, jest bezwzględnie

nieważna, jednak z innej przyczyny niż przyjął Sąd Okręgowy. Wskazana umowa

ze

względu

na

swoją

treść

stanowi

umowę

pośrednictwa

w

obrocie

nieruchomościami określoną w art. 180 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o

gospodarce nieruchomościami (jedn. tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651; dalej

„u.g.n.”). Powód nie miał i nie ma licencji pośrednika w obrocie nieruchomościami

(art. 179 ust. 3 i art. 182 u.g.n.), z czego wynika, że nie mógł skutecznie zawrzeć

umowy pośrednictwa, zatem zawarta z pozwanym umowa dotknięta jest sankcją

nieważności bezwzględnej (art. 58 § 1 k.c.). Sąd Apelacyjny podkreślił, że miał

obowiązek uwzględnić z urzędu stwierdzoną nieważność umowy na podstawie art.

58 § 1 k.c. mimo braku stosownego w tym zakresie zarzutu. Zarówno w

orzecznictwie Sądu Najwyższego, jak i w piśmiennictwie przyjmuje się bowiem, że

sąd odwoławczy nie jest związany zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa

materialnego i zobowiązany jest do prawidłowego stosowania tych przepisów,

nawet gdy strona nie zarzuca ich naruszenia.

Powód

Apelacyjnego

wniósł

w

skargę

całości,

kasacyjną,

zarzucając

w

której

naruszenie

zaskarżył

przepisów

wyrok

Sądu

postępowania,

mianowicie art. 382 w związku z art. 316 § 1 w związku z art. 328 § 2 w związku

z art. 299 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., art. 378 § 1 zdanie pierwsze k.p.c.,

a także naruszenie prawa materialnego, mianowicie art. 65 § 2 k.c., art. 180 ust. 4

u.g.n. w związku z art. 65 § 2 k.c., art. 917 w związku z art. 65 § 1 i 2 k.c., art. 58

§ 1 k.c. w związku z art. 179 ust. 2-4 u.g.n. w związku z art. 180 ust. 4 u.g.n.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podniesione

w

skardze

kasacyjnej

zarzuty

naruszenia

przepisów

postępowania i prawa materialnego zmierzają do zakwestionowania przyjętej

przez Sąd Apelacyjny kwalifikacji wiążącej strony umowy z dnia 13 czerwca

2008 r. jako umową pośrednictwa w obrocie nieruchomościami. Tymczasem Sąd

Apelacyjny trafnie wskazał, że wykładnia oświadczeń woli stron umowy (art. 65 § 1

i 2 k.c.) prowadzi do wniosku, iż – stosownie do art. 180 ust. 4 u.g.n. – powód

zobowiązał się do dokonywania dla pozwanego czynności zmierzających do

zawarcia umów wymienionych w art. 180 ust. 1, a pozwany zobowiązał się do

zapłaty powodowi (pośrednikowi w obrocie nieruchomościami) wynagrodzenia.

Trafnie też przyjął, że stosownie do art. 179 ust. 3 u.g.n. prowadzenie działalności

w

zakresie

pośrednictwa

w

obrocie

nieruchomościami

na

terytorium

Rzeczypospolitej Polskiej jest możliwe w wypadku, gdy czynności z zakresu

pośrednictwa będą wykonywane przez pośredników w obrocie nieruchomościami.

Pośrednikiem może być osoba fizyczna lub prawna spełniająca wymagania

określone w art. 182 u.g.n., której przyznano licencję zawodową w zakresie

pośrednictwa. Pośrednik nabywa prawo do wykonywania zawodu oraz używania

tytułu „pośrednik w obrocie nieruchomościami” z dniem wpisu do centralnego

rejestru pośredników w obrocie nieruchomościami (art. 179 ust. 4 u.g.n.).

Jest zaś okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie, że powód nie posiadał

licencji zawodowej w zakresie pośrednictwa. Z tej przyczyny rozważana umowa jest

bezwzględnie nieważna jako sprzeczna z ustawą (art. 58 § 1 k.c.). Podobny pogląd

wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 stycznia 2011 r., V CSK 173/10

(niepubl.). Sąd Apelacyjny trafnie też wskazał, że analogiczne stanowisko zajął Sąd

Najwyższy w wydanym w podobnych okolicznościach faktycznych wyroku z dnia

19 stycznia 2011 r., V CSK 173/10 (OSNC 2011, nr 10, poz. 113). Sąd Najwyższy

podkreślił w tym wyroku, że instytucja pośrednictwa w ustawie o gospodarce

nieruchomościami ma wymiar uniwersalny, zgodnie bowiem z art. 180 ust. 6 u.g.n.

czynności pośrednictwa w obrocie nieruchomościami mogą być wykonywane

w stosunku do wszelkich nieruchomości, a także na rzecz wszystkich osób

fizycznych

i

prawnych

oraz

jednostek

organizacyjnych

nieposiadających

osobowości prawnej. Formalnym potwierdzeniem kwalifikacji do wykonywania

czynności z zakresu pośrednictwa jest przyznanie licencji pośrednika w obrocie

nieruchomościami. W tej sytuacji dopuszczenie, aby jednocześnie czynności

pośrednictwa wykonywały osoby bez uprawnień byłoby przejawem braku

racjonalności ustawodawcy, co jest nie do przyjęcia.

Nie można w konsekwencji podzielić stanowiska skarżącego, że strony

zawarły dnia 13 czerwca 2008 r. umowę ugody. Zgodnie z art. 917 k.c., przez

ugodę strony czynią sobie wzajemne ustępstwa w zakresie istniejącego między

nimi stosunku prawnego w tym celu, aby uchylić niepewność co do roszczeń

wynikających z tego stosunku lub zapewnić ich wykonanie albo by uchylić spór

istniejący lub mogący powstać. Oznaczałoby to, że strony łączy bliżej nieokreślony

stosunek prawny, co wszakże pozostaje w sprzeczności z ustaleniami faktycznymi

Sądu Apelacyjnego.

Podniesione

w

skardze

kasacyjnej

zarzuty

naruszenia

przepisów

postępowania w znacznej mierze dotyczą ustalenia faktów lub oceny dowodów,

co w postępowaniu kasacyjnym jest niedopuszczalne (art. 3983 § 3 k.p.c.).

Twierdzenie zaś skarżącego, że rzekome naruszenie art. 378 § 1 zdanie pierwsze

k.p.c. w związku z art. 65 § 2 k.c. wyłączyło konstytucyjne prawo powoda do

zaskarżania orzeczeń wydanych w pierwszej instancji oraz immanentnie z tym

związaną zasadę dwuinstancyjności postępowania przed sądami powszechnymi

(art. 78 w związku z art. 176 § 1 Konstytucji RP) jest mocno przesadzone.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 k.p.c.

orzekł, jak w sentencji.