Legislator Giurisprudenza & Legislazione
IV CSK 699/12 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses life insurance claim for creditor as contract is valid and third party has no standing.

Numero d'incarto IV CSK 699/12
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by a creditor seeking a higher life insurance payout following his wife's death. The lower court upheld the insurance company's calculation based on the contract terms, rejecting the creditor's argument that the low payout constituted an abuse of rights. The court ruled that the creditor, as a third party, could not claim a higher sum because the insurance contract remained valid and the creditor's interest was merely that of a debtor seeking debt reduction.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 58 § 2 k.c.; Art. 831 § 1 k.c.; A contract not voidable for violating good morals remains valid, and a third party with an interest in the contract cannot claim a higher contractual performance based on economic disproportion.

Parole chiave

Generato dall'IA
life insurance contract third party standing abuse of rights good morals creditor's interest contract validity insurance payout

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 58 § 2 k.c.
przyjęcie braku legitymacji czynnej, art. 58 § 2 k.c. przez niezastosowanie i art.3851
Art. 831 § 1 k.c.
3983 § 1 pkt 1 k.p.c., zarzucił naruszenie art. 831 § 1 k.c. przez
Art. 398 § 14 k.p.c.
podstawę z art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c., zarzucił naruszenie art.
Art. 102 k.p.c.
i art. 102 k.p.c. orzekł jak w sentencji.
art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c
podstawę z art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c., zarzucił naruszenie art.
art. 831 § 1 k.c
3983 § 1 pkt 1 k.p.c., zarzucił naruszenie art. 831 § 1 k.c.
art. 58 § 2 k.c
przyjęcie braku legitymacji czynnej, art. 58 § 2 k.c.
art.3851 k.c
świadczenia głównego, co zgodnie z treścią art. 3851 § 2 k.c.
art. 829 k.c
w ubezpieczeniu osobowym (art. 829 k.c.) ochrona nie polega na zapłacie
art. 3851 § 2 k.c
świadczenia głównego, co zgodnie z treścią art. 3851 § 2 k.c.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt IV CSK 699/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 czerwca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Iwona Koper (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa M. W.

przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeń na Życie […]

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 czerwca 2013 r.,

skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 22 czerwca 2012 r.,

1. oddala skargę kasacyjną,

2. nie obciąża powoda kosztami postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

W pozwie skierowanym przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeń na Życie […],

powód M. W. domagał się zasądzenia kwoty 215.000 zł, z odsetkami za opóźnienie

od 1 kwietnia 2009 r., jako należnego mu świadczenia wynikającego z umowy

ubezpieczenia na życie osób zaciągających kredyty hipoteczne, zawartej przez

jego żonę w związku z zaciągniętym w Bank […] przez oboje małżonków kredytem.

Wyrokiem z dnia 22 marca 2012 r. Sąd Okręgowy w T. oddalił powództwo czyniąc

następujące ustalenia faktyczne. Powód i jego żona zawarli w dniu 19 czerwca

2008 r. z Bankiem […] umowę o kredyt w kwocie 478.440,80 zł, indeksowany

kursem CHF. Wcześniej, w dniu 17 maja 2008 r. małżonkowie złożyli deklaracje

przystąpienia do ubezpieczenia na życie dla osób zaciągających kredyty

hipoteczne za pośrednictwem F. S.A. Jako uposażonego, uprawnionego do

otrzymania świadczenia ubezpieczeniowego z tytułu śmierci, małżonkowie wskazali

bank finansujący, co w okolicznościach sprawy oznaczało Bank S.A, to jest bank, w

którym ubiegali się o kredyt. Suma ubezpieczenia odpowiadała wysokości kwoty

kredytu podzielonej przez liczbę współubezpieczonych. W § 8 ust. 1 o.w.u.

określono, że w wypadku zgonu ubezpieczającego, ubezpieczyciel zobowiązuje się

do wypłaty uposażonemu 0,5 % sumy ubezpieczenia. W dniu 19 czerwca 2008 r.

powód i jego żona zawarli z bankiem kredytującym umowę przelewu praw z polisy

ubezpieczeniowej. W umowie tej wskazano, że ubezpieczający przelewa na bank

swoją wierzytelność (czyli prawo do odszkodowania) wynikającą z przystąpienia do

generalnej umowy ubezpieczenia na życie osób zaciągających kredyty hipoteczne

za pośrednictwem F. S.A., z zastrzeżeniem, że jeżeli kredyt zostanie spłacony,

przelew traci moc i ubezpieczający stanie się z powrotem uprawnionym do tej

wierzytelności. Żona powoda zmarła w dniu 4 lutego 2009 r. i pozwany,

z uwzględnieniem treści o.w.u., ustalił należne z tego tytułu świadczenie na kwotę

848,44 zł. Powód, kwestionując wysokość tej kwoty, dowodził, że występuje rażąca

dysproporcja pomiędzy wysokością składki a świadczeniem ubezpieczyciela,

że świadczenie to stanowi wyzysk i jest sprzeczne z zasadami współżycia

społecznego a także, że szkoda wynikła ze śmierci jego żony wyniosła 215.000 zł

i pozwany w tej wysokości powinien spełnić świadczenie na rzecz powoda. Sąd

Okręgowy nie podzielił tej argumentacji, wskazał, że kwota 848,44 zł odpowiadała

postanowieniom umowy ubezpieczenia, której przedmiot i warunki wynikały z o.w.u.

Pozwany, ustalając w § 2 o.w.u. wysokość należnego świadczenia, określił jakie

zdarzenia objęte są ubezpieczeniem, stąd też składka uiszczona przy zawieraniu

umowy odzwierciedlała te ryzyka, które były tym ubezpieczeniem objęte. Wielość

ryzyk objętych ubezpieczeniem, wyszczególnionych w umowie, czyniła więc

nietrafnym zarzut powoda o nieadekwatność składki do ustalonej kwoty

świadczenia.

Nie było

też podstawy dla

przyjęcia,

że

pozwany ponosi

odpowiedzialność za połowę kredytu. Brak było również podstawy dla przyjęcia

wyzysku, sprzeczności umowy z zasadami współżycia społecznego, celem umowy

jak i dobrymi obyczajami, a art. 385 2 k.c. nie miał zastosowania już tylko z tej

przyczyny, że wynikająca z o.w.u. wysokość świadczenia należnego w razie zgonu

stanowiła postanowienie określające główne świadczenie stron co wyłączało

badanie tego postanowienia jako niedozwolonego. Ponadto, w ocenie Sądu, powód

nie miał legitymacji czynnej dla domagania się wyższego świadczenia z zawartej

umowy z uwagi na to, że żona powoda jako uposażonego wskazała bank

finansujący, tylko przeto uposażony byłby uprawniony do podważania wysokości

świadczenia.

Apelacja powoda została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 22

czerwca 2012 r. Sąd Apelacyjny przyjął za własne ustalenia faktyczne Sądu

pierwszej instancji i podzielił dokonaną przez ten Sąd ocenę prawną.

W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego powód, powołując

podstawę z art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c., zarzucił naruszenie art. 831 § 1 k.c. przez

przyjęcie braku legitymacji czynnej, art. 58 § 2 k.c. przez niezastosowanie i art.3851

k.c. przez przyjęcie, że znał ogólne warunki ubezpieczenia i są one zgodne

z dobrymi obyczajami i nie naruszają rażąco jego interesów.

We wnioskach kasacyjnych skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego

wyroku i przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Umowa ubezpieczenia na życie osób zaciągających kredyty hipoteczne

zawarta przez powoda i jego żonę jest ubezpieczeniem osobowym. Skarżący co

prawda ma rację, że celem zawartej umowy była ochrona przez niekorzystnymi,

w wymiarze

finansowym,

skutkami

śmierci

ubezpieczonych,

jednakże

w ubezpieczeniu osobowym (art. 829 k.c.) ochrona nie polega na zapłacie

odszkodowania za doznaną szkodę, ale na wypłacie określonej sumy pieniężnej

w razie zajścia w życiu osoby ubezpieczonej przewidzianego w umowie wypadku.

Wysokość tej sumy wyznacza treść umowy. Już zatem z tej tylko przyczyny

twierdzenia skarżącego o potrzebie wyrównania szkody wywołanej śmiercią żony

kwotą 215.000 zł, były nietrafne.

Świadczenie, o którym mowa, w wiążącej strony umowie miało cechę

świadczenia głównego, co zgodnie z treścią art. 3851 § 2 k.c. eliminuje

zastosowanie tego przepisu. Za niedozwolone nie mogą być bowiem uznane

postanowienia umowy określające świadczenia główne stron, jeżeli zostały

sformułowane jednoznacznie. Jeżeli przeto skarżący w skardze kasacyjnej zarzuca

naruszenie art. 3851 k.c., przez wadliwe przyjęcie, że o.w.u. są zgodne z dobrymi

obyczajami i nie naruszają rażąco jego interesów, to biorąc pod uwagę, że zarzut

ten dotyczy wysokości należnej uposażonemu sumy, w więc wysokości

świadczenia głównego jednoznacznie sformułowanego w o.w.u., nie budzi

wątpliwości, że zarzut taki, już tylko z tej przyczyny, nie może odnieść skutku.

Skarżący ponadto, wskazując jako naruszony art. 385 1 k.c., dodatkowo

zarzuca, że naruszenie tego przepisu nastąpiło przez błędne przyjęcie, iż znał treść

o.w.u. Ustalenie w tym przedmiocie jest ustaleniem faktu. Skarżący przez zarzut

błędu subsumcji podjął próbę podważenia ustalenia faktycznego. Niezależnie od

tego, że nie można skutecznie dowodzić błędu w subsumcji (art. 398 3 § 1 pkt 1

k.p.c.) przez kwestionowanie prawidłowości dokonanych przez sąd ustaleń

faktycznych, to nawet przy prawidłowo sformułowanej podstawie kasacyjnej (z art.

3983 § 1 pkt 2 k.p.c.) podważanie ustaleń faktycznych nie jest dopuszczalne

z uwagi na treść art. 39813 § 2 k.p.c. i art. 3983 § 3 k.p.c. stanowiących, że Sąd

Najwyższy

związany

jest

ustaleniami

faktycznymi

stanowiącymi

podstawę

zaskarżonego orzeczenia, i że zarzuty dotyczące ustalenia faktów nie mogą

stanowić podstawy skargi kasacyjnej.

Skarżący w skardze zarzuca nie tylko naruszenia art. 385 1 k.c., ale czyni

również zarzut naruszenia art. 58 § 2 k.c. Skutkiem uznania danego

postanowienia

umownego

stosunku prawnego

jako

za

niedozwolone

niedozwolone

jest

jest

ono

jego

eliminacja

bowiem

ze

bezskuteczne.

Skutek przewidziany w art. 58 § 2 k.c. jest odmienny i dalej idący. Sprzeczność

czynności prawnej z zasadami współżycia społecznego czynność tę czyni

bezwzględnie nieważną.

Na bezwzględną

nieważność

czynności

prawnej,

umowy (lub jej części w sytuacji przewidzianej w § 3 tego przepisu) może powołać

się strona tej czynności (umowy), a także każdy, kto ma w tym interes prawny.

Skarżący, który nie kwestionował umowy w tej części w jakiej on sam pozostaje

wwiązany w stosunek ubezpieczenia, nie mógł być, w okolicznościach sprawy,

traktowany

jako

strona

stosunku

ubezpieczenia

łączącego

jego

żonę

z ubezpieczycielem. Z chwilą zawarcia umowy ubezpieczonym stała się żona

powoda, a po jej śmierci stosunek ubezpieczenia, aż do wypłaty świadczenia

przez ubezpieczyciela, utrzymywał się z udziałem uposażonego jako wierzyciela.

W

ubezpieczeniu

osobowym

bowiem,

zgodnie

z

art.

§

k.c.

i postanowieniami o.w.u., ubezpieczony może wskazać osobę uprawnioną do

otrzymania sumy ubezpieczenia w razie śmierci ubezpieczonego. Powód i jego

żona taką osobę wskazali. Uposażonym, zgodnie z dokumentem ubezpieczenia

uczynili bank, który udzielił im kredytu. Z chwilą zatem zajścia zdarzenia objętego

ryzykiem, tu śmierci, wyłącznie uprawnionym do otrzymania świadczenia, a zatem

wierzycielem w umowie ubezpieczenia stał się bank kredytujący. Interes powoda,

który w relacji do więzi obligacyjnej powstałej pomiędzy ubezpieczycielem

a jego żoną i wskazanym przez żonę uposażonym, ma więc status osoby

trzeciej, mógł być oceniany tylko jako interes dłużnika, z tytułu zaciągniętego

kredytu, zainteresowanego w pomniejszeniu swego długu. Nawet przy przyjęciu

tak szeroko rozumianego interesu prawnego, na który zresztą skarżący

nawet nie powołuje

się,

nie

byłoby

nieważnej z powodu sprzeczności

z

podstaw

do

oceny

zasadami

współżycia

umowy

jako

społecznego,

z uwagi, jak twierdzi skarżący, na wymiar ekonomiczny, czyli niskie świadczenie

ubezpieczyciela i wysoką składkę. Składka i świadczenie ubezpieczyciela

nie pozostają ze sobą w stosunku ekonomicznej ekwiwalentności. Jej funkcja

i charakter jest inny. Składka wskazuje za co jest zapłatą, a jej wysokość obliczana

jest za prognozowany czas trwania ochrony ubezpieczeniowej i uwzględnia zakres

objętych ochroną ryzyk.

Nie można też pomijać, że bezwzględna nieważność umowy stwierdzona na

podstawie art. 58 § 2 k.c. oznacza, że czynność prawna nie wywołuje żadnych

skutków prawnych. Stan ten wyznacza też rodzaj roszczeń przysługujących

uprawnionym. Co do zasady są więc nimi: roszczenie o zwrot spełnionych

świadczeń, roszczenie odszkodowawcze oparte na deliktowej podstawie culpa in

contrahendo, roszczenie o ustalenie nieważności. Nie ma natomiast żadnej

podstawy dla formułowania, jak czynił to skarżący w pozwie i w toku procesu,

roszczenia o zapłatę wyższego świadczenia umownego i to niezależnie od tego czy

mamy do czynienia ze stroną nieważnej umowy czy też z osobą trzecią , która ma

interes prawny w dowodzeniu nieważności umowy.

Z przedstawionych przeto powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14

k.p.c. i art. 102 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

es