Legislator Giurisprudenza & Legislazione
IV CSK 67/08 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses appeal; first right of purchase declaration valid despite land use change and non-agricultural use.

Numero d'incarto IV CSK 67/08
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by the plaintiff against the County Court's rejection of his claim to annul the Mayor's declaration of exercising the first right of purchase. The court found that the declaration remained valid because the land was not agricultural at the time of the declaration, contrary to the plaintiff's argument regarding the loss of the local plan and subsequent recreational use. The court ruled that the specific statutory provisions governing the first right of purchase do not require the land to be agricultural for the declaration to be effective.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 109 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami; Art. 109 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami: The declaration of exercising the first right of purchase is valid even if the property is not agricultural or is used for non-agricultural purposes, provided the statutory conditions for the right were met at the time of the declaration.

Parole chiave

Generato dall'IA
first right of purchase annulment of declaration agricultural land use local plan validity property acquisition cassation appeal validity of declaration

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 109 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
art. 109 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Art. 109 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
art. 109 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne
o gospodarce nieruchomościami, art. 21 ust.
Art. 7 ust. 2 pkt 3 i art. 13 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych
geodezyjne i kartograficzne, art. 7 ust.
Art. 217 i 381 k.p.c.
prawa procesowego – art. 217 k.p.c.
Art. 398 § 14 k.p.c.
wymienionych w art. 3983 § 1 k.p.c.
Art. 102 k.p.c.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c.
art. 58 k.c
nieważne w świetle art. 58 k.c.
art. 3983 § 1 k.p.c
wymienionych w art. 3983 § 1 k.p.c.
art. 3 k.c
brzmieniu obowiązującym w dniu 20 marca 2003 r., art. 3 k.c.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt IV CSK 67/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 czerwca 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Iwona Koper

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z powództwa I. Z.

przeciwko Gminie S.

o ustalenie,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 20 czerwca 2008 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 17 października 2007 r.,

sygn. akt I ACa (…),

oddala

skargę

kasacyjną;

nie

obciąża

powoda

kosztami

postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w O. wyrokiem z dnia 19 czerwca 2007 r. oddalił powództwo I. Z.

przeciwko Gminie S. o ustalenie nieważności oświadczenia złożonego przez Wójta

Gminy S. w dniu 24 kwietnia 2003 r. o wykonaniu prawa pierwokupu nieruchomości

składającej się z działek oznaczonych nr ewidencyjnymi (...)/5 oraz (...)/7, położonej w T.

Sąd Okręgowy poczynił następujące ustalenia faktyczne: w dniu 20 marca 2003 r.

Przedsiębiorstwo Usług Hotelarskich i Mieszkaniowych Spółka z o.o. w O. zawarło z

powodem warunkową umowę sprzedaży nieruchomości składającej się z działek o

numerach (...)/5 i (...)/7, położonej w T. w Gminie S. Przy sporządzaniu aktu

notarialnego okazano zaświadczenie wydane w dniu 31 grudnia 2002 r. przez Urząd

Gminy S., z którego wynikało, że działka nr 1 21/5, zgodnie z miejscowym planem

ogólnym zagospodarowania przestrzennego Gminy S., przeznaczona jest na cele

projektowanej plaży i kąpieliska, natomiast działka nr (...)/7 na poszerzenie drogi

krajowej.

W umowie zastrzeżono, że sprzedaż następuje pod warunkiem, że Wójt Gminy S.

nie wykona w imieniu Gminy prawa pierwokupu, przysługującego mu wobec

uprzedniego nabycia tej nieruchomości przez zbywcę od Skarbu Państwa, na podstawie

art. 109 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

W dniu 24 kwietnia 2003 r. Wójt Gminy S. działając w imieniu i na rzecz Gminy,

oświadczył przed notariuszem, że korzysta z prawa pierwokupu w księdze wieczystej

przedmiotowa nieruchomość opisana jest jako nieruchomość rolna. Również w rejestrze

gruntów działki nr (...)/5 i (...)/7 figurują jako działki rolne. W kwietniu 1998 r.

nieruchomość objęta była miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego

Gminy S., zgodnie z którym działka nr (...)/5 w części przeznaczona była na cele rolne,

w części zaś na cele projektowanej plaży i kąpieliska, natomiast działka nr (...)/7 na cele

budowy drogi. Plan zagospodarowania przestrzennego utracił moc obowiązującą z

dniem 31 grudnia 2002 r. i w okresie między zawarciem warunkowej umowy sprzedaży

nieruchomości a wykonaniem prawa pierwokupu przez Gminę nieruchomość nie była

objęta planem zagospodarowania przestrzennego oraz niefunkcjonowała w odniesieniu

do niej decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Od ośmiu lat

nieruchomość ta była wykorzystywana do celów rekreacyjnych, jako boisko do gry w

piłkę nożną i siatkową. Wypasano tam również bydło.

Mając na względzie, że nieruchomość nie była zabudowana i uprzednio została

nabyta przez sprzedawcę od Skarbu Państwa, Sąd Okręgowy uznał, że ocena czy

pozwanej Gminie służyło prawo pierwokupu zależała od tego, czy nieruchomość była

przeznaczona na cele rolne w rozumieniu art. 109 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997

r. o gospodarce nieruchomościami, w brzemieniu obowiązującym w dacie zawierania

warunkowej umowy sprzedaży, tj. 20 marca 2003 r. W chwili zawierania warunkowej

umowy sprzedaży, jak i w dacie złożenia oświadczenia o wykonaniu prawa pierwokupu

nie obowiązywał żaden plan zagospodarowania obejmujący nieruchomość o numerach

(...)/5 i (...)/7, jak również niefunkcjonowała decyzja o warunkach zabudowy i

zagospodarowania tej nieruchomości, a zatem nie może być mowy, że sporna

nieruchomość była przeznaczona na cele rolne w planach miejscowych lub decyzjach o

warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Zdaniem Sądu Okręgowego dowodzi

to niespełnienia przesłanki z art. 109 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o

gospodarce nieruchomościami. Zastrzeżenie w umowie z dnia 20 marca 2003 r. prawa

pierwokupu na rzecz Gminy S. nie było sprzeczne z przepisami ówcześnie

obowiązującego prawa, a co za tym idzie, zastrzeżenie to nie może być uznane za

nieważne w świetle art. 58 k.c.

Apelację powoda od powyższego wyroku Sąd Apelacyjny oddalił wyrokiem z dnia

17 października 2007 r. Sąd Apelacyjny podzielił wykładnię art. 109 ust. 2 ustawy z dnia

21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami dokonaną przez Sąd Okręgowy.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, w przepisie tym ustawodawca ograniczył zasadę swobody

umów w odniesieniu do nieruchomości uprzednio nabytej przez sprzedawcę od Skarbu

Państwa, niezabudowanej w dacie jej odsprzedaży i nie przeznaczonej w aktach prawa

miejscowego lub decyzji administracyjnej na cele rolne lub leśne. W razie sprzedaży

takiej nieruchomości ustawodawca przyznał Gminie ustawowe prawo pierwokupu. Z tej

racji, iż prawo pierwokupu jest uprawnieniem o charakterze wyjątkowym, nie może być

wyprowadzony wniosek, iż art. 109 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. można

nadać inną treść, niż z niej wynika, a mianowicie ograniczyć prawo pierwokupu do

sytuacji takich, jakie zostały przewidziane w tym przepisie po jego nowelizacji

obowiązującej od 22 września 2004 r.

W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego opartej na obu podstawach

wymienionych w art. 3983 § 1 k.p.c. powód zarzucił naruszenie prawa materialnego: art.

109 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w

brzmieniu obowiązującym w dniu 20 marca 2003 r., art. 3 k.c. w związku z art. 109 ust. 2

ustawy o gospodarce nieruchomościami w brzmieniu obowiązującym w dniu 20 marca

2003 r. i w brzmieniu nadanym po nowelizacjach z dnia 27 marca 2003 r. i z dnia 28

listopada 2003 r., art. 597 § 2 k.c. w związku z art. 58 § 1 k.c. i art. 109 ust. 1 i 2 ustawy

o gospodarce nieruchomościami, art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo

geodezyjne i kartograficzne, art. 7 ust. 2 pkt 3 i art. 13 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o

ochronie gruntów rolnych i leśnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 2 czerwca 1984

r. art. 13 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych w

brzmieniu obowiązującym w dniu 3 kwietnia 1992 r. Zarzucił także naruszenie przepisów

prawa procesowego – art. 217 k.p.c. i 381 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna.

Powód w dniu 20 marca 2003 r. zawarł umowę kupna – sprzedaży

nieruchomości, w której wyraźnie zgodził się na warunek, że Wójt Gminy S. w imieniu

Gminy S. nie wykona prawa pierwokupu przysługującego mu na podstawie art. 109 ust.

1 pkt 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Stosownie do

art. 597 § 2 k.c. prawo pierwokupu wykonywa się przez oświadczenie złożone

zobowiązanemu. Jeżeli zawarcie umowy sprzedaży rzeczy, której dotyczy, prawo

pierwokupu, wymaga szczególnej formy, oświadczenie o wykonaniu prawa pierwokupu

powinno być złożone w tej samej formie. Z drugiego zdania tego przepisu w zestawieniu

z art. 158 k.c. wynika, że oświadczenie o wykonaniu prawa pierwokupu przy warunkowej

sprzedaży nieruchomości powinno być złożone w formie aktu notarialnego. Tak się też

stało w konkretnej sprawie. W dniu 24 kwietnia 2003 r. Wójt Gminy S. oświadczył przed

notariuszem, że wykonuje prawo pierwokupu nieruchomości warunkowo nabytej przez

powoda. Oświadczenie zostało złożone zgodnie z dyspozycją art. 597 § 2 k.c., zatem

jest nieusprawiedliwiony zarzut skargi kasacyjnej co do naruszenia tego przepisu przez

Sąd Apelacyjny w rezultacie uznania ważności oświadczenia Wójta o wykonaniu prawa

pierwokupu.

W warunkowej umowie kupna – sprzedaży nieruchomości z dnia 20 marca 2003

r. wskazano, że podstawą prawa pierwokupu Gminy jest art. 109 ust. 1 pkt 1 ustawy z

dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Stosownie do tego przepisu

Gminie przysługiwało prawo pierwokupu w przypadku sprzedaży nie zabudowanej

nieruchomości nabytej uprzednio przez sprzedawcę od Skarbu Państwa. Bezsporne

jest, że nieruchomość objęta umową z dnia 20 marca 2003 r. była niezabudowana i

została nabyta przez sprzedawcę od Skarbu Państwa.

Problem wynika z tego, że art. 109 ust. 2 wymienionej wyżej ustawy wprowadza

wyłączenie od prawa pierwokupu określonego w art. 109 ust. 1 pkt 1 i zdaniem

skarżącego to wyłączenie prawa pierwokupu ma zastosowanie do nabytej przez niego

nieruchomości.

Art. 109 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami wedle swojego

pierwotnego brzmienia, obowiązującego w czasie zawierania przez powoda warunkowej

umowy kupna nieruchomości i złożenia przez Wójta Gminy S. oświadczenia o

wykonaniu prawa pierwokupu, wyłączał z prawa pierwokupu przysługującego Gminie

nieruchomości przeznaczone w planach miejscowych lub w decyzjach o warunkach

zabudowy i zagospodarowania terenu na cele rolne i leśne.

Na mocy art. 67 ust. 1a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu

przestrzennym w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 21 grudnia 2001 r. o zmianie

ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 154, poz. 1804) miejscowe plany

zagospodarowania przestrzennego utraciły moc z dniem 31 grudnia 2002 r. Ustawa z

dnia 27 marca 2003 r., która weszła w życie z dniem 11 lipca 2003 r. zmieniła art. 109

ust. 2 w ten sposób, że przepis ten nie odwoływał się przy wyłączeniu prawa pierwokupu

gminy do przeznaczenia nieruchomości na cele rolne i leśne w planach miejscowych lub

w decyzjach o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, ale wyłączał z prawa

pierwokupu wszystkie nieruchomości przeznaczone na cele rolne i leśne.

Wedle kolejnej nowelizacji art. 109 ust. 2 z dnia 28 listopada 2003 r. prawo

pierwokupu zostało wyłączone w odniesieniu do nieruchomości przeznaczonych

w planach miejscowych na cele rolne i leśne, a w przypadku braku planów miejscowych

do nieruchomości wykorzystywanych na cele rolne i leśne.

W myśl art. 3 k.c. ustawa nie ma mocy wstecznej, chyba że wynika to z jej

brzmienia lub celu. Wymienione wyżej ustawy z dnia 27 marca 2003 r. i z dnia 28

listopada 2003 r. nowelizujące art. 109 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r.

o gospodarce nieruchomościami nie deklarują ich wstecznego działania. Także z celu

tych ustaw nie można dopatrzyć się uzasadnienia dla przyjmowanie ich mocy wstecznej.

Przepis art. 109 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. ogranicza prawo

pierwokupu gminy, określone w art. 109 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. Miarodajny jest zakres

ograniczenia obowiązującej w chwili składania oświadczenia o wykonywaniu prawa

pierwokupu. W tej sprawie oświadczenie o wykonywaniu prawa pierwokupu zostało

złożone przez Wójta Gminy S. w dniu 24 kwietnia 2003 r. Wedle obowiązującego w

tamtym czasie brzmienia art. 109 ust. 2 prawo pierwokupu gminy w przypadku

sprzedaży niezabudowanej nieruchomościami, nabytej uprzednio od Skarbu Państwa

wyłączone było tylko w odniesieniu do nieruchomości przeznaczonych w planach

miejscowych lub w decyzjach o warunkach na cele rolne i leśne. Sporna nieruchomość

nie należała do kategorii nieruchomości wymienionych w ówczesnym art. 109 ust. 2,

zatem podlegała prawu pierwokupu przez Gminę S.

Wobec wyczerpującego uregulowania zamieszczonego w art. 109 ustawy z dnia

21 sierpnia a1997 r. o gospodarce nieruchomościami, przytoczone w skardze kasacyjnej

przepisy art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i

kartograficzne, art. 7 ust. 2 pkt 3 i art. 13 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie

gruntów rolnych i leśnych nie mogą mieć zastosowania dla oceny ważności

oświadczenia Gminy S. o wykonywaniu prawa pierwokupu.

Bezzasadny jest także zarzut naruszenia przepisów postępowania: art. 217 i 381

k.p.c. Uchybienie miało polegać na oddaleniu wniosków dowodowych zmierzających do

wykazania, że Gmina S. po skorzystaniu z prawa pierwokupu użytkuje nieruchomość na

cele rolne. Biorąc pod uwagę treść art. 109 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia

1997 r. o gospodarce nieruchomościami, sposób użytkowania nieruchomości po

złożeniu przez gminę oświadczenia o wykonaniu prawa pierwokupu nie może mieć nie

tylko istotnego ale żadnego znaczenia dla ważności tego oświadczenia.

Skarżący przywiązuje znaczną wagę do okoliczności, że z dniem 31 grudnia 2002

r. utraciły moc miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego. Twierdzi, że utrata

mocy obowiązującej miejscowych planów czyni nieracjonalną wykładnię gramatyczną

ówczesnego art. 109 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce

nieruchomościami, gdyż stosowanie przepisu przy takiej jego wykładni prowadziłoby do

tego, że w okresie od 1 stycznia do dnia 11 lipca 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z

dnia 27 marca 2003 r. zmieniającej treść art. 109 ust. 2) wszystkie niezabudowane

nieruchomości nabyte przez sprzedawcę od Skarbu Państwa, także te przeznaczone na

cele rolne i leśne, podlegałyby prawu pierwokupu gminy, co nadmiernie rozszerzałoby

uprawnienia gminy z punktu widzenia jej zadań.

Powyższa argumentacja byłaby może przekonywująca, gdyby konkretna

nieruchomość w miejscowym planie, który utracił moc z dniem 31 grudnia 2002 r. była

przeznaczona na cele rolne i leśne. Można byłoby wówczas powiedzieć, że zachodzi

potrzeba stosowania funkcjonalnej wykładni art. 109 ust. 2 i przyjąć, że pomimo utraty

mocy obowiązującej miejscowego planu pozostaje skuteczne wyłączenie nieruchomości

od prawa pierwokupu gminy ze względu na jej rolne i leśne przeznaczenie. Jednakże,

konkretna sporna nieruchomość w miejscowym planie, który utracił moc z dniem 31

grudnia 2002 r., wcale nie była przeznaczona na cele rolne i leśne. Przeznaczona była

na plażę i kąpielisko oraz na poszerzenie drogi krajowej. Przez osiem ostatnich lat przed

warunkową sprzedażą nieruchomość ta była wykorzystywana do celów rekreacyjnych,

jako boisko do gry w piłkę nożną i siatkową. Zatem argumentacja, że stosowanie art.

109 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami wedle gramatycznej wykładni tego

przepisu w brzmieniu obowiązującym w okresie od 1 stycznia do 11 lipca 2003 r.

prowadziłoby w tamtym czasie do uzyskiwania przez gminy przy wykorzystaniu prawa

pierwokupu zbędnych im nieruchomości rolnych i leśnych, w konkretnym przypadku tej

sprawy jest całkiem nieprzekonywująca.

Z powyższych względów na mocy art. 39814 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w

sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c.