Legislator Giurisprudenza & Legislazione
IV CSK 668/12 Generato dall'IA

Supreme Court quashes appeal ruling on contractual penalty for statutory termination due to missing termination period clause.

Numero d'incarto IV CSK 668/12
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Parzialmente accolto (Partially Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court partially quashed the appellate court's judgment, which had awarded a contractual penalty for the plaintiff's termination of the contract. The appellate court incorrectly applied the law by treating the plaintiff's written notice as a valid termination under the contract without verifying if a specific termination period was agreed upon. The Supreme Court ruled that a contractual right to terminate requires a defined time limit, and the absence of such a clause precludes its application, though the penalty claim itself remains valid if based on statutory termination.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 395 § 1 k.c.; Art. 494 k.c.: A contractual reservation of the right to terminate the contract requires the designation of a specific period within which the right may be exercised; without such a term, the contractual right does not exist, and the penalty must be claimed based on statutory termination.

Parole chiave

Generato dall'IA
contractual termination termination period clause contractual penalty statutory termination Civil Code Art 395 contractual freedom written notice validity

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 395 § 1 k.c.
rodzaju postanowienie umowne nie narusza art. 395 § 1 k.c., zgodnie z którym
Art. 395 § 2 k.c.
Nadto skarżący zarzucił obrazę art. 395 § 2 k.c. wskutek uwzględnienia
Art. 494 k.c.
Sąd Najwyższy stwierdził, że ustawodawca w art. 494
Art. 492 k.c.
zarówno upoważnienia ustawowego jak również umownego (art. 492 k.c.) –
Art. 398 § 15 § 1 k.p.c.
(art. 39813 § 1 k.p.c.).
art. 395 § 1 k.c
rodzaju postanowienie umowne nie narusza art. 395 § 1 k.c., zgodnie z którym
art. 233 § 1 k.p.c
naruszenie art. 233 § 1 k.p.c.
art. 387 § 1 k.p.c
391 § 1 oraz art. 387 § 1 k.p.c.
art. 58 § 1 k.c
395 § 1 k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c. wskutek uznania skuteczności umownego
art. 395 § 2 k.c
Nadto skarżący zarzucił obrazę art. 395 § 2 k.c.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt IV CSK 668/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 czerwca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Marian Kocon

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Województwa M.

przeciwko W.G.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 13 czerwca 2013 r.,

skargi kasacyjnej pozwanego

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 6 lipca 2012 r.,

I. uchyla zaskarżony wyrok w

punkcie I (pierwszym),

w punkcie II (drugim) w części oddalającej apelację

pozwanego w całości oraz w punkcie III (trzecim) i w tym

zakresie przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego

rozpoznania

i

orzeczenia

postępowania kasacyjnego;

II. odrzuca skargę kasacyjną w pozostałej części.

o kosztach

Uzasadnienie

Powód dochodzi od pozwanego zapłaty kwoty 134.095 zł tytułem

kar umownych na podstawie § 10 pkt 1) umowy z dnia 27 marca 2007 r.,

uzasadniając żądanie odstąpieniem od umowy przez powoda (zamawiającego)

z przyczyn leżących po stronie pozwanego (wykonawcy).

Sąd pierwszej instancji zasądził na rzecz powoda kwotę 44.698,34 zł,

oddalając powództwo w pozostałej części.

W następstwie rozpoznania apelacji obu stron Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia

6 lipca 2012 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że podwyższył zasądzoną

kwotę do 109.913,95 zł, oddalając w pozostałej części apelację powoda i apelację

pozwanego w całości.

W ocenie Sądu odwoławczego, postanowienia § 10 i § 11 łączącej strony

umowy, mimo użycia w nich sformułowań o rozwiązaniu umów ze skutkiem

natychmiastowym, faktycznie zastrzegały dla zamawiającego umowne prawo do

odstąpienia od umowy w razie spełnienia przesłanek przewidzianych w § 11,

a zarazem Sąd ten uznał, że zastrzeżona umową forma pisemna dla rozwiązania

umowy została zachowana, ponieważ oświadczenia o odstąpieniu od umowy

przybrały formę pisemną.

Sąd drugiej instancji nie podzielił oceny Sądu Okręgowego, że oświadczenie

powoda o odstąpieniu od umowy powinno być potraktowane jako odstąpienie od

umowy w trybie ustawowym. Natomiast Sąd drugiej instancji zaaprobował pogląd

prezentowany w piśmiennictwie i w judykaturze, że zasadzie swobody umów nie

sprzeciwia się zapis umowny, iż stronie przysługuje kara umowna na wypadek

odstąpienia od umowy z przyczyn leżących po stronie kontrahenta. Uznał, że tego

rodzaju postanowienie umowne nie narusza art. 395 § 1 k.c., zgodnie z którym

strony mogą zastrzec prawo odstąpienia od umowy w ciągu oznaczonego terminu.

W konsekwencji Sąd Apelacyjny przyjął, że powodowi należą się kary

umowne zastrzeżone w § 10 ust. 1 pkt 1 umowy, których wysokość nie może być

uznana za rażąco wygórowaną, co w rezultacie nie dało podstawy do ich

miarkowania i uzasadniało podwyższenie zasądzonej od pozwanego kwoty.

Wyrok Sądu Apelacyjnego pozwany zaskarżył w całości, opierając skargę

kasacyjną na obu podstawach.

Zarzuty mieszczące się w ramach drugiej podstawy kasacyjnej obejmują

naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. przez przekroczenie granic swobodnej oceny

dowodów oraz brak wszechstronnego rozważenia wszystkich istotnych okoliczności

sprawy, a także naruszenie art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 oraz art. 387 § 1 k.p.c.

poprzez

pominięcie

w

uzasadnieniu

wyroku

wyjaśnienia

przyczyny

nieuwzględnienia zarzutów apelacji pozwanego, dotyczących m.in. nieważności

postanowienia umowy dotyczącego umownego prawa odstąpienia od umowy

w sytuacji niezastrzeżenia w umowie terminu do skorzystania z tego prawa.

W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej pozwany zarzucił naruszenie art.

395 § 1 k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c. wskutek uznania skuteczności umownego

zastrzeżenia prawa odstąpienia od umowy, pomimo braku zastrzeżenia w umowie

terminu skorzystania z tego uprawnienia.

Nadto skarżący zarzucił obrazę art. 395 § 2 k.c. wskutek uwzględnienia

powództwa o zapłatę kar umownych zastrzeżonych w umowie od której odstąpiono,

wobec wynikającej z tego przepisu fikcji nieistnienia całej umowy i wszystkich jej

postanowień.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pozwany zarzucił błędne uznanie przez

sąd

instytucji

rozwiązania

umowy

jako

instytucji

konsumującej

instytucję

odstąpienia od umowy i wadliwe uznanie, że powód odstąpił od umowy w sytuacji,

gdy ten rozwiązał umowę ze skutkiem natychmiastowym.

Ponadto skarżący akcentuje, że na podstawie art. 395 § 1 k.c. w zw. z art. 58

§ 1 k.c. nieważne jest zastrzeżenie umownego prawa odstąpienia od umowy, bez

zastrzeżenia terminu, w którym uprawniony może z tego prawa skorzystać.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona powodowa wniosła o oddalenie

skargi kasacyjnej i o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, m.in.

stwierdzając, że rozwiązanie umowy przez stronę powodową umożliwiało jej

naliczanie kar umownych w związku z odstąpieniem od umowy z pozwanym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wobec

zaskarżenia

skargą

kasacyjną

pozwanego

wyroku

Sądu

Apelacyjnego w całości Sąd Najwyższy odrzucił skargę kasacyjną w tej części,

w której skarżący nie miał interesu (gravamen) w zaskarżeniu korzystnego dla

niego orzeczenia Sądu odwoławczego, a mianowicie w odniesieniu do zawartego

w pkt II sentencji rozstrzygnięcia oddalającego apelację powoda w pozostałej

części. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł w punkcie II sentencji na podstawie

art. 3986 § 3 k.p.c.

Przechodząc do merytorycznej oceny zarzutów skargi kasacyjnej za

nietrafny należało uznać zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1

oraz art. 387 § 1 k.p.c., ponieważ wbrew stanowisku skarżącego Sąd Apelacyjny,

na s. 13-14 uzasadnienia zaskarżonego wyroku, odniósł się do zarzutów apelacji

pozwanego i jednoznacznie stwierdził, że zawarte w kontrakcie sformułowania

o rozwiązaniu umów faktycznie stanowiły zastrzeżenie dla zamawiającego

uprawnienia

do

odstąpienia

od

umowy

w

razie

spełnienia

przesłanek

przewidzianych w jej § 11. Okoliczność, że skarżący nie podziela takiej oceny Sądu

drugiej instancji w odniesieniu do dokonanej wykładni oświadczeń woli stron umowy

i w konsekwencji forsuje stanowisko, że powód rozwiązał umowę, a nie że od niej

odstąpił, mogłoby ewentualnie stanowić uzasadnienie zarzutu naruszenia art. 65

§ 2 k.c. Wymienionego przepisu skarżący nie objął jednak zakresem zarzutów

sformułowanych w ramach podstaw kasacyjnych, a Sąd Najwyższy rozpoznaje

skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw, a jedynie

nieważność postępowania bierze z urzędu pod uwagę i to w granicach zaskarżenia

(art. 39813 § 1 k.p.c.).

Również zarzut obrazy art. 233 § 1 k.p.c., uzasadniony wadliwą, w ocenie

skarżącego, oceną dowodów nie zasługiwał na uwzględnienie, ponieważ z mocy

art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące

m.in. oceny dowodów.

Wobec

bezzasadności

zarzutów

sformułowanych

w

ramach

drugiej

podstawy kasacyjnej, oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego należało

dokonać

z

uwzględnieniem

stanu

faktycznego

przyjętego

za

podstawę

rozstrzygnięcia przez Sąd drugiej instancji.

Rację ma skarżący o tyle, że Sąd odwoławczy przytaczając hipotezę

i dyspozycję normy art. 395 § 1 k.c. (s. 16 uzasadnienia) przedwcześnie uznał, że

w ustalonym stanie faktycznym sprawy istnieją podstawy do zastosowania tego

przepisu.

Sąd Apelacyjny, przyjmując, że strony umowy skutecznie zastrzegły w niej

prawo odstąpienia od tej umowy, stwierdził zarazem stanowczo, że nie podziela

oceny Sądu I instancji, iż złożone przez powoda oświadczenie o odstąpieniu od

umowy powinno być traktowane jako odstąpienie od umowy w trybie ustawowym

(s. 14 uzasadnienia). Jednakże zastosowanie art. 395 § 1 k.c. wymaga

uprzedniego przesądzenia, że strony oznaczyły w umowie termin, w ciągu którego

będzie im przysługiwać prawo odstąpienia od umowy. O skutecznym zastrzeżeniu

i wykonaniu tego prawa nie może przesądzać jedynie stwierdzenie Sądu

Apelacyjnego, że oświadczenia o odstąpieniu od umowy przybrały formę pisemną.

W orzecznictwie utrwalone jest już stanowisko, że przesłanką umownego

zastrzeżenia odstąpienia od umowy jest określenie terminu, w którym może to

nastąpić, co stosuje się do każdego wypadku takiego zastrzeżenia (v. wyrok SN

z dnia 6 maja 2004 r., II CK 261/03, niepubl.). Brak stosownej wzmianki w umowie

wyklucza możliwość przyjęcia, że strony zastrzegły umowne prawo odstąpienia, co

oczywiście nie sprzeciwia się uznaniu, że strony przewidziały w tej umowie

obowiązek zapłaty kary umownej jedynie na wypadek skorzystania przez jedną

z nich z ustawowego prawa odstąpienia od umowy z przyczyn leżących po drugiej

stronie umowy (wyrok SN z dni 8 grudnia 2010 r., V CSK 177/10, niepubl.).

Zasadność zarzutu pozwanego naruszenia art. 395 § 1 k.c. przez jego

niewłaściwe zastosowanie przez Sąd Apelacyjny w ustalonym stanie faktycznym

nie może być jednak automatycznie utożsamiana z bezzasadnością roszczenia

strony powodowej o zapłatę kar umownych, jeśli ewentualnie ich zapłatę

zastrzeżono na wypadek skorzystania przez zamawiającego z ustawowego prawa

odstąpienia od umowy.

Nietrafny okazał się natomiast zarzut naruszenia art. 395 § 2 k.c.,

uzasadniony brakiem podstaw do dochodzenia kary umownej zastrzeżonej

w umowie na wypadek odstąpienia od tej umowy i skorzystania z tej możliwości

przez uprawnionego.

W uzasadnieniu uchwały SN z dnia 18 lipca 2012 r. (sygn. III CZP 39/12,

OSNC 2013 r., Nr 2, poz. 17) Sąd Najwyższy stwierdził, że ustawodawca w art. 494

k.c. jednoznacznie przesądził, iż wskutek odstąpienia od umowy – na podstawie

zarówno upoważnienia ustawowego jak również umownego (art. 492 k.c.) –

powstaje stan, który należy zakwalifikować jako niewykonanie zobowiązania, skoro

strona odstępująca od umowy może dochodzić naprawienia szkody wynikłej

z niewykonania zobowiązania. Powstanie stanu niewykonania zobowiązania

w następstwie odstąpienia od umowy, powoduje, że strona może dochodzić kary

umownej przewidzianej także na wypadek ustawowego odstąpienia od umowy, tj.

kary

przewidzianej

z wyłączeniem

na

wypadek

możliwości

niewykonania

równoczesnego

zobowiązania,

dochodzenia

kary

oczywiście

umownej

zastrzeżonej z tytułu zwłoki lub opóźnienia.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 398 15 § 1 k.p.c.

jak w pkt I sentencji wyłącznie z uwagi na zasadność zarzutu niewłaściwego

zastosowania art. 395 § 1 k.c. w przyjętym za podstawę orzekania stanie

faktycznym sprawy.

db