Legislator Giurisprudenza & Legislazione
IV CSK 660/12 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses appeal, ruling directors' liability for company debts does not require proof of specific loss.

Numero d'incarto IV CSK 660/12
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by company directors against a lower court judgment ordering them to pay debts. The directors argued that their liability under the Limited Liability Companies Act required proof of actual loss and that the statute of limitations had expired. The court rejected these claims, holding that directors are liable for company debts without the creditor needing to prove specific damage or that the statute of limitations began only upon the company's liquidation. Consequently, the appeal was rejected, and the directors were ordered to pay the plaintiff's costs.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 299 k.s.h.; Art. 5 k.c.: Directors of a limited liability company are liable for the company's debts without the creditor needing to prove specific loss or that the statute of limitations has begun.

Parole chiave

Generato dall'IA
directors' liability limited liability company statute of limitations company debts proof of loss cassation appeal civil code

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 299 k.s.h.
art. 299 k.s.h. w sytuacji, gdyby postępowanie upadłościowe spółki trwało dłużej niż
Art. 5 k.c.
jest zatem uprawniony do zastosowania przepisu art. 5 k.c. z urzędu, jeżeli uzna,
Art. 398 § 14 k.p.c.
Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 k.p.c.
Art. 2 Konstytucji RP
urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP),
art. 299 k.s.h
art. 299 k.s.h. w sytuacji, gdyby postępowanie upadłościowe spółki trwało dłużej niż
art. 299 § 2 k.s.h
zwalniających ich od odpowiedzialności, określonych w art. 299 § 2 k.s.h.
art. 318 § 1 k.p.c
328 § 2 i art. 318 § 1 k.p.c., a także art.
art. 479 § 1 k.p.c
318 § 1 k.p.c., a także art. 479 § 1
art. 5 k.c
jest zatem uprawniony do zastosowania przepisu art. 5 k.c.
art. 47914 § 2 k.p.c
479 12 § 1 i art. 47914 § 2 k.p.c.,

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt IV CSK 660/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 maja 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Iwona Koper (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa E. P.

przeciwko J. H. i Z. W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 23 maja 2013 r.,

skargi kasacyjnej pozwanych

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 3 kwietnia 2012 r.,

1. oddala skargę kasacyjną;

2. zasądza od pozwanych solidarnie na rzecz powoda 2700

(dwa tysiące siedemset) złotych tytułem kosztów

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powód E. P. wniósł pozew przeciwko J. H. oraz Z. W. o zapłatę 156 491,24

zł z ustawowymi odsetkami od dnia 11 kwietnia 1998 r. do dnia zapłaty i kosztami

postępowania.

Sąd Okręgowy w G. nakazem zapłaty z dnia 4 lutego 2010 r. uwzględnił

powództwo w całości. Od tego nakazu pozwani wnieśli sprzeciw. Sąd Okręgowy w

G. wyrokiem z dnia 22 września 2011 r. zasądził od pozwanych solidarnie na rzecz

powoda kwotę 156 491,24 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 11 kwietnia 1998 r.

do dnia zapłaty oraz obciążył pozwanych solidarnie kosztami sądowymi w kwocie

7 825 zł i kosztami zastępstwa procesowego w kwocie 3 617 zł. Ustalił, że pozwani

od dnia 11 grudnia 1991 r. do dnia 28 stycznia 2009 r. byli członkami zarządu „B.” Budownictwo Morskie W. i H. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Powód

zawarł z tą spółką umowę o wykonanie robót elektrycznych w budynku. Rozliczenie

za roboty miało następować etapami. Powód wystawił faktury za wykonane roboty.

W dniu 27 marca 1998 r. zarząd spółki złożył wniosek o ogłoszenie jej upadłości,

która została ogłoszona postanowieniem Sądu z dnia 10 kwietnia 1998 r. Powód

zgłosił do masy upadłości wierzytelność w kwocie 156 491,24 zł, która została ujęta

na liście wierzytelności, lecz nie objęto jej ostatecznym planem podziału funduszy

masy. Postanowieniem z dnia 4 marca 2008 r. Sąd stwierdził ukończenie

postępowania upadłościowego. Postanowieniem z dnia 2 czerwca 2009 r. nadano

klauzulę wykonalności wyciągowi z listy wierzytelności. Pozwani odmówili zapłaty

twierdząc, że roszczenie uległo przedawnieniu.

Zdaniem

Sądu

Okręgowego,

roszczenie

powoda

ma

charakter

odszkodowawczy i ulega przedawnieniu w terminie określonym w art. 442 1 § 1 k.c.

Termin ten rozpoczyna bieg od chwili powzięcia wiadomości przez wierzyciela

o wydaniu postanowienia o umorzeniu postępowania upadłościowego, o ile z treści

tego postanowienia wynika oczywisty brak majątku spółki do zaspokojenie kosztów

postępowania upadłościowego. Według Sądu Okręgowego, w niniejszej sprawie

powód dowiedział się o bezskuteczności egzekucji z chwilą powzięcia informacji

o postanowieniu o umorzeniu postępowania upadłościowego. W tej chwili

bezskuteczność stała się okolicznością obiektywną i dopiero wówczas powstał stan

niemożności zaspokojenia wierzyciela, a tym samym rozpoczął bieg terminu

przedawnienia roszczenia.

Sąd Okręgowy zauważył, że przyjęcie koncepcji prezentowanej przez

pozwanych prowadziłoby do sytuacji, w której powód zostałby pozbawiony

możliwości dochodzenia swoich praw względem członków zarządu na podstawie

art. 299 k.s.h. w sytuacji, gdyby postępowanie upadłościowe spółki trwało dłużej niż

10 lat. Nie podzielił poglądu, że wierzyciel był obowiązany wytoczyć powództwo

przeciwko członkom zarządu w czasie trwania postępowania upadłościowego.

Gdyby bowiem postępowanie upadłościowe doprowadziło do zaspokojenia

wierzytelności z masy upadłości, wierzyciel zostałby narażony na negatywne

rozstrzygnięcie postępowania przeciwko członkom zarządu i ponoszenie kosztów

tego postępowania.

W ocenie Sądu Okręgowego, pozwani nie wykazali żadnej z przesłanek

zwalniających ich od odpowiedzialności, określonych w art. 299 § 2 k.s.h.

Pozwani wnieśli apelację od wyroku Sądu Okręgowego.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2012 r. oddalił apelację i zasądził

od pozwanych na rzecz powoda 2 700 zł tytułem kosztów postępowania

apelacyjnego. Uznał, że prawidłowe są ustalenia dokonane przez Sąd Okręgowy.

Nie podzielił zarzutu naruszenia art. 328 § 2 i art. 318 § 1 k.p.c., a także art. 479 § 1

k.p.c. przez uwzględnienie spóźnionego zarzutu sprzeczności podniesionego przez

pozwanych zarzutu przedawnienia z zasadami współżycia społecznego. Podkreślił,

że konstrukcja nadużycia prawa jest instytucją prawa materialnego, Sąd orzekający

jest zatem uprawniony do zastosowania przepisu art. 5 k.c. z urzędu, jeżeli uzna,

że w okolicznościach danej sprawy zachodzą szczególne okoliczności dostatecznie

uzasadniające jego zastosowanie. W postępowaniu odrębnym w sprawach

gospodarczych sąd ograniczony jest przy tym materiałem dowodowym, zebranym z

zachowaniem zasad prekluzji określonych przez art. 479 12 § 1 i art. 47914 § 2 k.p.c.,

które w niniejszej sprawie nie zostały naruszone. Sąd Apelacyjny wskazał, że

zarzut naruszenia art. 5 k.c. jest również o tyle nieuzasadniony, że Sąd Okręgowy

w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia w ogóle nie odniósł się do instytucji

nadużycia prawa. Sąd ten nie odwołał się do przepisu art. 5 k.c. jako podstawy

rozstrzygnięcia i nie stwierdził wprost, że podniesienie zarzutu przedawnienia przez

pozwanych było czynnością godzącą w zasady współżycia społecznego lub było

sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 4421 § 1 zd. 2 k.c., Sąd Apelacyjny

stwierdził, że wprawdzie charakter odpowiedzialności członków zarządu spółki

z ograniczoną odpowiedzialnością jest sporny, jednakże próbą uporządkowania

w tej mierze orzecznictwa jest uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 7 listopada 2008 r., III CZP 72/08 (OSNC 2009, nr 2, poz. 20), według

której do roszczeń wierzycieli spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przeciwko

członkom

jej

zarządu

o przedawnieniu

-

art.

k.s.h.

roszczeń

o

naprawienie

-

mają

zastosowanie

przepisy

szkody

wyrządzonej

czynem

niedozwolonym. W okolicznościach niniejszej sprawy 10-letni termin przedawnienia

roszczenia dochodzonego przez powoda należy liczyć od chwili zaniechania przez

pozwanych zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, które doprowadziło

w konsekwencji do bezskuteczności egzekucji przeciwko spółce. Ta chwila nie była

sporna między stronami. Przesłanki do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości

nastąpiły z końcem 1996 r., zatem termin 10-letni upłynął z końcem 2006 r.,

przy pozwie wniesionym w niniejszej sprawie w styczniu 2010 r. Sąd Apelacyjny,

odnosząc się do upływu 3-letniego terminu przedawnienia biegnącego od

powzięcia przez powoda wiedzy o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej

naprawienia, stwierdził, że wbrew zarzutowi pozwanych został on zachowany.

Termin ten rozpoczął bieg od dnia postanowienia Sądu o stwierdzeniu zakończenia

postępowania upadłościowego, tj. od dnia 4 marca 2008 r.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, w okolicznościach tej sprawy podniesienie

przez pozwanych zarzutu przedawnienia w zakresie upływu 10-letniego terminu

podlega ocenie według art. 5 k.c. Stosowanie tego przepisu jest dopuszczalne

również w sprawach dotyczących roszczeń określonych w art. 299 k.s.h.

Przeszkodą do zastosowania tego przepisu nie jest też status przedsiębiorcy

przysługujący wierzycielowi. Zastosowanie art. 5 k.c. do zarzutu przedawnienia

może być uznane za zasadne także wtedy, gdy opóźnienie w dochodzeniu

roszczenia spowodowane jest przyczynami niezależnymi od obu stron stosunku

zobowiązaniowego (tak: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2007 r., III CSK

208/06, niepubl., wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2009 r., I CSK 386/08,

OSNC-ZD 2009 D, poz. 109, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 2009 r.,

IV CSK 163/09, niepubl., wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2010 r.,

III CSK 16/10, OSP 2011, nr 11, poz. 111).

Sąd Apelacyjny wskazał też, że charakter prawny roszczeń wierzycieli

przewidzianych w art. 299 k.s.h. jest nadal sporny, a uchwała składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego zapadła w dniu 7 listopada 2008 r., a więc już po

upływie 10-letniego terminu przedawnienia roszczenia powoda liczonego zgodnie

ze stanowiskiem pozwanych. Do tego czasu w orzecznictwie wyrażano również

zapatrywanie, że art. 299 k.s.h. dotyczy odpowiedzialności za cudzy dług.

Przy takiej konstrukcji wskazywano zaś na 10-letni termin przedawnienia

roszczenia biegnący od dnia wezwania członków zarządu spółki do zapłaty

w najwcześniej możliwym terminie, czyli w zasadzie dopiero po stwierdzeniu

bezskuteczności egzekucji wobec spółki. W tej sytuacji trudno skutecznie zarzucać

powodowi, że nie podejmował równocześnie ze zgłoszeniem swojego udziału

w postępowaniu upadłościowym spółki zarządzanej przez pozwanych innych

czynności

bezpośrednio

wobec

nich,

powodujących

przerwanie

biegu

przedawnienia dochodzonego obecnie roszczenia. Wskazać też należy, iż skoro

odpowiedzialność członków zarządu spółki z o.o. ma charakter subsydiarny,

bowiem aktualizuje się dopiero z chwilą stwierdzenia bezskuteczności egzekucji

prowadzonej wobec spółki, to w okolicznościach niniejszej sprawy nastąpiło to już

po upływie 10-letniego terminu przedawnienia roszczenia powoda. Do tego czasu

powód miał bowiem podstawy liczyć, iż zostanie zaspokojony z majątku spółki.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, w państwie prawnym nie może być

aprobowana

taka

sytuacja,

gdy

wierzyciel

nie

uzyskuje

zaspokojenia

słusznego roszczenia wpadając w „pułapkę” przedawnienia, przy czym nie jest

to spowodowane zwykłą bezczynnością wierzyciela, lecz wiąże się z jego

działaniami podejmowanymi zgodnie z obowiązującymi procedurami regulującymi

zasady dochodzenia określonych roszczeń. W takiej szczególnej sytuacji, która

wystąpiła w okolicznościach niniejszej sprawy, zastosowanie powinien znaleźć

przepis art. 5 k.c., przy czym jego zastosowanie nie musi być uzasadnione

jakimkolwiek zawinionym zachowaniem się osób zobowiązanych do zaspokojenia

roszczenia.

Pozwani wnieśli skargę kasacyjną, w której zaskarżyli wyrok Sądu

Apelacyjnego

w

mianowicie art. 479

całości,

zarzucając

naruszenie

przepisów

postępowania,

§ 1 zd. 1 i zd. 2 w związku z art. 391 § 1 oraz w związku z art.

3 k.p.c. i art. 232 k.p.c. oraz prawa materialnego, mianowicie art. 299 k.s.h. i art. 5

k.c. przez jego zastosowanie z urzędu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie jest trafny zarzut naruszenia art. 47912 § 1 w związku z art. 391 § 1 oraz

w związku z art. 3 k.p.c. i art. 232 k.p.c. przez uwzględnienie podniesionego przez

powoda w sposób spóźniony i niesprecyzowanego zarzutu nadużycia prawa przez

pozwanych wyrażającego się w podniesieniu ani związany z nim zarzut naruszenia

przez pozwanych zarzutu przedawnienia roszczenia powoda art. 5 k.c. przez jego

zastosowanie z urzędu, tj. – jak podkreślono w skardze kasacyjnej – „pomimo

braku skonkretyzowania i sprecyzowania przez powoda zasady współżycia

społecznego rzekomo naruszonej przez pozwanych na skutek podniesienia przez

nich zarzutu przedawnienia i pomimo tego, że zarzut nadużycia prawa został przez

powoda podniesiony w sposób spóźniony oraz pomimo niezachodzenia w sprawie

wyjątkowych,

szczególnych

okoliczności

-

rażących

i

nieakceptowalnych

ze względów aksjologicznych lub teleologicznych, z zaniechaniem dokonania

konkretyzacji

zasady

współżycia

społecznego

rzekomo

naruszonej

przez

pozwanych podniesieniem przez nich zarzutu przedawnienia, z zaniechaniem

wskazania, jakich ocen jednostkowych Sąd dokonał i jakie wartości (jakie i czyje

dobra) miał przy tym na względzie, jakie sformułował oceny preferencyjne

(dlaczego pewne dobra uznał za ważniejsze od innych)”. Po pierwsze,

z uzasadnienia zaskarżonego wyroku jednoznacznie wynika, że Sąd Apelacyjny

zastosował art. 5 k.c. nie dlatego, że taki zarzut jako spóźniony w postępowaniu

gospodarczym podnieśli powodowie, lecz z urzędu. Nie można tymczasem

wykluczać

dokonywania

z

urzędu

oceny

sposobu

wykonywania

prawa

podmiotowego. Po drugie, w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia art. 5 k.c.

Trafna jest konstatacja Sądu Apelacyjnego, że zachowanie wierzyciela było

prawidłowe – niezależnie od stanu majątkowego dłużnika (spółki) miał on prawo

oczekiwać,

że

uzyska

choć

w

części

zaspokojenie

swoich

roszczeń

w postępowaniu upadłościowym, co pozwoli mu wystąpić z roszczeniem o właściwą

kwotę do członków zarządu na podstawie art. 299 k.s.h. Wierzyciel zatem czekał na

zakończenie postępowania upadłościowego, a nie miał żadnego wpływu na długość

jego trwania. Dopiero wyciąg z listy wierzytelności stanowił też dla niego tytuł

egzekucyjny wydany wobec spółki, który otwierał możliwość szukania zaspokojenia

w postępowaniu określonym w art. 299 k.s.h. Niesprawiedliwe byłoby przy tym

przyjęcie, że gdy upłynął 10-letni termin od zdarzenia wyrządzającego szkodę,

to wyłączy to odpowiedzialność członków zarządu, ponieważ w rezultacie

odpowiedzialność

ta

zawsze

byłaby

wyłączona

przy

długo

trwających

postępowaniach upadłościowych, co byłoby sprzeczne z celem art. 299 k.s.h.

W tej sprawie zachodziły zatem okoliczności uzasadniające zastosowanie art. 5

k.c., a - jak już wcześniej wskazano – Sąd mógł tego dokonać z urzędu.

Jedynie na marginesie należy przy tym zauważyć, że na zupełnym

nieporozumieniu

polega

podniesiony

w

skardze

kasacyjnej

zarzut

braku

skonkretyzowania i sprecyzowania przez powoda zasady współżycia społecznego

rzekomo naruszonej przez pozwanych. Postulat, aby sąd, rozstrzygając sprawę na

podstawie art. 5 k.c., sformułował konkretną zasadę współżycia, na którą się

powołuje, rzeczywiście był formułowany w czasach PRL-u (zob. np. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 5 maja 1964 r., I PR 159/64, OSN 1965, nr 1, poz. 19)

i sporadycznie również w okresie III Rzeczypospolitej (wyroki Sądu Najwyższego

z dnia z 22 listopada 1994 r., II CRN 127/94, niepubl. i z dnia 14 października

1998 r., II CKN 928/97, OSNC 1999, nr 4, poz. 75). Odmienne jednak i w pełni

trafne stanowisko zajął później Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 6 stycznia

2009 r., I PK 18/08 (OSN 2010, nr 13–14, poz. 156) i z dnia 16 czerwca 2009 r.,

I CSK 522/08 (niepubl.). W wyroku z dnia 4 października 2001 r., I CKN 458/00

(niepubl.) Sąd Najwyższy trafnie przyjął, że w art. 5 następuje w istocie odesłanie

do zasad słuszności, dobrej wiary w znaczeniu obiektywnym czy też zasad

uczciwości obowiązujących w stosunkach cywilnoprawnych. W wyroku z dnia

28 listopada 2001 r., IV CKN 1756/00 (niepubl.) podkreślił zaś, że treść zasad

współżycia

społecznego

nie

jest

zdefiniowana.

Z

uwzględnieniem,

iż Rzeczpospolita

Polska

jest

demokratycznym

państwem

prawnym,

urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP),

należy przyjąć, że odwołanie się do zasad współżycia społecznego oznacza

odwołanie się do idei słuszności w prawie i do powszechnie uznawanych wartości

w kulturze naszego społeczeństwa. Ujmując rzecz ogólnie, można przyjąć, że przez

zasady współżycia społecznego należy rozumieć podstawowe zasady etycznego

i uczciwego postępowania.

Nie jest też trafny zarzut naruszenia art. 299 k.s.h. przez przyjęcie,

że koniecznymi przesłankami wystąpienia przez wierzyciela spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością

z

powództwem

przeciwko

członkom

jej

zarządu

są

legitymowanie się (dysponowanie) przez wierzyciela tytułem egzekucyjnym

wydanym przeciwko spółce oraz wykazanie przez wierzyciela faktu poniesienia

szkody. Z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika jednoznacznie,

że powód w postępowaniu określonym w art. 299 k.s.h. ma legitymować się tytułem

egzekucyjnym wydanym przeciwko spółce, a jedynie jako wyjątek przyjmuje się

sytuację, gdy uzyskanie takiego tytułu jest niemożliwe, bo spółka straciła byt

prawny wskutek wykreślenia jej z rejestru. Jest to oczywiste, jeśli się zważy, że

granicę odpowiedzialności członków zarządu stanowi wysokość zobowiązań spółki.

W postępowaniu związanym z zastosowaniem art. 299 k.s.h. wielkość tych

zobowiązań musi zatem być przesądzona.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 k.p.c.

orzekł, jak w sentencji.

jw