Supreme Court dismisses cassation appeal for lack of legal issue, rejecting new evidence claim due to procedural delay.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by plaintiffs against the Regional Court's judgment. Plaintiffs argued that new email evidence proving implied consent should have been admitted due to computer failure, but the court found no basis for this claim. The court ruled that the plaintiffs failed to demonstrate a significant legal issue or obvious procedural violation, thus denying the appeal's admissibility.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 3989 § 1 k.p.c.; Art. 3989 § 2 k.p.c.: The Supreme Court may only admit a cassation appeal if a significant legal issue exists or the lower court committed an obvious procedural violation; otherwise, the appeal is dismissed.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV CSK 645/18 POSTANOWIENIE Dnia 25 czerwca 2019 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Władysław Pawlak w sprawie z powództwa A. B. i P. T.przeciwko Województwu […], O. […] Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w W. i H. […] Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w W.o zapłatę,na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 25 czerwca 2019 r.,na skutek skargi kasacyjnej powodów od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]z dnia 21 maja 2018 r., sygn. akt I AGa […], 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od powodów solidarnie na rzecz pozwanego Województwa […] kwotę 2000 (dwa tysiące) zł, tytułem części kosztów postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
W związku ze skargą kasacyjną powodów A. B. i P. T. od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 21 maja 2018 r., sygn. akt I AGa […] Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę postanowieniami konwencji międzynarodowych (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00, OSNC 2001, nr 4, poz. 53).Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparli na przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c. Przesłanki te nie zostały spełnione.Według ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego, przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na przesłankę istotnego zagadnienia polega na sformułowaniu tego zagadnienia i wskazaniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen.
Musi przy tym chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze, które zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej oraz innych podobnych spraw (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r. II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, nie publ., z dnia 15 czerwca 2016 r., V CSK 4/16, nie publ.).Istotnych zagadnień prawnych powodowie upatrują w konieczności wyjaśnienia: czy w sytuacji nowelizacji ustawy Sąd, który zobowiązany jest do orzekania według przepisów ustawy sprzed nowelizacji, powinien kierować się przy wydawaniu wyroku w sprawie celem, który przyświecał zmianie przepisów, jako swego rodzaju wskazówką interpretacyjną dla przepisów obowiązujących przed nowelizacją, a mających zastosowanie w danej sprawie; czy w świetle treści art. 6471 § 3 i 6 k.c. w zw. z art. 60 k.c., w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją art. 6471 k.c. dokonaną na podstawie art. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ułatwienia dochodzenia wierzytelności (Dz.
U. poz. 933) artykułu 6471 k.c. przewidującego solidarną odpowiedzialność inwestora wobec podwykonawcy ważne są postanowienia umów o roboty budowlane, które uzależniają wyrażenie dorozumianej zgody czynnej inwestora lub wykonawcy na zawarcie przez podwykonawcę umowy o roboty budowlane od warunku wyrażenia tej zgody w formie pisemnej pod rygorem nieważności; czy w sytuacji, gdy proces budowlany dotyczy bardzo dużej inwestycji, rozciągniętej w czasie i przestrzeni, w którą zaangażowana jest większa ilość podwykonawców, ograniczona zostaje możliwość skutecznego powołania się na wyrażenie zgody dorozumianej przez inwestora poprzez tolerowanie obecności pracowników podwykonawcy w miejscu inwestycji dla wykazania, że inwestor ponosi odpowiedzialność solidarną na podstawie art. 6471 k.c. w poprzednim brzmieniu, a w razie udzielenia odpowiedzi twierdzącej, czy w takiej sytuacji to na podwykonawcę zostaje przeniesiony ciężar uzyskania pisemnej zgody na przystąpienie do pracy, a tym samym uzyskanie autoryzacji pomimo tego, że z umowy pomiędzy wykonawcą a podwykonawcą wynika, że to na wykonawcy ciąży obowiązek zgłoszenia podwykonawcy i uzyskania zgody na jego uczestnictwo w inwestycji.Problematyka powyższa została już wyjaśniona w orzecznictwie Sądu Najwyższego.Ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ułatwienia dochodzenia wierzytelności (Dz.
U. poz. 933, ze zm.), która weszła w życie z dniem 1 czerwca 2017 r. znowelizowano przepis art. 6471 k.c., przy czym stosownie do art. 12 tej ustawy, do umów o roboty budowlane zawartych przed dniem wejścia w życie ustawy oraz odpowiedzialności za zapłatę wynagrodzenia za roboty budowlane wykonane przez podwykonawcę na podstawie takich umów stosuje się art. 6471 k.c. w brzmieniu dotychczasowym.Unormowana przepisem art. 6471 § 5 k.c. odpowiedzialność inwestora w stosunku do podwykonawcy ma charakter ustawowej odpowiedzialności za cudzy dług, ale do jej powstania dochodzi jeśli zostały spełnione przesłanki określone w art. 6471 § 2 k.c. Celem art. 647 k.c. jest zapewnienie ochrony podwykonawcom, jednak sposób realizacji tej ochrony, polegający na wprowadzeniu gwarancyjnej odpowiedzialności inwestora za cudzy dług, wymaga starannej i rozważnej interpretacji zachowań mających uzewnętrznić wolę przyjęcia na siebie takiej odpowiedzialności (zob. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2016 r., III CZP 108/15, OSNC 2017, nr 2, poz. 14).
Zgoda inwestora (także wykonawcy na umowę dalszego podwykonawstwa - art. 6471 § 2 k.c.) obejmuje elementy przedmiotowo istotne umowy podwykonawczej, do których zaliczyć trzeba m.in. osobę podwykonawcy, zakres robót oraz wynagrodzenie. Przepisy art. 6471 § 5 k.c. i art. 6471 § 1 i 2 k.c. muszą być interpretowane łącznie na tle stanu faktycznego konkretnej sprawy (zob. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2016 r., III CZP 50/16, nie publ.).Inwestor odpowiada solidarnie wraz z wykonawcą wobec podwykonawcy (także wykonawca przy umowie dalszego podwykonawstwa - art. 6471 § 2 k.c.) na podstawie art. 6471 § 5 k.c. tylko wtedy, gdy rezultat świadczenia podwykonawcy stał się składnikiem obiektu stanowiącego przedmiot świadczenia wykonawcy w ramach umowy o roboty budowlane, a zatem ma zastosowanie nie tylko w stosunku do podwykonawców spełniających swoje usługi na podstawie umowy o roboty budowlane (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 17 października 2008 r., I CSK 106/08, OSNC-ZD 2008, nr 4, poz. 100, z dnia 21 lipca 2016 r., II CSK 674/15, nie publ.).Jak stanowi art. 6471 § 1 k.c., w umowie o roboty budowlane, zawartej między inwestorem a wykonawcą (generalnym wykonawcą), strony ustalają zakres robót, które wykonawca będzie wykonywał osobiście lub za pośrednictwem podwykonawców.
Z uwagi na umiejscowienie tej zasady w pierwszej jednostce redakcyjnej tego przepisu, określenie w umowie o roboty budowlane zakresu prac, które wykonawca (generalny wykonawca) będzie realizował za pośrednictwem podwykonawców, nie eliminuje dalszych wymogów - koniecznych do powstania odpowiedzialności inwestora za zapłatę podwykonawcy wynagrodzenia z tytułu wykonanych robót w ramach umowy o podwykonawstwo - przewidzianych w kolejnych jednostkach redakcyjnych tego przepisu, a w szczególności w § 2, wymagającego zgody inwestora na zawarcie konkretnej umowy podwykonawstwa oraz określającego zasady jej wyrażania, a także zachowania dla umowy o podwykonawstwo i o dalsze podwykonawstwo formy pisemnej pod rygorem nieważności (§ 4).Z powołanych przepisów wynika więc, że także wówczas, gdy w umowie pomiędzy inwestorem i generalnym wykonawcą przewidziano, że określone roboty będą wykonywali podwykonawcy, nawet zindywidualizowani, do powstania odpowiedzialności inwestora za zapłatę wynagrodzenia podwykonawcy, niezależnie od zawarcia umowy o podwykonawstwo w formie pisemnej, konieczna jest jego zgoda na zawarcie takiej umowy (zob. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 29 kwietnia 2008 r., III CZP 6/08, OSNC 2008, nr 11, poz. 121).
Oczywiście okoliczność, że w umowie o roboty budowlane zawartej pomiędzy inwestorem a generalnym wykonawcą przewidziano, że konkretne roboty, chociażby opisane ogólnie, wykona zindywidualizowany podwykonawca, a następnie zostanie zawarta umowa o podwykonawstwo w formie pisemnej i podwykonawca przystąpi do realizacji tych robót, o czym inwestor będzie miał niewątpliwą wiedzę, może stanowić pomocniczy argument przemawiający za uznaniem, iż inwestor wyraził zgodę na umowę podwykonawstwa, o której stanowi art. 6471 § 2 k.c., poprzez czynności konkuldentne.
Zgody tej jednak nie przesądza w sytuacji, w której inwestor nie miał wiedzy co do określonego w umowie o podwykonawstwo wynagrodzenia za te roboty.W powołanej uchwale z dnia 17 lutego 2016 r., III CZP 108/15, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że skuteczność wyrażonej w sposób dorozumiany (art. 60 k.c.) zgody inwestora na zawarcie przez wykonawcę umowy o roboty budowlane z podwykonawcą jest uzależniona od zapewnienia mu możliwości zapoznania się z postanowieniami tej umowy, które wyznaczają zakres jego odpowiedzialności. Uzyskanie dodatkowej gwarancji wypłaty wynagrodzenia stanowi istotną korzyść dla podwykonawcy, dlatego powinien być on zainteresowany wystąpieniem do inwestora o wyrażenie zgody na zawarcie z nim umowy przez wykonawcę.
Inwestor nie ma natomiast obowiązku dociekania treści stosunku prawnego pomiędzy wykonawcą a podwykonawcą, jakkolwiek może to zrobić i wówczas przyczyny podjęcia takich działań oraz treść uzyskanych informacji również podlega ocenie w ramach ustalenia, czy można mu przypisać wyrażenie dorozumianej zgody na nawiązanie tego stosunku prawnego. Możliwość uzyskania przez inwestora wiedzy o treści umowy między wykonawcą a podwykonawcą, należy rozumieć jako stworzenie mu realnej możliwości zapoznania się z postanowieniami umowy istotnymi z punktu widzenia zakresu jego przyszłej odpowiedzialności, którą na siebie przyjmie wyrażając zgodę na jej zawarcie.
Realna możliwość zapoznania się oznacza taki stan, w którym jedynie od woli inwestora zależy, czy zapozna się z treścią umowy o podwykonawstwo (zob. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2016 r., I CSK 645/15, nie publ.). Jeżeli inwestor zrezygnował z wglądu do dokumentacji lub z żądania informacji od wykonawcy, skuteczność jego zgody na zawarcie umowy z podwykonawcą nie jest uzależniona od przedstawienia mu umowy lub projektu umowy oraz wiedzy o jej postanowieniach (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2014 r., V CSK 124/13, Biul.
SN 2014, nr 3, s. 12).W niektórych judykatach Sądu Najwyższego dopuszcza się możliwość wyrażenia zgody przez inwestora (także wykonawcę) na umowę podwykonawstwa w sposób dorozumiany nawet po zakończeniu inwestycji (zob. wyroki z dnia 4 lutego 2011 r., III CSK 152/10 nie publ., z dnia 18 czerwca 2015 r., III CSK 371/14, nie publ.). Nie ulega jednak wątpliwości, że w przypadkach tzw. zgody następczej, aby w taki sposób zakwalifikować zachowanie inwestora, musi również istnieć realna możliwość zapoznania się przez niego z umową o podwykonawstwo, względnie jego wiedza z innych źródeł o wysokości wynagrodzenia ustalonego w tej umowie i dopiero wówczas można oceniać jego zachowania w tych kategoriach.
Niemniej jednak, reguły takiej kwalifikacji zachowania inwestora po wykonaniu robót w ramach umowy podwykonawstwa powinien cechować znacznie większy rygoryzm, niż na etapie przed zawarciem umowy o podwykonawstwo, względnie w trakcie jej realizacji. Wola inwestora w tym przedmiocie powinna być na tyle jednoznaczna, by wykluczyć dowolność jej oceny (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2019 r., II CSK 29/18, nie publ.).Przewidziana w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. oczywista zasadność skargi kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz szczegółowych rozważań, wynika, że przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają uwzględnienie skargi.
W wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że jej skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentacje prawną, wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to twierdzenie. Powinna w związku z tym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia prawa materialnego i procesowego, polegającą na jego oczywistości prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49, z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 75, z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, nie publ., z dnia 29 kwietnia 2015 r., II CSK 589/14, nie publ.).
Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2015 r., IV CSK 189/15 nie publ. i przywołane tam orzecznictwo).Oczywistej zasadności skargi kasacyjnej skarżący upatruje w naruszeniu art. 6471 k.c. przez taką jego wykładnię, w świetle której inwestor może wyrazić zgodę na zawarcie umowy pomiędzy wykonawcą a podwykonawcą tylko przed jej podpisaniem oraz art. 381 k.p.c. przez oddalenie wniosków dowodowych zgłoszonych w apelacji, z powołaniem się na to, iż powodowie nie wykazali, że tych dowodów nie mogli powołać w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji, albo że potrzeba powołania się na te dowody wynikła później.Lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku, w którym Sąd drugiej instancji w pełni zaakceptował podstawę faktyczną i prawną Sądu pierwszej instancji nie dalej podstaw do przyjęcia, iż wyrok ten jest wynikiem oczywistego naruszenia prawa w powyższym rozumieniu.
W procesie inwestycyjnym, z którego wynikł spór, powodowie (wspólnicy spółki cywilnej X.) występowali jako tzw. dalsi podwykonawcy - podwykonawcy C.. Sądy obu instancji w pisemnych motywach wyroków szczegółowo wyjaśniły okoliczności, w świetle których nie może być mowy o istnieniu podstaw do konstruowania tzw. zgody milczącej, czy zgody dorozumianej któregokolwiek z pozwanych w tej sprawie na udział powodów w roli dalszego podwykonawcy. Stan faktyczny sprawy, który jest wiążący w postępowaniu kasacyjnym (art. 39813 § 2 k.p.c.) nie uprawniał do przyjęcia zgody wyrażonej w sposób dorozumiany w trakcie realizacji inwestycji, a w związku z czym, Sąd drugiej instancji nie mógł dopuścić się oczywistego naruszenia art. 6471 k.c.W apelacji powodowie wnosili o przeprowadzenie dowodu z treści e-mail z dnia 3 i 4 grudnia 2014 r. od M.
G. i E. K. H. […] przesłanego do powoda P. T. wraz z załącznikiem w postaci skanu umowy z dnia 15 czerwca 2013 r. zawartej przez C. z powodami, przesłanego do P. N. z C., iż pozwane H. […], H. oraz O. wyraziło milczącą zgodę, w rozumieniu art. 6471 § 2 zd. 2 k.c., na okoliczność zawarcia przez powodów umowy podwykonawczej z C. oraz wyrażenia przez pozwane Województwo zgody dorozumianej, czynnej, a także na okoliczność daty otrzymania skanu tej umowy przez P. T. (4 grudnia 2014 r.), niewiarygodności zeznań E. K. i M. G., iż nie aprobowali tej umowy, niewiarygodności zeznań J.
W. i M. B., iż nie wiedzieli o zawarciu tej umowy, presji wywieranej przez pozwanych na powoda P. T., aby złożył oświadczenie z dnia 11 grudnia 2014 r. (k. 254) skierowane do Urzędu Marszałkowskiego Województwa […], że wspólnicy X. nie mają żadnych wierzytelności ani roszczeń finansowych wobec C. z tytułu realizacji projektu […]. Ponadto powodowie wnioskowali o dodatkowe przesłuchanie ich w charakterze strony na powyższe okoliczności. Potrzebę przeprowadzenia wnioskowanych dowodów na etapie postępowania apelacyjnego uzasadniali tym, że z powodu awarii komputera P. T. nie dysponował tym mailem w trakcie postępowania przed Sądem pierwszej instancji, a odzyskał go w wyniku naprawy komputera w listopadzie 2017 r.W świetle powyżej zaprezentowanego uzasadnienia wniosku o przeprowadzenie nowych dowodów w postępowaniu apelacyjnym, jego oddalenie przez Sąd drugiej instancji nie może być poczytane za oczywiste naruszenie art. 381 k.p.c. Wszak pozew został wniesiony w październiku 2015 r., a wyroku Sądu Okręgowego zapadł 26 października 2017 r.
Trudno zatem uznać, by komputer powoda nie był naprawiany przez tak długi okres czasu. Zresztą w oświadczeniu z 14 grudnia 2017 r. (k. 1610), powód P. T. nie informuje kiedy mu się zepsuł komputer, a także nie informuje o braku technicznej możliwości wygenerowania tego dokumentu (mail z 3 i 4 grudnia 2014 r.) w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji. Nie sygnalizował Sądowi pierwszej instancji istnienia tego dowodu i niemożliwości jego przedstawienia z uwagi na awarię komputera.Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego w oparciu o przepisy art. 102 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c., mając na uwadze, iż okoliczności, które legły u podstaw do takiego rozstrzygnięcia w odniesieniu do kosztów postępowania apelacyjnego, były aktualne również w postępowaniu kasacyjnym.
Na zasądzone częściowo koszty składa się wynagrodzenie za zastępstwo procesowe ustalone w stosunku do minimalnej stawki taryfowej (§ 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 2 pkt 2 i § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, j. t.: Dz. U. z 2018, poz. 265, w zw. z § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie opłat za czynności radców prawnych, Dz. U. poz. 1667).jw / [aw]