Supreme Court dismisses copyright society's claim to set contract terms via Art. 108, ruling only the Commission can define rates.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the copyright society's cassation appeal against the appellate court's decision to reject the claim. The society sought a judicial determination that no obligation existed to sign a cable retransmission contract on specific terms or to shape the contract's content, arguing the statutory rate was insufficient. The court held that Article 108 of the Copyright Act authorizes only the Copyright Commission to set remuneration rates, leaving courts to resolve disputes solely regarding the contract's existence or general terms, not its specific financial conditions.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 108 ust. 5, 7 Prawa autorskiego; Art. 211 ust. 1 Prawa autorskiego; Art. 189 k.p.c.: A court cannot rule on the specific terms or remuneration rates of a collective management contract, as this exclusive power belongs to the Copyright Commission under the Copyright Act.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV CSK 638/10
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 lipca 2011 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Mirosław Bączyk
SSN Dariusz Zawistowski
Protokolant Hanna Kamińska
w sprawie z powództwa Stowarzyszenia Filmowców Polskich w Warszawie
przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej
o ustalenie ewentualnie o ukształtowanie treści umowy,
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej
w dniu 8 lipca 2011 r.,
skargi kasacyjnej strony powodowej
od wyroku Sądu Apelacyjnego
z dnia 9 czerwca 2010 r.,
oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Stowarzyszenie Filmowców Polskich w Warszawie wnosiło o: 1) ustalenie,
że nie istnieje jego obowiązek zawarcia z pozwaną Spółdzielnią Mieszkaniową w P.
umowy, o której mowa w art. 211 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie
autorskim i prawach pokrewnych (jedn. tekst: Dz. U. z 2006r. Nr 90, poz. 631, ze
zm., dalej: „Pr. aut.”) na warunkach wskazanych w postanowieniu Komisji Prawa
Autorskiego z dnia 6 maja 2009 r. sygn. akt DP.WPA. 024/285/08/PD, to jest z
określeniem wysokości wynagrodzenia za korzystanie z reprezentowanych przez
Stowarzyszenie Filmowców Polskich praw autorskich i praw pokrewnych jako 1,6%
wpływów netto uzyskiwanych przez pozwaną z tytułu reemisji kablowej, które nie
obejmują opłat instalacyjnych i przyłączeniowych; 2) ustalenie, że nie doszło do
ukształtowania umowy, o której mowa w art. 211 ust. 1 prawa autorskiego,
pomiędzy powodem a pozwaną, na skutek wydania przez Komisję Prawa
Autorskiego w dniu 6 maja 2009 r. postanowienia w sprawie sygn. Akt /…/,
ewentualnie wnosiło o rozstrzygnięcie pomiędzy powodem a pozwaną Spółdzielnią
sporu związanego z zawarciem umowy, o której mowa w art. 211 ust. 1 prawa
autorskiego, poprzez orzeczenie, że umowa winna mieć wskazane przez powoda
brzmienie, w tym stawkę wynagrodzenia z tytułu korzystania przez pozwaną z
reprezentowanych przez powoda praw autorskich i praw pokrewnych w wysokości
2,2% wpływów netto uzyskiwanych przez pozwaną z tytułu reemisji kablowej, które
nie obejmują opłat instalacyjnych i przyłączeniowych.
Strona pozwana wnosiła o oddalenie powództwa stwierdzając, że Komisja
Prawa Autorskiego przyjęła w postanowieniu z dnia 6 maja 2009 r. odpowiednie
stawki wynagrodzenia.
Wyrokiem z dnia 25 lutego 2010 r. Sąd Okręgowy oddalił powództwo.
W wyniku apelacji strony powodowej Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 9
czerwca 2010 r. uchylił wyrok Sądu pierwszej instancji w części oddalającej
żądanie ewentualne o ukształtowanie treści umowy oraz orzekającej o kosztach
procesu i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego
rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania odwoławczego, a w
pozostałej części oddalił apelację.
Sądy ustaliły miedzy innymi, że strona powodowa jest organizacją
zbiorowego zarządzania prawami autorskimi reprezentującą prawa reżyserów
utworów audiowizualnych oraz prawa autorskie producentów audiowizualnych,
działającą w oparciu o odpowiednie zezwolenie Ministra Kultury i Sztuki, a pozwana
Spółdzielnia jest operatorem telewizji kablowej. Między stronami powstał spór
dotyczący warunków zawarcia umowy wskazanej w art. 21 1 ust. Pr. aut.,
a ponieważ negocjacje nie dały rezultatu strona pozwana wystąpiła do Komisji
Prawa Autorskiego z wnioskiem o wszczęcie postępowania polubownego
w przedmiocie rozstrzygnięcia sporu między stronami związanego z zawarciem
umowy
obejmującej
zgodę
na
reemisję
utworów
audiowizualnych
oraz
wideogramów zawartych w utworach audiowizualnych, do których majątkowe
prawa
autorskie
i
prawa
pokrewne
przysługują
producentom
utworów
audiowizualnych.
Postanowieniem z dnia 6 maja 2009 r. Komisja Prawa Autorskiego orzekła,
że Stowarzyszenie Filmowców Polskich jest organizacją „właściwą” w rozumieniu
art. 211 ust. 1 Pr. aut. do zawarcia z Spółdzielnią Mieszkaniową umowy, o której
stanowi powyższy przepis oraz że łączne wynagrodzenie Stowarzyszenia
Filmowców Polskich z tytułu zawarcia tej umowy powinno być ustalone
w wysokości 1,6% wpływów netto uzyskiwanych przez Spółdzielnię Mieszkaniową
z
tytułu
reemisji
kablowej,
które
nie
obejmują
opłat
instalacyjnych
i przyłączeniowych. Żadna ze stron nie zgodziła się z tym orzeczeniem: strona
pozwana wniosła w czerwcu 2009 r. pozew przeciwko stronie powodowej
kwestionując
orzeczenie
Komisji,
a
strona
powodowa
wniosła
pozew
w rozpoznawanej sprawie.
Sądy oby instancji stwierdziły, że strona powodowa nie ma interesu
prawnego w zgłoszeniu na podstawie art. 189 k.p.c. pierwszych dwóch żądań,
określonych jako powództwo główne, gdyż ze względu na charakter orzeczenia
Komisji Prawa Autorskiego przewidzianego w art. 108 ust. 5 Pr. aut., orzeczenie
Komisji z dnia 6 maja 2009 r. upadło z chwilą wniesienia przez strony powództw do
sądu dotyczących zawarcia umowy przewidzianej w art. 21 1 ust. 1 Pr. aut. Sąd
Apelacyjny stwierdził ponadto, że żadna ze stron nie kwestionuje konieczności
zawarcia umowy, o której mowa w art. 211 ust. 1 Pr. aut., strona powodowa nie
podniosła, by zachodziły jakiekolwiek szczególne okoliczności uzasadniające,
zgodnie z art. 106 ust. 2, odmowę wyrażenia zgody na korzystanie z utworów lub
artystycznych wykonań, niesporne jest również, że strona powodowa jest
organizacją „właściwą” do zawarcia umowy. Spór między stronami sprowadza się
jedynie do określenia wysokości stawki wynagrodzenia należnego za reemisję,
a takiego sporu nie da się, zdaniem Sądu, rozstrzygnąć w drodze powództwa
o ustalenie (negatywne) stosunku prawnego lub prawa, a jedynie w drodze
powództwa o ukształtowanie stosunku prawnego między stronami.
W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego w części oddalającej
apelację w odniesieniu do powództwa głównego o ustalenie, strona powodowa
w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej zarzuciła naruszenie art. 106 ust. 2 w zw.
z art. 108 ust. 5 i ust. 7 Pr. aut. przez niezastosowanie art. 106 ust. 2 do oceny
zasadności żądania głównego oraz naruszenie art. 189 k.p.c. w zw. z art. 106 ust. 2
w zw. z art. 108 ust. 5 i ust. 7 Pr. aut. przez niewłaściwe zastosowanie art. 189
k.p.c. do oceny żądania głównego, ewentualnie też naruszenie art. 189 k.p.c. w zw.
z art. 108 ust. 5 i ust. 7 Pr. aut. przez błędne przyjęcie, że powód nie posiada
interesu prawnego we wniesieniu powództwa o ustalenie po wydaniu orzeczenia
przez Komisję Prawa Autorskiego oraz naruszenie art. 21 1 ust. 1 i 2 w zw. z art.
106 ust. 2 w zw. z art. 108 ust. 5 i 7 Pr. aut. w zw. z art. 64 k.p.c. (prawdopodobnie
chodzi o art. 64 k.c.) przez błędną wykładnię i przyjęcie, że z przepisów tych wynika
dla organizacji zbiorowego zarządzania roszczenie o ukształtowanie stosunku
prawnego lub roszczenie o stwierdzenie obowiązku operatora kablowego do
złożenia oznaczonego oświadczenia woli.
W ramach drugiej podstawy zarzuciła naruszenie art. 233 § 1 w zw.
z art. 227, w zw. z art. 391 § 1 i w zw. z art. 382 k.p.c. przez zaniechanie dokonania
ustaleń faktycznych i wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału
w przedmiocie wysokości wynagrodzenia przysługującego powodowi.
Wnosiła o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w zaskarżonej części i
przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów z dnia 13 lipca
2010 r. III CZP 1/10 (OSNC 2011/1/1), z przewidzianego w art. 21 1 ust. 1 Pr. aut.
obowiązku uzyskania przez operatorów sieci kablowych licencji umownej na
reemisję w sieci kablowej utworów nadawanych w programach organizacji
radiowych i telewizyjnych wynika dla takich operatorów obowiązek zawarcia
odpowiedniej
umowy
z
właściwą
organizacją
zbiorowego
zarządzania.
Obowiązkowi temu odpowiada obowiązek organizacji zbiorowego zarządzania
zawarcia umowy licencyjnej, chyba że jej zawarciu sprzeciwiają się ważne powody
(art. 106 ust. 2 Pr. aut.). Spory, które mogą powstać między stronami na tle
wskazanego wyżej obowiązku zawarcia określonej umowy, rozstrzyga Komisja
Prawa Autorskiego (art. 108 ust. 5), stosując odpowiednio przepisy k.p.c.
o postępowaniu
przed
sądem
polubownym
(art.
ust.
7),
a
strona
niezadowolona z rozstrzygnięcia Komisji, może w terminie 14 dni od dnia
doręczenia rozstrzygnięcia wnieść powództwo do właściwego sądu okręgowego.
O tym, jakie powództwo przysługuje stronie decyduje przedmiot sporu i przedmiot
roszczenia.
Jak wielokrotnie wskazywał Sąd Najwyższy (porównaj między innymi wyrok
z dnia 3 stycznia 2007 r. IV CSK 303/06, niepubl. oraz uchwały z dnia 6 grudnia
2007 r. III CZP 107/07, OSP 2008/11/127 i wskazana wyżej uchwała siedmiu
sędziów z dnia 13 lipca 2010 r.), spory, o których mowa w art. 108 ust. 5 Pr. aut. to
zarówno spory co do samego obowiązku zawarcia umowy między organizacją
zbiorowego zarządzania a operatorem kablowym, a więc spory o to, czy w danych
okolicznościach istnieje obowiązek zawarcia umowy przewidzianej w art. 21 1 ust. 1
Pr. aut., czy określona organizacja zbiorowego zarządzania jest organizacją
„właściwą” w rozumieniu tego przepisu, czy istnieją „ważne powody”, uzasadniające
w świetle art. 106 ust. 2 Pr. aut. odmowę zawarcia umowy przez organizację
zbiorowego zarządzania itp. Inna kategoria sporów powstaje wtedy, gdy operator
i organizacja zbiorowego zarządzania wyrażają gotowość zawarcia umowy, ale nie
mogą uzgodnić jej warunków (treści), np. wynagrodzenia. Jak stwierdził Sąd
Najwyższy w powołanej na wstępie uchwale siedmiu sędziów z dnia 13 lipca
2010 r., jest to także „spór związany z zawarciem umowy”, w rozumieniu art. 108
ust. 5 Pr. aut., który rozstrzyga Komisja Prawa Autorskiego, a dopiero po
wyczerpaniu postępowania przed Komisją, otwiera się droga sądowa, przewidziana
w art. 108 ust. 7 Pr. aut., przy czym zakres postępowania sądowego jest taki sam,
jak
postępowania
przed
Komisją.
Rodzaj
roszczenia,
jakie
przysługuje
w postępowaniu wszczętym na podstawie art. 108 ust. 7 Pr. aut., zależy od tego,
jaki był przedmiot sporu w postępowaniu przed Komisją oraz jaki interes strony ma
być zaspokojony orzeczeniem sądowym.
W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że spór między stronami
dotyczy tylko treści (warunków) umowy, jaka ma być zawarta na podstawie art. 21 1
ust. 1 Pr. aut., a konkretnie wynagrodzenia jakie obowiązana będzie płacić strona
pozwana stronie powodowej za korzystanie z utworów w formie reemisji kablowej.
Świadczą o tym jednoznacznie stanowiska stron zarówno w postępowaniu przed
Komisją Prawa Autorskiego oraz treść orzeczenia tej Komisji, jak i treść roszczenia
głównego i ewentualnego zgłoszonego przez stronę powodową przed Sądem
W szczególności, wbrew sugestiom strony powodowej zawartym w skardze
kasacyjnej, spór nie dotyczy kwestii, czy istnieją „ważne powody” uzasadniające
odmowę organizacji zbiorowego zarządzania zawarcia umowy, o której mowa w art.
106 ust. 2 i art. 211 ust. 1 Pr. aut. ani nieistnienia obowiązku zawarcia przez nią
umowy ze względu na występujące ważne powody. Strona powodowa bowiem nie
odmówiła zawarcia umowy ze względu na ważne powody, o których mowa w art.
106 ust. 2 Pr. aut., przeciwnie: gotowa była zawrzeć taką umowę, jednak na
określonych przez siebie warunkach co do wysokości wynagrodzenia. Taki spór
jest typowym sporem o treść (warunki) umowy przewidzianej w art. 21 1 ust. 1 Pr.
aut., a nie sporem o nieistnienie obowiązku zawarcia umowy z ważnych powodów.
Z tych względów bezprzedmiotowe są zarzuty kasacyjne dotyczące naruszenia art.
106 ust. 2 w zw. z art. 108 ust. 5 i 7 Pr. aut. Nie ma też podstaw do rozważań, jakie
roszczenie przysługuje stronie twierdzącej, że istnieją ważne powody do odmowy
zawarcia umowy, w rozumieniu art. 106 ust. 2 Pr. aut.
Nie ulega też wątpliwości, że trafne jest stanowisko Sądu Apelacyjnego, iż
w sytuacji, gdy spór między organizacją zbiorowego zarządzania a operatorem
kablowym dotyczy tylko wysokości wynagrodzenia za korzystanie z utworów
w formie reemisji kablowej, a więc warunków (treści) umowy, o której mowa
w art. 211 ust. 1 Pr. aut., stronie wytaczającej powództwo na podstawie art. 108
ust. 7 Pr. aut. nie przysługuje roszczenie przewidziane w art. 189 k.p.c. o ustalenie
nieistnienia obowiązku zawarcia umowy na warunkach co do wysokości
wynagrodzenia, określonych w orzeczeniu Komisji Prawa Autorskiego, o którym
mowa w art. 108 ust. 5 Pr. aut. Pomijając bowiem to, że z chwilą wytoczenia
takiego powództwa orzeczenie Komisji traci moc, a więc oczywiście nie istnieje,
obowiązek zawarcia umowy na określonych w nim warunkach, a tym samym brak
interesu prawnego do formułowania tego rodzaju roszczenia, najistotniejsze jest to,
że roszczenie o ustalenie nieistnienia obowiązku zawarcia umowy na określonych
co do wysokości wynagrodzenia warunkach nie może usunąć sporu poddanego
pod rozstrzygnięcie Sądu, jeżeli sporem tym jest spór o wysokość wynagrodzenia.
Uwzględnienie takiego powództwa wyłączy jedynie obowiązek zawarcia umowy
z ustaleniem wynagrodzenia w ściśle określonej wysokości i nie rozstrzygnie sporu
stron co do tego, w jakiej wysokości ma być ustalone w umowie wynagrodzenie.
Nie odpowiada to treści ani ratio legis przepisów art. 108 ust. 5 i 7 Pr. aut.,
w świetle których Komisja, a następnie sąd ma „rozstrzygać spory związane
z zawarciem umowy”, w tym spory o warunki (treść) umowy przewidzianej w art.
211 ust. 1 Pr. aut.
Jak stwierdził Sąd Najwyższy w powołanej wyżej uchwale siedmiu sędziów
z dnia 13 lipca 2010 r., żądanie zmierzające do rozstrzygnięcia takiego sporu
o treść umowy jest niewątpliwie- w ramach klasycznego trójpodziału powództw na
powództwa o zasądzenie świadczenia, o ustalenie istnienia lub nieistnienia
stosunku prawnego lub prawa i o ukształtowanie stosunku prawnego lub prawapowództwem o ukształtowanie stosunku prawnego. Powództwo takie dopuszczalne
jest tylko na podstawie upoważnienia ustawowego, które może być zawarte
zarówno w przepisach prawa materialnego, jak i procesowego. Jak wskazał Sąd
Najwyższy
w powyższej
uchwale,
przepisem
dopuszczającym
powództwo
o ukształtowanie stosunku prawnego w zakresie sporów związanych z zawarciem
umowy przewidzianej w art. 211 ust. 1 Pr. aut. jest art. 108 ust. 7 w zw. z ust. 5
i art. 211 ust. 2 Pr. aut. wyrażający normę prawa materialnego, zgodnie z którą
sąd, w sytuacji przewidzianej w tym przepisie, jest uprawniony do rozstrzygania
sporów pomiędzy operatorami sieci kablowych i właściwymi organizacjami
zbiorowego zarządzania prawami autorskimi w przedmiocie treści umowy.
Z tych wszystkich względów bezzasadne są także zarzuty kasacyjne
naruszenia art. 189 k.p.c. w zw. z art. 108 ust. 5 i 7 Pr. aut. i art. 64 k.c.,
a nieskuteczne zarzuty oparte na drugiej podstawie kasacyjnej, co w konsekwencji
prowadziło do oddalenia skargi (art. 39814 k.p.c.).
md