Supreme Court allows mortgage registration without prior administrative execution proof, clarifying procedural limits.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court overturned the District Court's dismissal of an appeal regarding compulsory mortgage registration. The lower court had rejected the request because the applicant failed to prove the initiation of administrative enforcement proceedings. The Court ruled that the tax authority's enforcement title alone suffices for registration without requiring proof of prior enforcement initiation. Consequently, the Court held that the lower court incorrectly interpreted the law by imposing an unnecessary prerequisite.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 109 ust. 1 u.k.w.h.; Art. 35 § 2 Ordynacji podatkowej: The establishment of a compulsory mortgage based on an administrative enforcement title does not require proof of prior initiation of administrative enforcement proceedings.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV CSK 606/10
POSTANOWIENIE
Dnia 5 października 2011 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)
SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)
SSA Roman Dziczek
w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego
w M.
przy uczestnictwie Dariusza P. i Agaty P.
o wpis,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 5 października 2011 r.,
skargi kasacyjnej wnioskodawcy
od postanowienia Sądu Okręgowego
z dnia 9 kwietnia 2010 r.,
uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę do
ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu pozostawiając
temu
Sądowi
kasacyjnego.
rozstrzygnięcie
o
kosztach
postępowania
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2010 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację
wnioskodawcy Skarbu Państwa Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. od
postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 22 stycznia 2010 r. w sprawie o wpis
hipotek.
W skardze kasacyjnej wnioskodawcy, sporządzonej i wniesionej przez
Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa, postanowieniu Sądu Okręgowego zostało
zarzucone naruszenie przepisów postępowania cywilnego, tj. art. 626 8 § 2 k.p.c.
przez uznanie, że administracyjny tytuł wykonawczy nie jest wystarczającą
podstawą wpisu hipoteki przymusowej, a wnioskodawca powinien załączyć do
wniosku dowód wszczęcia egzekucji administracyjnej, zbadanie prawidłowości
wszczęcia tej egzekucji oraz zbadanie przez Sąd wymagalności obowiązku
stwierdzonego administracyjnym tytułem wykonawczym; art. 244 § 1 k.p.c. przez
zakwestionowanie
przez
Sąd
treści
dokumentu
urzędowego,
jakim
jest
administracyjny tytuł wykonawczy, a także art. 386 § 1 i art. 385 k.p.c. w związku
z art. 13 § 2, jak też art. 6269 k.p.c. ze względu na oddalenie apelacji. Naruszenie
przepisów prawa materialnego dotyczyło art. 109 ust. 1 u.k.w.h. oraz art. 34 § 1,
art. 35 § 2 pkt 2 i § 3 Ordynacji podatkowej w związku z art. 27 § 1 pkt 3 i 9 ustawy
z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez
uznanie, że hipotekę przymusową, której podstawą jest administracyjny tytuł
wykonawczy można ustanowić tylko w razie wszczęcia egzekucji administracyjnej,
po
przedłożeniu
(doręczenia odpisu
przez
tytułu
wnioskodawcę
dowodu
wykonawczego).
wszczęcia
Skarżący
wniósł
tej
egzekucji
o
uchylenie
zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania z zasądzeniem kosztów postępowania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna wnioskodawcy jest uzasadniona.
Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania wskazać
należy na naruszenie przez zaskarżone orzeczenie art. 626 8 § 2 k.p.c.,
wyznaczającego granice kognicji sądu wieczystoksięgowego. Oddalenie wniosku
uzasadniane
było
brakiem
załączenia
administracyjnej
i
wykazania
przez
wykonawczych
uczestnikom
dowodu
wnioskodawcę
postępowania,
co
wszczęcia
egzekucji
doręczenia
dotyczyłoby
tytułów
prawidłowości
wszczęcia egzekucji. Jednakże sąd wieczystoksięgowy nie może badać innych
okoliczności niż te, które wynikają z wniosku oraz dołączonych do niego
dokumentów i treści księgi wieczystej. Poza zakres kognicji tego sądu wykracza
badanie prawidłowości prowadzenia postępowania administracyjnego i treści
wydanej w nim decyzji. Podważanie wpisu hipoteki przymusowej na podstawie
takiej decyzji może nastąpić w postępowaniu o usunięcie niezgodności treści księgi
wieczystej
z
rzeczywistym
stanem
prawnym
(por.
postanowienia
Sądu
Najwyższego z 19 października 2000 r., II CKN 451/00, Lex nr 52547 i z dnia 17
listopada 2005 r., IV CSK 5/05, Lex nr 186707).
Obowiązek sądu wieczystoksięgowego, wynikający z art. 6268 § 2 k.p.c.
w kwestii badania, między innymi zawartości tytułu wykonawczego, w tym klauzuli
stwierdzającej
utożsamiany
z
wymagalność
określonego
nim
obowiązku
nie
badaniem
prawidłowości
przeprowadzonego
może
być
postępowania
administracyjnego, w następstwie którego ten tytuł został wydany. Sąd Najwyższy
w składzie orzekającym w tej sprawie nie podziela stanowiska wyrażonego
w odniesieniu do tej kwestii w postanowieniu SN z dnia 20 maja 1998 r. (II CKN
782/97, Lex nr 50743), przychyla się natomiast do stanowiska zawartego
w postanowieniach SN z dnia 10 lutego 2011 r. (IV CSK 349/10, Lex nr 846602)
i z dnia 25 lutego 2011 r. (IV CSK 392/10, Lex nr 784974) oraz przedstawionej
w nich argumentacji prawnej.
Nie jest zasadny zarzut skarżącego odnośnie do naruszenia art. 244 § 1
k.p.c., ponieważ w zaskarżonym orzeczeniu nie zakwestionowano prawidłowości
nadania klauzul wymagalności. Odmowa uznania tych tytułów za podstawę
wystarczającą do dokonania wpisu hipoteki przymusowej wynikała nie z braków ich
dotyczących, lecz z powodu powołanego już niewykazania przez wnioskodawcę
doręczenia odpisów tych tytułów uczestnikom postępowania. Z tego względu
okazał się nieuzasadniony zarzut naruszenia art. 244 § 1 k.p.c.
Przechodząc do zarzutów naruszenia prawa materialnego, za trafne należy
uznać zakwestionowanie dokonanej w zaskarżonym orzeczeniu wykładni art. 109
ust. 1 u.k.w.h., który to przepis oraz wskazane w skardze art. 34 § 1, art. 35 § 2
i § 3 Ordynacji podatkowej w związku z art. 27 § 1 pkt 3 i 9 ustawy o postępowaniu
egzekucyjnym w administracji (dalej jako u.p.e.a) nie wprowadza zasady,
że hipotekę przymusową, której podstawą jest administracyjny tytuł wykonawczy
można ustanowić tylko wtedy, gdy została wszczęta egzekucja administracyjna
i przedłożony zostanie przez wnioskodawcę dowód wszczęcia tej egzekucji.
Artykuł 109 ust. 1 u.k.w.h. stanowi o tym, że wierzyciel, którego wierzytelność jest
stwierdzona tytułem wykonawczym, może na podstawie tego tytułu uzyskać
hipotekę przymusową na nieruchomości dłużnika. Mając na uwadze funkcję tej
hipoteki podzielić należy kierunek wykładni prezentowany w orzecznictwie,
że ustanowienie hipoteki przymusowej nie jest sposobem egzekucji (za czym
opowiedział się Sąd Najwyższy w powoływanym postanowieniu w sprawie II CKN
792/97 oraz w postanowieniu z dnia 23 czerwca 2005 r., II CK 92/05, Lex nr
180869),
lecz
prowadzi
do
zabezpieczenia
wykonania
zobowiązania
(por. uzasadnienie uchwały SN z dnia 8 października 2003 r., III CZP 68/03, OSNC
2004, nr 12, poz. 191, postanowienie SN z dnia 13 stycznia 2005 r., IV CK 427/04,
Lex nr 381017). Zasadne jest więc zakwestionowanie także poglądu, jaki na
gruncie powyższego przepisu oraz art. 35 § 2 i § 3 Ordynacji podatkowej w związku
z art. 27 § 1 u.p.e.a. został wypowiedziany w zaskarżonym orzeczeniu,
że możliwość ustanowienia hipoteki przymusowej jest warunkowana uprzednim
wszczęciem egzekucji administracyjnej, na co dowód ma stanowić doręczenie
dłużnikowi odpisu tytułu wykonawczego. Z art. 35 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej
wynika, że hipoteka przymusowa co do zasady powstaje przez dokonanie wpisu do
księgi wieczystej, a jego podstawą jest, między innymi tytuł wykonawczy, którego
elementy podlegające badaniu przez sąd wieczystoksięgowy określa art. 27
u.p.e.a. Jeżeli więc do wniosku o wpis hipoteki przymusowej został dołączony tytuł
wykonawczy spełniający przesłanki z art. 27 u.p.e.a., to sąd pierwszej instancji
powinien ocenić na podstawie art. 35 § 3 Ordynacji podatkowej zasadność wniosku
organu podatkowego i dokonać wpisu hipoteki przymusowej. Na podstawie
wskazanych przepisów nie wynika obowiązek sądu do badania, czy doszło do
wszczęcia postępowania egzekucyjnego na skutek doręczenia dłużnikowi odpisu
tytułu wykonawczego. Żaden z przepisów wymienionych w skardze kasacyjnej nie
wprowadza tak sformułowanej przesłanki (por. postanowienie SN z dnia 10 lutego
2011 r., IV CSK 349/10, niepubl.).
Mając to na uwadze Sąd Najwyższy uwzględnił skargę kasacyjną na
podstawie art. 39815 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c., orzekając o kosztach
postępowania na podstawie art. 108 § 2 w związku z art. 39821 i art. 13 § 2 k.p.c.