Legislator Giurisprudenza & Legislazione
IV CSK 605/12 Generato dall'IA

Supreme Court allows appeal by non-plaintiff for procedural invalidity affecting judicial fairness and order.

Numero d'incarto IV CSK 605/12
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Accolto (Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court overturned the lower court's decision to dismiss the appeal, ruling that a non-plaintiff participant can challenge procedural invalidity even if it does not directly benefit them. The court found that the lower court failed to recognize the invalidity of the first-instance proceedings due to the exclusion of a participant from defense rights. Consequently, the entire appeal was allowed to ensure the general integrity of the judicial process and the rights of all participants.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 379 ust. 1 pkt 1-6 k.p.c.; Art. 398 § 1 k.p.c.: The Supreme Court may examine the invalidity of proceedings on appeal even if the complaint is not filed by the aggrieved party, as procedural rigor serves the general interest of justice and the rights of all participants.

Parole chiave

Generato dall'IA
procedural invalidity appeal admissibility non-plaintiff participant right to defense judicial order civil procedure code supreme court review

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 379 ust. 1 pkt 1-6 k.p.c.
zarzucił naruszenie art. 379 pkt 2 i 5 k.p.c.
Art. 398 § 1 k.p.c.
dotyczą skarżącego, jest brzmienie art. 39813 § 1 k.p.c.
Art. 386 § 2 k.p.c.
§ 1 w związku z art. 386 § 2 i w związku z art.
Art. 108 § 2 k.p.c.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108 § 2
art. 13 § 2 k.p.c
§ 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.
art. 379 pkt 5 k.p.c
nieważności postępowania oparty na art. 379 pkt 5 k.p.c.
art. 379 pkt 2 k.p.c
umocowania pełnomocnika (art. 379 pkt 2 k.p.c.).
art. 97 k.p.c
może lub też o sytuację, którą reguluje art. 97 k.p.c.
art. 1135 k.p.c
wszczęcia postępowania art. 1135 k.p.c.
art. 510 §1 k.p.c
istnienie interesu (art. 510 §1 k.p.c.), T.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt IV CSK 605/12

POSTANOWIENIE

Dnia 24 kwietnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca)

SSN Maria Szulc

w sprawie z wniosku J. K.

przy uczestnictwie I. W., M. W., T. W. i A. W.

o stwierdzenie nabycia spadku,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 24 kwietnia 2013 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania T. W.

od postanowienia Sądu Okręgowego w W.

z dnia 1 marca 2012 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu

Rejonowego w A. z dnia 13 września 2011 r. , znosząc w całości

postępowanie przed Sądami obu instancji i przekazuje sprawę

Sądowi

Rejonowemu

pozostawiając

temu

w

A. Sądowi

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

do

ponownego

rozpoznania,

rozstrzygnięcie

o kosztach

J. K. wniosła o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej w dniu 14 lutego

2008 r. J. B. W. na podstawie testamentu ustnego sporządzonego przez

spadkodawczynię w obecności trzech świadków w dniu 11 lutego 2008 r. i

spisanego w dniu 21 lutego 2008 r., mocą którego ona oraz matka i rodzeństwo

spadkodawczyni zostali powołani do spadku w częściach równych.

Postanowieniem z dnia 13 września 2011 r. Sąd Rejonowy w A. stwierdził,

że spadek po J. B. W. zmarłej w dniu 14 lutego 2008 r. nabyli na podstawie ustawy:

matka I.T. W. w 3/8 częściach oraz rodzeństwo to jest brat A. S. W., brat T. W. i

siostra M. W. – każde z nich po 5/24 części spadku i orzekł Sąd o kosztach

postępowania i kosztach sądowych. W motywach rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy,

po rozważeniu materiału dowodowego zebranego w toku postępowania, ocenił jako

nieudowodniony fakt testowania przez spadkodawczynię w dniu 11 lutego 2008 r.,

to jest złożenia przez nią w tym dniu, w obecności trzech świadków, oświadczenia

ostatniej woli, mocą którego powołała do spadku po niej, w częściach równych,

spadkobierców ustawowych oraz wnioskodawczynię J. K. Ocena ta skutkowała

orzeczeniem o dziedziczeniu na podstawie ustawowego porządku dziedziczenia.

Na skutek apelacji wnioskodawczyni, Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia

1 marca 2012 r. zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że stwierdził, iż

spadek po J. B. W. na podstawie testamentu ustnego sporządzonego w dniu 11

lutego 2008 r. nabyli matka I. T. W., brat A. S. W., brat T. W., siostra M. W. oraz

wnioskodawczyni J. M. K. – każde z nich po 1/5 części i orzekł o kosztach

sądowych i kosztach postępowania w obu instancjach. W uzasadnieniu

rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy dokonał odmiennej niż Sąd pierwszej instancji oceny

dowodów i ustalił, że spadkodawczyni sporządziła w dniu 11 lutego 2008 r. ważny

testament ustny, którego treść została utrwalona w sposób przewidziany prawem w

piśmie z dnia 21 lutego 2008 r., zatem testament ten winien stanowić podstawę

powołania do spadku.

W skardze kasacyjnej od postanowienia Sądu Okręgowego uczestnik

postępowania T. W. zarzucił naruszenie art. 379 pkt 2 i 5 k.p.c. w związku z art. 214

§ 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. wynikające z pozbawienia uczestniczki

postępowania M. W. możności obrony jej praw w postępowaniu apelacyjnym i

skutkujące nieważnością postępowania przed tym Sądem oraz naruszenie art. 378

§ 1 w związku z art. 386 § 2 i w związku z art. 379 pkt 2 i 5, art. 214 § 1 i art. 13 § 2

k.p.c. wynikające z nieuwzględnienia z urzędu przez Sąd Okręgowy nieważności

postępowania przed Sądem pierwszej instancji, polegające na pozbawianiu

uczestniczki M. W. możności obrony jej praw w postępowaniu przed tym Sądem,

przez traktowanie jako jej pełnomocnika A. W., który nie miał umocowania do

działania w jej imieniu po dniu 3 listopada 2008 r.

We wnioskach skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia

i poprzedzającego go postanowienia Sądu Rejonowego, zniesienia postępowania

w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazania sprawy Sądowi Rejonowemu

w A. do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jak wynika z akt sprawy, Sąd Rejonowy przystępując do wyznaczenia na

dzień 3 listopada 2008 r. pierwszej w sprawie rozprawy, zobowiązał uczestniczkę

postępowania I. W. do zapewnienia stawiennictwa na rozprawie w tym dniu

zamieszkałej w Szwajcarii M. W. Ze znajdującego się w aktach sprawy (k.16)

dokumentu pełnomocnictwa z dnia 29 września 2008 r. wynika, że M. W. udzieliła

swemu bratu, A. W., pełnomocnictwa do reprezentowania jej na rozprawie w dniu 3

listopada 2008 r. Mimo jednoznacznej treści tego dokumentu, ograniczającego

umocowanie do działania w jej imieniu we wskazanym tylko dniu, w toku dalszego

postępowania przed Sądem Rejonowym i w postępowaniu apelacyjnym przed

Sądem Okręgowym, A. W. był traktowany jako pełnomocnik siostry M. Z protokołów

wszystkich rozpraw wynika, że wskazany dokument pełnomocnictwa był przez

Sądy obu instancji traktowany jako stanowiący dowód umocowania A. W.

Zważywszy na jednoznaczne brzmienie dokumentu pełnomocnictwa, podzielić

należy zarzuty skargi kasacyjnej, że skoro dokument ten potwierdzał umocowanie

A. W. do reprezentowania siostry jedynie na rozprawie w dniu 3 listopada 2008 r.,

postępowanie w pozostałej części toczące się przed Sądem Rejonowym i w całości

przed Sądem Okręgowym bez udziału M. W. dotknięte jest nieważnością. M. W.,

mimo że wynik postępowania dotyczył jej praw, nie była informowana o

dokonywanych czynnościach procesowych, nie była zawiadamiana o terminach

rozpraw, nie były też doręczane jej odpisy pism procesowych. Zarzut przeto

nieważności postępowania oparty na art. 379 pkt 5 k.p.c. jest oczywiście

uzasadniony. W zaistniałej sytuacji nie było jednak podstaw do upatrywania

nieważności postępowania z powodu, jak to czyni skarżący, nienależytego

umocowania pełnomocnika (art. 379 pkt 2 k.p.c.). Z nieważnością postępowania z

powodu nienależytego umocowania pełnomocnika mamy co prawda do czynienia

również

wówczas,

gdy

za

stronę

działa

osoba

nielegitymująca

się

pełnomocnictwem, jednakże przyjmuje się, że chodzi tu o sytuację, w których

osobą tą jest osoba, która, zgodnie z przepisami k.p.c., pełnomocnikiem być nie

może lub też o sytuację, którą reguluje art. 97 k.p.c.

Ubocznie można zauważyć, że zobowiązanie uczestniczki I. W. do zapewnienia

stawiennictwa M.W. na rozprawie w dniu 3 listopada 2008 r. nie miało podstawy prawnej,

przy czym w aktach sprawy brak jest dowodu doręczenia M. W. odpisu wniosku, a także

dowodów zobowiązania jej do wskazania pełnomocnika do doręczeń oraz pouczenia

o skutkach niewskazania takiego pełnomocnika stosownie do obowiązującego w dacie

wszczęcia postępowania art. 1135 k.p.c. Należy jednak przyjąć, że przez podjęcie

czynności procesowej jakim było ustanowienie pełnomocnika na rozprawę w dniu 3

listopada 2008 r., M. W. wyraziła wolę wzięcia udziału w postępowania, a zatem uzyskała

status uczestnika tego postępowania.

Rozważając zarzuty skargi kasacyjnej uczestnika T. W. nie można nie zauważyć, że

nie dotyczą one jego sytuacji procesowej, ale sytuacji procesowej innego uczestnika tego

postępowania. Jako uczestnik postępowania nieprocesowego, w którym udział określa

istnienie interesu (art. 510 §1 k.p.c.), T. W. był uprawniony do złożenia skargi kasacyjnej.

Zakres natomiast zarzutów skierowanych, jak wskazano, na ochronę innego uczestnika,

wymaga rozważenia czy skarga taka może być poczytana za uzasadnioną.

Jest niewątpliwe, że wynik postępowania o stwierdzenie nabycia spadku

oddziaływa na sferę prawną czy to spadkobierców ustawowych czy to

spadkobierców testamentowych, w zależności od ustalonej przez sąd podstawy

powołania do spadku. Postanowienie wydane w sprawie niniejszej wpływa nie tylko

na sytuację prawną M. W., ale i na sytuację prawną skarżącego i już z tej przyczyny

skarga kasacyjna nie mogła być traktowana jako wniesiona wyłącznie na korzyść

M. W. Natomiast co do oceny skuteczności jej zarzutów jako odnoszących się do

naruszenia uprawnień innego uczestnika postępowania nieprocesowego (w

procesie – strony przeciwnej), można zauważyć, że w orzecznictwie Sądu

Najwyższego zarysowały się dwa, rozbieżne, poglądy. Pogląd, że na naruszenie

prawa do obrony, jako przyczyny nieważności postępowania nie może się

powoływać inny uczestnik postępowania Sąd Najwyższy wypowiedział w m.in. w

postanowieniach z dnia 20 października 2010 r., III CSK 321/09, z dnia 7grudnia

2011 r., II CSK 638/10, z dnia 13 października 2006 r., III CK 371/05 – niepubl.).

Pogląd odmienny, który podziela Sąd Najwyższy w składzie rozstrzygającym

sprawę niniejszą, znalazł odzwierciedlenie w wyrokach z dnia 13 lutego 2004 r.,

IV CSK 269/02, z dnia 23 marca 2006 r., IV CSK 115/05 (niepubl). Trafne jest

bowiem wyrażone w tych orzeczeniach stanowisko, że rygory i sankcje procesowe

ustanawiane są nie tylko dla ochrony konkretnych uprawnień i interesów stron;

przestrzeganie rygorów ma wydźwięk ogólny, służy zarówno interesom stron, jak

i interesowi wymiaru sprawiedliwości (zob. uzasadnienie uchwały składu siedmiu

sędziów SN z dnia 8 lipca 2008 r., III CZP 154/07). Argumentem, który wskazuje,

że na nieważność postępowania (a więc stan wypełniający normę art. 379 k.p.c. na

skutek spełnienia się przesłanek przewidzianych w pkt 1– 6 tego artykułu) można

powołać się w skardze kasacyjnej również wówczas gdy przesłanki nieważności nie

dotyczą skarżącego, jest brzmienie art. 39813 § 1 k.p.c. Powołany przepis stanowi,

że w granicach zaskarżenia Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę nieważność

postępowania, przy czym z przepisu nie wynika, że badanie czy zaskarżone

orzeczenie zostało wydane w warunkach ważności ograniczone jest tylko do sfery

praw skarżącego; ograniczenie wynika tylko z granic zaskarżenia. W konsekwencji

bez znaczenia jest także dla konieczności rozważenia z urzędu nieważności

postępowania przed sądem drugiej instancji okoliczność, która ze stron wniosła

skargę kasacyjną. Rozważenie tej kwestii następuje bowiem bez względu na to,

interesów której strony dotknęły skutki związane z nieważnością postępowania

(zob. wyrok SN z dnia 11 grudnia 2006 r., I PK 124/06, OSNP 2008, nr 3-4, poz. 27

oraz postanowienie SN z dnia 27 lutego 1997 r., III CKN 6/97– niepubl.). Tak więc

za skuteczny należało uznać zarzut nieważności postępowania, przed Sądem

drugiej instancji, spowodowany pozbawianiem uczestniczki postępowania możności

obrony jej praw w tym postępowaniu i nieuwzględnienia przez Sąd Okręgowy

nieważności (z tej samej przyczyny) postępowania przed sądem pierwszej instancji.

Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji wyroku

(art. 39815 § 1 w związku z art. 386 § 2 i art. 39821 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108 § 2

k.p.c. w związku z art. 39821 i art. 13 § 2 k.p.c.

db