Legislator Giurisprudenza & Legislazione
IV CSK 565/09 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses cassation appeal upholding bank's claim against guarantor for mortgage debt.

Numero d'incarto IV CSK 565/09
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the defendant's cassation appeal, upholding the lower courts' judgment ordering the payment of 205,000 PLN. The court found that the defendant, acting as president of the company, validly established a security mortgage linked to the subsequent credit agreement despite the defendant's argument regarding the lack of a direct obligation to create the mortgage. The court rejected claims of invalidity based on missing notarial form and unilateral interest rate changes, ruling that the defendant's intent was clear and the interest clause was objectively justified.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 156, 158, 73 § 2 k.c.; Art. 245 § 1, § 2 k.c.; Art. 3531 k.c.; The court established that a security mortgage established by a guarantor is validly linked to a subsequent credit agreement if the intent is clear, even without a direct obligation clause, and that interest rate adjustments based on objective factors do not violate freedom of contract.

Parole chiave

Generato dall'IA
security mortgage guarantor liability freedom of contract unilateral contract change interpretation of intent notarial form requirement cassation appeal dismissal

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 156, 158, 73 § 2 k.c.
był zarzut niewłaściwego zastosowania art. 245 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 156, 158 i 73 §
Art. 245 § 1, § 2 k.c.
102 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (ukwch), art. 245 § 1 i § 2 k.c.
Art. 3531 k.c.
kontraktowej przewidzianą w art. 3531 k.c.
Art. 98 § 1 k.p.c.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c
Art. 391 § 1 k.p.c.
w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.
Art. 398 § 1 k.p.c.
Zgodnie z art. 39813 § 1 k.p.c.
art. 495 § 3 k.p.c
zobowiązania, co należało uwzględnić wobec treści art. 495 § 3 k.p.c.
art. 3983 § 1 k.p.c
art. 58 § 1 k.c
Zarzucono w niej naruszenie art. 58 § 1 k.c.
art. 73 § 2 k.c
156 i 158 oraz art. 73 § 2 k.c., art.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt IV CSK 565/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 maja 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Jan Górowski

w sprawie z powództwa Banku S.(...) w Z.

przeciwko C. C.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 13 maja 2010 r.,

skargi kasacyjnej pozwanego

od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 22 lipca 2009 r., sygn. akt I ACa (…),

oddala skargę kasacyjną i zasądza od pozwanego na rzecz strony powodowej

kwotę 3600 zł (trzy tysiące sześćset) tytułem zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w B. nakazem zapłaty z dnia 22 lipca 2008 r., wydanym w

postępowaniu nakazowym, zasądził od pozwanego C. C. na rzecz Banku S.(...) w Z.

kwotę 205 000 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 2008 r., z ograniczeniem jego

odpowiedzialności do prawa zaspokojenia się wierzyciela z nieruchomości położonej w

B. przy ul. S., dla której Sąd Rejonowy w P. prowadzi księgę wieczystą nr (...). Po

wniesieniu przez pozwanego zarzutów nakaz ten został w całości utrzymany w mocy w

wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia 30 grudnia 2008 r.

Sąd ten ustalił, że strona powodowa w dniu 11 grudnia 2003 r. zawarła z „C.(...)”

sp. z o.o. umowę o świadczenie usług w zakresie kredytowania i prowadzenia innych

operacji obciążonych ryzykiem. W celu zabezpieczenia należności banku mogących

powstać w wyniku realizacji tej umowy przewidziano, że C. C. ustanowi hipotekę

kaucyjną do wysokości 900 000 zł na nieruchomości położonej w B. przy ul. S.

Oświadczenie o stanowieniu hipoteki kaucyjnej pozwany złożył w formie aktu

notarialnego w dniu 12 grudnia 2003 r. W dniu 16 listopada 2003 r. walne zgromadzenie

wspólników sp. z o.o. „C.(...)” podjęło uchwałę upoważniającą C. C. do zaciągnięcia w

jej imieniu zobowiązań do wysokości 1 200 000 zł mających na celu uzyskanie kredytów

bankowych przeznaczonych na finansowanie przez spółkę inwestycji i działalności

bieżącej. Strona powodowa udzieliła spółce kredytu średnioterminowego w wysokości

350 000 zł na okres od 12 grudnia 2003 r. do 9 grudnia 2008 r. Umowa kredytowa

została zawarta 12 grudnia 2003 r. Jej zabezpieczenie stanowiła hipoteka na

nieruchomości pozwanego. Bank w dniu 21 listopada 2006 r. wypowiedział umowę

kredytową wobec niewywiązywania się przez kredytobiorcę z zobowiązań umownych. W

czerwcu 2008 r. wezwał pozwanego jako dłużnika rzeczowego do wykonania

zobowiązania.

Sąd Okręgowy uznał, że pozwany ponosił odpowiedzialność jako dłużnik

rzeczowy wobec ustanowienia na rzecz strony powodowej hipoteki kaucyjnej, a strona

powodowa wykazała istnienie wierzytelności w dochodzonej wysokości. Wynikała ona z

tytułu kredytu udzielonego sp. z o.o. „C.(...)”. Sąd pierwszej instancji nie podzielił

jednocześnie zarzutów pozwanego dotyczących nieważności tej umowy, ustanowienia

hipoteki i przedawnienia roszczeń powoda.

Apelacja pozwanego została oddalona przez Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 22

lipca 2009 r. Sąd Apelacyjny podzielił ocenę Sądu pierwszej instancji o należytym

wykazaniu przez stronę powodową istnienia dochodzonej przez nią wierzytelności.

Podkreślił dodatkowo, że za taką oceną przemawia także postanowienie o nadaniu

klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu, korzystające z mocy

dokumentu urzędowego. Sąd Apelacyjny uznał, że brak jest podstaw do stwierdzenia

nieważności umowy kredytowej z uwagi na postanowienia dotyczące oprocentowania

kredytu, którego wysokość mogła ulegać zmianie. Określone w niej warunki zmiany

stopy procentowej kredytu zostały powiązane z czynnikami obiektywnymi, niezależnymi

od kredytodawcy i nie były sprzeczne z zasadą swobody kontraktowej. Sąd Apelacyjny

uznał także, że prawidłowa była ocena, że uchwała zgromadzenia wspólników z 16

listopada 2003 r. była wystarczająca dla skutecznego zaciągnięcia kredytu. Zwrócił

także uwagę, że w zarzutach od nakazu zapłaty nie podniesiono, że nieważność umowy

kredytowej jest wynikiem braku uchwały wspólników zezwalającej na zaciągnięcie

zobowiązania, co należało uwzględnić wobec treści art. 495 § 3 k.p.c.

Sąd Apelacyjny nie podzielił także zarzutów dotyczących nieważności umowy o

ustanowieniu hipoteki kaucyjnej przez pozwanego. Stwierdził, że umowa z dnia 11

grudnia 2003 r. zawarta pomiędzy stroną powodową i sp. z o.o. „C.(...)” nie stanowiła

umowy zobowiązującej pozwanego do ustanowienia hipoteki kaucyjnej. Określono w

niej jedynie sposób zabezpieczenia należności banku, a zaciągnięcie zobowiązania w

celu ustanowienia hipoteki nie było potrzebne do ustanowienia hipoteki. Sąd drugiej

instancji nie podzielił jednocześnie stanowiska skarżącego, że hipoteka została

ustanowiona w celu zabezpieczenia wierzytelności przyszłych z nieokreślonego

stosunku prawnego, gdyż odnosiła się do stosunku wynikającego z „umowy ramowej”.

Wskazał, że pozwany ustanowił hipotekę w dzień po zawarciu umowy o świadczeniu

usług w zakresie kredytowania i prowadzenia innych operacji obciążonych ryzykiem, w

której precyzyjnie określono zakres zabezpieczenia hipoteką oraz w dniu zawarcia

umowy kredytowej, gdzie przewidziano, że hipoteka będzie stanowiła zabezpieczenie

udzielonego kredytu. Nastąpiło więc skonkretyzowanie wierzytelności zabezpieczonej

hipoteką kaucyjną.

Skarga kasacyjna pozwanego została oparta o obie podstawy określone w art.

3983 § 1 k.p.c. Zarzucono w niej naruszenie art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 65 ust 1 i art.

102 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (ukwch), art. 245 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art.

156 i 158 oraz art. 73 § 2 k.c., art. 535 1 k.c. w zw. z art. 76 pkt 1 Prawa bankowego i art.

58 § 1 k.c., art. 230 k.s.h. w zw. z art. 17 § 1 k.s.h., art. 6 k.c., a także naruszenie art.

244 § 1 i 252 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. oraz art. 365 § 1 k.p.c. i naruszenie art. 328 §

2 w zw. z art. 321 § 1 k.p.c. W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 39813 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w

granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw. Skarżący zarzucił, że Sąd Apelacyjny

naruszył art. 244 § 1 i 252 k.p.c. w zw. z art. 227 i art. 365 § 1 k.p.c. w wyniku przyjęcia,

że sądy są związane treścią bankowego tytułu egzekucyjnego w przypadku

zaopatrzenia go w klauzulę wykonalności przez sąd powszechny. Tak sformułowany

zarzut nie mógł być uznany za usprawiedliwiony bowiem w rzeczywistości Sąd

Apelacyjny nie wyraził takiej oceny. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdził on

wyraźnie, że to postanowienie Sądu Rejonowego w B. o nadaniu klauzuli wykonalności

bankowemu tytułowi egzekucyjnemu korzystało z mocy dokumentu urzędowego

przewidzianego w art. 244 § 1 k.p.c. i za pomocą tego postanowienia powód wykazał

istnienie wierzytelności. Nie ulega zaś wątpliwości, że orzeczenie sądu jest dokumentem

urzędowym w rozumieniu art. 244 § 1 k.p.c., a do postanowienia o nadaniu klauzuli

wykonalności odnosi się regulacja z art. 365 § 1 k.p.c. Ze stanowiska wyrażonego przez

Sąd Apelacyjny nie wynika przy tym, że wyłącznie w oparciu o postanowienie o nadaniu

klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu uznał on, że strona

powodowa wykazała istnienie dochodzonej wierzytelności. Dowód w tym zakresie

stanowiła również powoływana przez Sąd pierwszej instancji umowa o kredyt oraz

dokumenty pochodzące od banku wskazujące na brak spłat rat kredytu.

Bezzasadny był także zarzut naruszenia art. 321 § 1 k.p.c. w wyniku orzekania

ponad żądanie. Skoro zasądzona została kwota niewątpliwie objęta żądaniem pozwu

(205 000 zł z odsetkami od 28 czerwca 2008 r.), to nie można mówić, że sąd wyszedł

ponad żądanie i z tego powodu naruszył art. 321 § 1 k.p.c. Nie można też przyznać racji

skarżącemu, kiedy zarzuca, że Sąd Apelacyjny naruszył art. 328 § 2 k.p.c. przez brak

wskazania sposobu wyliczenia skapitalizowanych odsetek. Strona powodowa wskazała

w sposób nie budzący wątpliwości wysokość należności odsetkowej. Do pozwu

dołączyła też odpisy wyciągu z ksiąg banku, wezwania do zapłaty, wypowiedzenie

umowy kredytowej i bankowego tytułu egzekucyjnego, z których wynika sposób

naliczenia odsetek za okres do 7 lipca 2008 r. oraz wskazała, że kwota 110 592 zł

stanowi część należnych jej odsetek. Roszczenie w tym zakresie zostało uznane za

uzasadnione. Nie można zatem przyjąć, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie

określa dostatecznie przedmiotu zasądzenia.

Sąd Apelacyjny odwołując się do art. 495 § 3 wskazał, że pozwany w zarzutach

od nakazu zapłaty nie podnosił aby nieważność umowy kredytowej była wynikiem braku

uchwały wspólników zezwalającej na zaciągnięcie takiego zobowiązania, podjętej

stosownie do art. 230 k.s.h. W skardze kasacyjnej stanowisko to nie zostało podważone.

Z brzmienia art. 495 § 3 wynika zaś, że zarzuty, okoliczności faktyczne i dowody

niezgłoszone w odpowiednim terminie podlegają prekluzji i nie mogą być później

rozpoznawane. Dotyczy to także opartych o nie zarzutów zawartych w skardze

kasacyjnej. W konsekwencji nie mogły stanowić podstawy uwzględnienia skargi

kasacyjnej zarzuty zawarte w pkt 4 i 5 (zarzuty naruszenia art. 230 k.s.h. i powiązany z

nim zarzut naruszenia art. 6 k.c.).

Bezzasadne były zarzuty dotyczące nieważności umowy o ustanowienie hipoteki

kaucyjnej. W kontekście treści tych zarzutów wymaga podkreślenia, że Sąd Apelacyjny

przyjął, że umowa z dnia 11 grudnia 2003 r. o świadczeniu usług w zakresie

kredytowania i prowadzenia innych operacji obciążonych ryzykiem nie zawierała

postanowień stanowiących zobowiązanie ze strony pozwanego do ustanowienia hipoteki

kaucyjnej, zobowiązanie takie nie było potrzebne, a pozwany ustanawiając hipotekę

dokonał czynności rozporządzającej. W skardze kasacyjnej brak jest zarzutu naruszenia

art. 65 § 1 k.c. odnoszącego się do wykładni oświadczeń woli złożonych podczas

dokonywania wskazanych wyżej czynności prawnych, co nie pozwala podważyć oceny

prezentowanej w tym zakresie przez Sąd Apelacyjny. W konsekwencji pozbawiony racji

był zarzut niewłaściwego zastosowania art. 245 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 156, 158 i 73 §

2 k.c. oparty o twierdzenie, że umowa o ustanowienie hipoteki była nieważna wobec

nieistnienia wymienionego w niej zobowiązania do ustanowienia hipoteki oraz

niezachowanie formy aktu notarialnego dla umowy zobowiązującej do ustanowienia

hipoteki.

Brak także podstaw do podzielenia stanowiska skarżącego odnośnie nieważności

umowy o ustanowienie hipoteki z uwagi na brak oznaczenia wierzytelności

zabezpieczonej

hipoteką. W

oświadczeniu

pozwanego

o ustanowieniu

hipoteki

kaucyjnej, złożonym w dniu 12 grudnia 2003 r., nawiązano wprost jedynie do zawartej

dzień wcześniej umowy o świadczeniu usług w zakresie kredytowania i prowadzenia

innych operacji obciążonych ryzykiem. Umowa ta miała wprawdzie charakter ramowy,

jednakże nie można pomijać jej wyraźnego związku z zawartą następnego dnia umową

kredytową, na co zasadnie zwrócił uwagę Sąd Apelacyjny. Czynności związanych

przygotowaniem i zawarciem tych umów dokonywał pozwany występujący w

charakterze prezesa zarządu sp. z o.o. „C.(...)”. Jest zatem zrozumiałe, że składając

oświadczenie o ustanowieniu hipoteki w dniu zawarcia umowy kredytowej miał

świadomość, że hipoteka ta będzie stanowiła zabezpieczenie udzielonego kredytu.

Wskazuje na to wyraźnie także treść umowy kredytowej, w której wprost stwierdzono, że

jej zabezpieczeniem będzie hipoteka kaucyjna, której przedmiot i zakres w pełni

odpowiada hipotece kaucyjnej ustanowionej przez pozwanego. Z tych względów nie

można podzielić stanowiska skarżącego o braku możliwości określenia zabezpieczonej

wierzytelności w oparciu o reguły interpretacyjne oświadczenia woli pozwanego.

Skarżący uznał, że istnieją podstawy do stwierdzenia nieważności umowy

kredytowej również z uwagi na warunki określające wysokość oprocentowania kredytu,

dopatrując się w nich prawa banku do jednostronnej zmiany wysokości oprocentowania,

przekraczającego granice swobody umów. W związku z treścią tego zarzutu wymaga

przypomnienia, że strony przewidziały wprawdzie oprocentowanie kredytu według

zmiennej stopy procentowej, jednakże zastrzegły, że możliwość jej zmiany jest z kolei

uzależniona od zmiany wysokości stóp procentowych NBP (redyskonta weksli i kredytu

lombardowego) ustalanych przez Radę Polityki Pieniężnej. Uzasadniona była w związku

z tym ocena Sądu Apelacyjnego, że warunkiem zmiany stopy procentowej kredytu było

wystąpienie czynników o charakterze obiektywnym, niezależnych od kredytodawcy, co

nie pozwala przyjąć, że mógł on jednostronnie decydować o wysokości zobowiązania

kredytobiorcy.

W

konsekwencji

usprawiedliwione

było

także

stanowisko,

że postanowienia umowy kredytowej nie pozostawały w sprzeczności z zasadą swobody

kontraktowej przewidzianą w art. 3531 k.c.

Z przyczyn wyżej wskazanych skarga kasacyjna była pozbawiona uzasadnionych

podstaw i podlegała oddaleniu na podstawie art. 39814 k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c

w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.