Supreme Court quashes appeal verdict due to lawyer's non-attendance caused by failure to notify him of the hearing date.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed the appeal verdict because the appointed lawyer for the plaintiff failed to attend the sole appeal hearing due to not being notified of the date. The court found that this procedural defect deprived the plaintiff of the ability to defend her rights effectively. Consequently, the appeal proceedings were declared void and the case was remanded for a new trial.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 398 § 2 k.p.c.; Art. 379 pkt 5 k.p.c.; Art. 117 § 4 k.p.c.; The failure to notify a court-appointed lawyer of a hearing date, resulting in their non-attendance and inability to defend the client, constitutes a ground for declaring the proceedings void.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV CSK 539/07
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 marca 2008 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)
SSN Iwona Koper (sprawozdawca)
SSA Michał Kłos
w sprawie z powództwa L. B.
przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej "B.(...)" w B.
o uchylenie uchwał,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 18 marca 2008 r.,
skargi kasacyjnej powódki
od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 11 lipca 2007 r., sygn. akt I ACa (…),
uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie przed Sądem Apelacyjnym w
zakresie obejmującym rozprawę w dniu 11 lipca 2007 r. i przekazuje sprawę temu
Sądowi do ponownego rozpoznania wraz z rozstrzygnięciem o kosztach
postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 16 stycznia 2007 r. Sąd Okręgowy w B. oddalił powództwo L. B.
przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej „B.(...)” w B. o uchylenie uchwały nr (…)/2005
Rady Nadzorczej Spółdzielni z dnia 23 lutego 2005 r., wykluczającej powódkę ze
Spółdzielni oraz o uchylenie uchwały nr (…)/2005 Zebrania Przedstawicieli Spółdzielni z
dnia 19 maja 2005 r. w sprawie rozpatrzenia odwołania powódki od uchwały Rady
Nadzorczej.
Sąd Okręgowy ustalił, że powódka otrzymała w dniu 12 marca 1997 r. przydział
lokalu mieszkalnego o pow. 42,42 m2 na zasadach lokatorskiego prawa do lokalu.
Powódka zaprzestała regularnego wnoszenia opłat za używanie lokalu od maja 2000 r.
Na pisemny wniosek powódki zarząd pozwanej wyraził zgodę na spłatę zadłużenia w
ratach po 40 zł miesięcznie. Od września 2002 r. zadłużenie powódki zaczęło ponownie
wzrastać. Pismem z 8 lipca 2003 r. pozwana poinformowała powódkę, że dalszy wzrost
jej zadłużenia może spowodować utratę członkostwa w Spółdzielni. Spółdzielnia
trzykrotnie deklarowała zawarcie z powódką porozumienia co do spłaty zadłużenia w
razie regulowania bieżących rat czynszu i podjęcia spłaty zaległości. Warunków tych
powódka jednak nie spełniła, jak też odmówiła podjęcia współpracy z windykatorem
Spółdzielni. Zarząd pozwanej wyraził w maju 2004 r. zgodę na spłatę zadłużenia przez
powódkę w okresie od lipca do grudnia tego roku po 50 zł miesięcznie. Podstawowe
zadłużenie powódki w tym okresie wzrosło o 500 zł. Na dzień 31 stycznia 2005 r.
zaległość w opłatach mieszkaniowych za okres trzynastu miesięcy wyniosła 7.788,11 zł.
Uchwałą Rady Nadzorczej z 23 lutego 2005 r. powódka została wykluczona ze
Spółdzielni. Od lutego 2005 r. powódka płaci czynsz regularnie wraz z częścią
zaległości. Powódka otrzymuje rentę w kwocie 520 zł miesięcznie, jest inwalidką drugiej
grupy, choruje na astmę, padaczkę, arytmię serca, usunięto jej jedną nerkę. Pozostaje w
separacji z mężem, który nie przyczynia się do ponoszenia opłat za mieszkanie. Mąż
powódki zajmuje w mieszkaniu jeden pokój, w drugim zamieszkuje powódka z córką,
która liczy 27 lat, jest w lekkim stopniu niepełnosprawna, nie pracuje, nie ma renty.
Na tej podstawie uznał Sąd Okręgowy, że zachodziły przesłanki do wykluczenia
powódki ze Spółdzielni na podstawie § 15 ust. 2 pkt 4 statutu Spółdzielni, zgodnie z
którym członek może być wykluczony, gdy uchyla się od wykonywania istotnych
zobowiązań wobec spółdzielni, również finansowych, przekraczających równowartość 6miesięcznych opłat związanych z używaniem lokalu. W okolicznościach sprawy nie
można stwierdzić, że zadłużenie powódki powstało bez jej winy. Uzasadnia to oddalenie
powództwa. W ocenie Sądu Okręgowego jego oddaleniu nie sprzeciwiają się również
zasady współżycia społecznego. Uwzględnienie roszczenia powódki prowadziłoby
wprost do przeniesienia zaległych kosztów na pozostałych członków Spółdzielni, którzy
nierzadko znajdują się w równie trudnej jak powódka sytuacji, jednak swoje
zobowiązania regulują. Nadto pozwana podejmuje działania zmierzające do pomocy
potrzebującym członkom w uzyskaniu dodatków mieszkaniowych, zaś w stosunku do
powódki podejmowała kilkakrotnie próby ugodowe. Sąd Okręgowy podkreślił, że
zgodnie z przyjętą w Spółdzielni praktyką, jeżeli zadłużeni członkowie realizują
porozumienie co do spłaty zadłużenia, to wówczas pozwana nie występuje o ich
eksmisję, ale podpisuje z nimi umowę najmu, a po spłacie długu organy statutowe
decydują o przywróceniu im członkostwa.
Zaskarżonym obecnie wyrokiem Sąd Apelacyjny oddalił apelację powódki od
powyższego wyroku, podzielając jego stanowisko, że zadłużenie powódki w Spółdzielni
było przez nią zawinione. Z faktu, że już w tym samym miesiącu kiedy zapadła uchwała
o wykluczeniu, powódka regularnie zaczęła płacić czynsz wraz z częścią zaległości
wyprowadził wniosek, iż już wcześniej, przy dołożeniu należytej staranności, miała ona
możliwość realizować zobowiązania wobec Spółdzielni. Powódka miała świadomość
skutków uchylania się od ich regulowania i godziła się nie. Tym samym w sposób
umyślny naruszała obowiązek statutowy. Z przyczyn wskazanych przez Sąd pierwszej
instancji uznał, że zaskarżone orzeczenie nie narusza zasad współżycia społecznego.
W skardze kasacyjnej powódka zarzuciła nieważność postępowania przed
Sądem Apelacyjnym (art. 379 pkt 5 w zw. z art. 117 i nast. k.p.c.) przez naruszenie jej
prawa do skorzystania w postępowaniu przed tym Sądem z pomocy pełnomocnika z
urzędu, celem obrony swoich praw. Wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku,
zniesienie postępowania apelacyjnego prowadzonego w dniu 11 lipca 2007 r. i
przekazanie
uwzględnieniu
sprawy
Sądowi
kosztów
Apelacyjnemu
postępowania
do
ponownego
kasacyjnego
oraz
rozpoznania
zasądzenie
przy
kosztów
zastępstwa adwokackiego w postępowaniu kasacyjnym.
W uzasadnieniu zarzutu powódka podała, że po wniesieniu w jej imieniu apelacji
przez pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata E. J. ustanowiono dla niej nowego
pełnomocnika z urzędu do reprezentowania jej przed Sądem Apelacyjnym w osobie
adwokata B. M., jednak nie doszło do skutecznego poinformowania B. M. o
wyznaczeniu go pełnomocnikiem powódki, nie miał on informacji o terminie rozprawy
apelacyjnej i nie był na tej rozprawie obecny.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Obowiązujący w postępowaniu kasacyjnym zakaz prowadzenia dowodów (art.
39813 § 2 k.p.c.) nie stoi na przeszkodzie prowadzeniu dowodów mających na celu
weryfikację zarzutu nieważności postępowania przed sądem drugiej instancji. Dowody te
Sąd Najwyższy może prowadzić z urzędu.
Jak wynika z akt sprawy w zakresie relacjonującym przebieg postępowania w
Sądzie Apelacyjnym rozprawa apelacyjna w dniu 11 lipca 2007 r., na której zapadł
zaskarżony wyrok, wyznaczona została zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 8
czerwca 2007 r. Zawiadomienie o rozprawie doręczone zostało ustanowionej dla
powódki i reprezentującej ją przed Sądem Okręgowym adwokat E. J., która wniosła w jej
imieniu apelację. Adwokat E. J. nie stawiła się na rozprawę przed Sądem Apelacyjnym
(protokół rozprawy k. 199). Pismem z dnia 3 lipca 2007 r., które wpłynęło do Sądu
Apelacyjnego w dniu 6 lipca 2007 r. Okręgowa Rada Adwokacka zawiadomiła o
wyznaczeniu
dla
powódki
nowego
pełnomocnika
do
reprezentowania
jej
w
postępowaniu apelacyjnym w osobie adwokata B. M. (pismo ORA), który nie został
zawiadomiony o terminie rozprawy apelacyjnej i nie był na niej obecny.
Istota powołanej w skardze kasacyjnej podstawy zaskarżenia polega na tym, że
odnosi ona skutek i uzasadnia uchylenie zaskarżonego orzeczenia bez względu na to,
czy i jaki wpływ wywarła ona na rozstrzygnięcie.
Określona w art. 379 pkt 5 k.p.c. przyczyna nieważności postępowania zachodzi
w razie pozbawienia strony możności obrony przysługujących jej praw to jest wówczas,
gdy zostanie ona faktycznie pozbawiona możności działania w procesie.
W świetle ustalonych faktów niewątpliwym jest, że wadliwość postępowania przed
sądem apelacyjnym spowodowała, iż ustanowiony dla zastępowania powódki w tym
postępowaniu pełnomocnik nie mógł wziąć udziału w jedynej rozprawie apelacyjnej.
Skutki tej wadliwości nie mogły być więc usunięte przed wydaniem zaskarżonego
wyroku.
Konieczną przesłanką ustanowienia adwokata dla strony zwolnionej od kosztów
sądowych jest uznanie, że jego udział w sprawie jest potrzebny (art. 117 § 4). Potrzeba
taka będzie zachodzić, jeżeli strona wnosząca o jego ustanowienie, nie potrafi sobie
sama poradzić w prowadzeniu procesu, ma trudności w samodzielnym podejmowaniu
czynności procesowych.
Uznanie przez sąd, że udział adwokata w sprawie jest potrzebny, nie podlega
ponownej ocenie i jest dla sądu wiążące w tym sensie, że sąd nie może w tej samej
sprawie zmienić decyzji o ustanowieniu adwokata, jeżeli nie nastąpiła zmiana
okoliczności stanowiących przesłankę tej decyzji.
W tym stanie rzeczy, nieobecność adwokata ustanowionego dla strony, na
podstawie art. 117 k.p.c. na jedynej rozprawie apelacyjnej, na skutek niezawiadomienia
go o terminie oznacza, iż strona pozbawiona została możności obrony swych praw, co
prowadzi do nieważności postępowania apelacyjnego (art. 379 pkt 5 k.p.c.).
Kierując się powyższym orzeczono jak w sentencji (art. 386 § 2 w zw. z art. 398 21
k.p.c.).