Legislator Giurisprudenza & Legislazione
IV CSK 535/10 Generato dall'IA

Supreme Court quashes insurance contract ruling for violating direct evidence rules and procedural fairness. The court found the lower court relied on undisclosed documents. The Supreme Court held that using undisclosed evidence violates procedural fairness. The case was remanded for a new trial. The court emphasized the importance of direct evidence. The decision reinforces procedural justice in insurance disputes. The ruling protects the right to defense in civil proceedings.

Numero d'incarto IV CSK 535/10
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court quashed the appellate court's judgment and remanded the case for a new trial due to procedural violations. The lower court had relied on an undisclosed letter from BMW Group to determine that the car lacked a factory alarm, which the insurer used to deny the claim. The Supreme Court ruled that using evidence not formally presented at the hearing violates the principles of directness, publicity, and the right to defense. Consequently, the factual findings based on this evidence were set aside, and the material law arguments were no longer examined.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 235 k.p.c.; Art. 39815 § 1 k.p.c.: The use of evidence not formally admitted and presented at the hearing violates the principles of directness and the right to defense, requiring the case to be remanded for a new trial.

Parole chiave

Generato dall'IA
insurance contract dispute direct evidence rule procedural fairness violation right to defense undisclosed documents remand for retrial civil procedure code

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 235 k.p.c.
Przepis art. 235 k.p.c. jest wyrazem – obok art.
Art. 39815 § 1 k.p.c.
(art. 39815 § 1 k.p.c. oraz art.
Art. 108 § 2 k.p.c.
oraz art. 108 § 2 w związku z art.
Art. 39821 k.p.c.
108 § 2 w związku z art. 39821 i art.
Art. 391 § 1 k.p.c.
39821 i art. 391 § 1 k.p.c.).
art. 815 § 3 k.c
Powołując się na art. 815 § 3 k.c.
art. 815 § 1 k.c
ubezpieczeniowego ubezpieczający ma mu, zgodnie z art. 815 § 1 k.c., w wersji
art. 328 § 2 k.p.c
zarzucił naruszenie art. 235, art. 379 pkt 5 , art. 378 § 2 , art. 386 § 2 i art. 328 § 2
art. 385 k.c
815 § 1 i 3 k.c., w wersji pierwotnej, art. 385 k.c.,
art. 827 k.c
w wersji sprzed dnia 28 czerwca 2009 r., art. 827 k.c., w wersji sprzed 10 sierpnia

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt IV CSK 535/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 sierpnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący)

SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

SSN Anna Kozłowska

w sprawie z powództwa Andrzeja P.

przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń SA w W.

Inspektoratowi w T.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 24 sierpnia 2011 r.,

skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 29 kwietnia 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu

Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 15 października 2009 r. Sąd Okręgowy oddalił powództwo

o zapłatę 179 800 zł z tytułu ubezpieczenia auto-casco i zasądził od powoda na

rzecz pozwanego 5 687,90 zł kosztów procesu.

Sąd ustalił, że dnia 16 lipca 2007 r. powód złożył wniosek o ubezpieczenie

OC i AC pojazdu osobowego marki BMW 730, nr rej.[...], którego zakup

współfinansował D. Bank SA na podstawie umowy z dnia 9 lipca 2007 r. o kredyt

samochodowy. W rubryce „zabezpieczenie pojazdu” zostały wpisane następujące

zabezpieczenia: autoalarm fabryczny, immobilizer fabryczny i

system lokalizacji

fabryczny. Dane te zostały wpisane na podstawie informacji udzielonych przez

powoda i zweryfikowanych, w zakresie dwóch pierwszych zabezpieczeń, przez

przedstawiciela

ubezpieczyciela.

Zawarcie

zgodnie

z wnioskiem

umowy

ubezpieczenia na okres od 18 lipca 2007 r. do 17 lipca 2008 r. zostało

potwierdzone polisą nr [...].

W dniu 7 października 2007 r. powód zawiadomił Komendę Miejską Policji

w T. o kradzieży samochodu z parkingu w miejscowości M., a w dniu 23

października 2007 r. powiadomił o tym zdarzeniu ubezpieczyciela. W zgłoszeniu

szkody wskazał, że skradziony samochód posiadał immobilizer i urządzenia

alarmowe fabryczne.

W toku postępowania likwidacyjnego pozwany ustalił, że skradziony

samochód, wyprodukowany w 2005 r., był zarejestrowany w Niemczech.

We wrześniu 2006 r., po stwierdzeniu całkowitej szkody komunikacyjnej w styczniu

2006 r., został wyrejestrowany w Niemczech i zarejestrowany w Polsce. Pozwany

ustalił również, że samochód nie posiadał fabrycznego autoalarmu, natomiast

fabryczny system nawigacji satelitarnej nie działał w Polsce.

Powołując się na § 8 ust. 1 pkt 11 c ogólnych warunków ubezpieczenia AC,

pozwany odmówił wypłaty odszkodowania za skradziony samochód. Uznał, że

powód nie zabezpieczył pojazdu w sposób zgodny z jego konstrukcją i nie

uruchomił wszystkich urządzeń zabezpieczających przed kradzieżą. W chwili

zawierania umowy ubezpieczenia jedynym działającym zabezpieczeniem był

immobilizer, chroniący przed uruchomieniem silnika. Wymienione zabezpieczenie

nie pełni natomiast, w przeciwieństwie do autoalarmu, funkcji alarmowania.

Skradziony samochód nie był wyposażony w fabrycznie zamontowany autoalarm,

a był jedynie przystosowany do jego montażu. W takiej sytuacji założenie

autoalarmu jest odnotowywane jako zmiana wyposażenia samochodu (dodanie

opcji 302), jeżeli autoalarm zostanie zamontowany w autoryzowanej stacji BMW.

Karta techniczna skradzionego pojazdu nie zawiera jednak takich informacji.

Również zebrany w sprawie materiał nie daje wystarczających podstaw do

przyjęcia, że pojazd w chwili zawierania umowy ubezpieczenia był wyposażony

w fabrycznie zamontowany autoalarm. Samochód powoda był wyposażony

w system zabezpieczenia BMW Assist, pełniący, co do zasady, funkcję

alarmowania i lokalizacji. System ten działa jednak tylko w krajach Europy

Zachodniej. Teoretycznie istnieje możliwość przeprogramowania tego systemu

w ten sposób, że umożliwi on połączenie z numerem 112 linii komórkowej policji,

ale ze względu na brak odpowiednich możliwości technicznych policja nie jest

w stanie zlokalizować samochodu. Użytkowanie systemu wymaga opłacania

miesięcznego abonamentu.

Postanowieniem z dnia 26 marca 2008 r. Prokuratura Rejonowa w T.

umorzyła śledztwo w sprawie kradzieży samochodu z powodu niewykrycia sprawcy

przestępstwa. Wartość samochodu, ustalona według stanu na dzień powstania

szkody, wynosiła 152 200 zł.

Powołując się na art. 815 § 3 k.c. i § 8 ust. 1 pkt 11 c ogólnych warunków

ubezpieczenia, Sąd Okręgowy uznał, że pozwany miał podstawy do odmowy

wypłaty odszkodowania, albowiem zaistniały okoliczności uwalniające go od

odpowiedzialności

z

tytułu

umowy

ubezpieczenia.

Ubezpieczyciel

sprostał

ciężarowi dowodowemu wykazania, że powód nie podał zgodnie z prawdą

okoliczności, o które był pytany we wniosku ubezpieczeniowym, oraz że zachodzi

związek przyczynowy między tymi okolicznościami i wypadkiem objętym umową

ubezpieczenia. Z trzech wskazanych we wniosku ubezpieczeniowym fabrycznych

zabezpieczeń samochodu przed kradzieżą, dwa z nich nie spełniały takiej funkcji.

Zaskarżonym

wyrokiem

Sąd

Apelacyjny

oddalił

apelację

powoda,

podzielając ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu pierwszej instancji.

Sąd odwoławczy

podkreślił,

że

żaden

przepis

prawa

nie

nakłada

na

ubezpieczyciela obowiązku weryfikowania informacji, które w celu określenia ryzyka

ubezpieczeniowego ubezpieczający ma mu, zgodnie z art. 815 § 1 k.c., w wersji

pierwotnej, podać w odpowiedzi na pytania zawarte w formularzu oferty

ubezpieczenia. Wprowadzenie przez ubezpieczyciela procedur sprawdzających te

informacje nie jest zabronione, jednakże ich brak, mimo że mogłyby one służyć

interesowi ubezpieczającego, nie chroni ubezpieczającego od wynikających z art.

815 § 3 k.c., w wersji pierwotnej, skutków uchybienia obowiązkowi określonemu

w art. 815 § 1 k.c., w wersji pierwotnej. Zdaniem Sądu, zadeklarowanie przez

powoda zabezpieczeń samochodu przed kradzieżą, o których istnieniu – jak się

okazało w toku procesu – nie miał dostatecznej wiedzy, mimo że była ona łatwo

dostępna w firmie BMW Group Polska, świadczy o braku należytej staranności

powoda.

W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach, pełnomocnik powoda

zarzucił naruszenie art. 235, art. 379 pkt 5 , art. 378 § 2 , art. 386 § 2 i art. 328 § 2

k.p.c. oraz art. 805 § 1 i 2 k.c., art. 815 § 1 i 3 k.c., w wersji pierwotnej, art. 385 k.c.,

w wersji sprzed dnia 28 czerwca 2009 r., art. 827 k.c., w wersji sprzed 10 sierpnia

2007 r. Powołując się na te podstawy, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepis art. 235 k.p.c. jest wyrazem – obok art. 323 k.p.c. – zasady

bezpośredniości w procesie, stanowiącej jedną z naczelnych zasad postępowania

cywilnego. Zgodnie z tym przepisem, postępowanie dowodowe, z wyjątkami w nim

wskazanymi, odbywa się przed sądem orzekającym. Tylko bezpośrednie zetknięcie

się sądu orzekającego ze stronami, świadkami, biegłymi i dowodami rzeczowymi

zapewnia sądowi możliwość poczynienia odpowiednich spostrzeżeń, istotnych dla

oceny wiarygodności i mocy dowodów (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

12 maja 2006 r., V CSK 59/06, niepubl.). Przyjmuje się zarówno w piśmiennictwie,

jak i w orzecznictwie, że dopuszczalne jest zaliczenie w poczet materiału

dowodowego sprawy ściśle określonych dokumentów i zeznań zgromadzonych

w innym postępowaniu sądowym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

14 września 1997 r., I CKN 42/96, OSNC 1997, nr 5, poz. 62). Podkreśla się

jednak, że przeprowadzenie dowodu z akt innej sprawy wymaga ujawnienia treści

poszczególnych dokumentów – mających stanowić podstawę ustaleń w sprawie –

w taki sposób, aby strony mogły ustosunkować się do treści tych dokumentów

i zgłosić stosowne wnioski (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 27 lipca

1997 r., III CKN 1/97, niepubl.).

Tymczasem opinia biegłego sądowego Stanisława D., którą Sąd pierwszej

instancji

uznał

za

podstawę

ustaleń

co

do

rzeczywistego

wyposażenia

skradzionego samochodu w urządzenia zabezpieczające go przed kradzieżą,

została oparta także – co wprost wynika z opinii – na dowodach zebranych

w sprawie 2 Ds. [...], zwłaszcza na zeznaniach poprzednich właścicieli

samochodów. Z przebiegu postępowania dowodowego wynika natomiast, że

dowody zebrane w wymienionych aktach sprawy karnej nie były przedmiotem

postępowania dowodowego. Biegły sądowy we własnym zakresie, w związku

z wydawaniem

opinii

w

sprawie,

sięgnął

do

materiału

zgromadzonego

postępowaniu karnym. Ustosunkowując do wydanej w sprawie opinii, pełnomocnik

procesowy skarżącego zarzucił, że we wspomnianym zakresie biegły wkroczył

w kompetencje zastrzeżone wyłącznie dla sądu orzekającego (pismo procesowe

z dnia 19 września 2009 r.). Mimo tego Sąd pierwszej instancji uznał jednak

ustalenia biegłego za najbardziej miarodajne dla rozstrzygnięcia spornej kwestii

rzeczywistego

wyposażenia

skradzionego

zabezpieczające przed kradzieżą.

samochodu

w

urządzenia

Rozpoznając zarzut naruszenia art. 278 § 1

k.p.c., Sąd odwoławczy wprawdzie trafnie uznał, że zakwestionowane przez

apelującego dokonane przez biegłego ustalenia co do wyposażenia skradzionego

samochodu w urządzenia zabezpieczające przed kradzieżą nie mogą stanowić

podstawy rozstrzygnięcia, jednakże własne ustalenia w tym zakresie oparł także na

dowodach zgromadzonych w sprawie karnej. Wspierające twierdzenia skarżącego

co do wyposażenia samochodu w urządzenia zabezpieczające przed kradzieżą

zeznania świadka Beaty K. zostały przez Sąd zdyskwalifikowane z odwołaniem

się do treści zeznań poprzednich właścicieli skradzionego samochodu, złożonych w

sprawie karnej.

W tej sytuacji nie można odmówić racji skarżącemu, że zaskarżony wyrok

został wydany z naruszeniem art. 235 k.p.c., sprowadzającym się w istocie do

zarzutu, że podstawę istotnych dla rozstrzygnięcia ustaleń faktycznych stanowiły

dowody nie będące przedmiotem postępowania dowodowego przed sądem

orzekającym. Z protokołów rozpraw nie wynika bowiem, że konkretne dowody

zgromadzone w sprawie 2 Ds. [...] zostały ujawnione w taki sposób, aby strony

mogły ustosunkować się do treści każdego z nich i zgłosić stosowne wnioski. Uszło

też uwagi Sądu odwoławczego, że wykorzystane do ustaleń faktycznych w sprawie

pismo BMW Group Polska z dnia 17 lipca 2009 r. nie zostało ujawnione na

rozprawie. W literaturze i orzecznictwie przyjmuje się zgodnie, że dokonanie przez

sąd ustaleń na podstawie dowodów, które nie zostały w formalny sposób

dopuszczone i przeprowadzone na rozprawie, narusza ogólne reguły postępowania

dowodowego

w

zakresie

bezpośredniości,

jawności,

równości

stron

i kontradyktoryjności (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 20 sierpnia 2001 r.,

I PKN 571/00, OSNP 2003 r., nr 14, poz. 330, z dnia 30 maja 2008 r., III CSK

344/07, niepubl., i z dnia 15 stycznia 2010 r., I CSK 197/09, niepubl.).

Nieuzasadniony jest natomiast zarzut, że zaskarżony wyrok został wydany

w postępowaniu dotkniętym nieważnością postępowania polegającą – zdaniem

skarżącego – na pozbawieniu go w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c. możności

obrony swych praw na skutek naruszenia art. 235 k.p.c. w opisany wyżej sposób.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że wspomniane pozbawienie

strony możności obrony zachodzi wówczas, gdy strona z powodu wadliwości

procesowych sądu lub strony przeciwnej, będących skutkiem naruszenia

konkretnych przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, których nie można było

wskazać przy wydaniu orzeczenia w danej instancji, nie mogła brać lub nie brała

udziału w postępowaniu lub jego istotnej części (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 6 marca 1998 r., III CKN 34/98, Prok. i Pr. 1999, nr 5, poz. 41 –

dodatek). Nie ma podstaw do przyjęcia, aby w okolicznościach sprawy doszło do

tak rozumianego pozbawienia skarżącego możliwości obrony jego praw na skutek

naruszenia art. 235 k.p.c.

Skutecznie podniesiony przez skarżącego zarzut wydania zaskarżonego

wyroku z naruszeniem art. 235 k.p.c. podważa prawidłowość ustaleń stanowiących

podstawę faktyczną rozstrzygnięcia. W konsekwencji uchyla się spod kontroli

kasacyjnej ocena zarzutów naruszenia prawa materialnego, ponieważ skuteczne

podniesienie zarzutu kasacyjnego dotyczącego naruszenia prawa materialnego

wchodzi zasadniczo w rachubę tylko wtedy, gdy ustalony przez sąd drugiej instancji

stan faktyczny, będący podstawą zaskarżonego wyroku, nie budzi zastrzeżeń (por.

wyrok Sądu Najwyższego z 26 marca 1997 r., II CKN 60/97, OSNC 1997, nr 9, poz.

128).

Należy jedynie ubocznie zauważyć, że oceniając zasadność dochodzonego

w sprawie roszczenia, Sąd nie odniósł się – co trafnie zarzucił skarżący – do

stanowiącego integralną część umowy ubezpieczenia § 17 ust. 3 pkt 2 ogólnych

warunków ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz małego

i średniego przedsiębiorcy. Przytoczony paragraf stanowi, że podanie przez

ubezpieczającego nieprawdziwych danych mających wpływ na ocenę ryzyka lub

wysokość składki powoduje – w razie zaistnienia szkody – zmniejszenie

odszkodowania odpowiednio do stopnia zwiększonego ryzyka lub w proporcji

wynikającej ze stosunku składki przyjętej w umowie ubezpieczenia do składki, jaka

należałaby się PZU SA gdyby ubezpieczający, zawierając umowę ubezpieczenia,

podał prawdziwe dane mające wpływ na wysokość składki.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji wyroku

(art. 39815 § 1 k.p.c. oraz art. 108 § 2 w związku z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c.).