Legislator Giurisprudenza & Legislazione
IV CSK 53/09 Generato dall'IA

Supreme Court allows municipality's claim for notice of right of first refusal exercised via registered mail.

Numero d'incarto IV CSK 53/09
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Parzialmente accolto (Partially Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court overturned the appellate court's dismissal of the municipality's claim, ruling that the right of first refusal was validly exercised. Although the plaintiff sent two registered letters with a notarial deed instead of a single document, the court found the delivery method sufficient to inform the defendant. The decision emphasizes that effective notification via registered mail with an 'avis de réception' satisfies the legal requirements for exercising a unilateral declaration of will.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 61 § 1 k.c.; Art. 593 § 1 zd. 1 i 2 k.c.: A unilateral declaration of will is effectively made if sent by registered mail to the recipient's business address, even if the recipient does not physically read it, provided the recipient could have learned of its contents.

Parole chiave

Generato dall'IA
right of first refusal unilateral declaration of will registered mail delivery effective notification civil code provisions property transfer municipal claim

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 61 § 1 k.c.
naruszenie art. 61 § 1 k.c. w zw.
Art. 593 § 1 zd. 1 i 2 k.c.
61 § 1 i art. 593 § 1 zd. 1 i 2 k.c.).
Art. 398 § 1 k.p.c.
Powódka w skardze kasacyjnej opartej na podstawie art. 398 3 § 1 pkt 1 k.p.c.
Art. 98 k.p.c.
39816 k.p.c., orzekając także na podstawie art. 98 k.p.c. w zw.
Art. 398 § 21 k.p.c.
Powódka w skardze kasacyjnej opartej na podstawie art. 398 3 § 1 pkt 1 k.p.c.
art. 61 § 1 k.c
naruszenie art. 61 § 1 k.c.
art. 593 § 2 k.c
naruszenie art. 61 § 1 k.c. w zw. z art. 593 § 2 k.c. w odniesieniu do uznania za
art. 594 § 1 k.c
i dlatego nie powstał skutek przewidziany w art. 594 § 1 k.c.
art. 139 k.p.c
doręczenia pisma procesowego według art. 139 k.p.c.
art. 61 k.c
stałej aktywności adresata traktuje się jako spełnienie przesłanek z art. 61 k.c.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
orz. SN z dnia 16 marca 1995 r. I PRN 2/95
(orz. SN z dnia 16 marca 1995 r. I PRN 2/95, OSNP 1995, nr 10, poz.
orz. SN z dnia 9 grudnia 1999 r. I PKN 430/99
uchwała 7 sędziów SN z dnia 20 lutego 1967 r. III CZP 88/66
wyrok SN z dnia 30 maja 2000 r. IV CKN 898/00
II CK 358/02
2002 r. III CKN 1316/00 (niepubl.) i z dnia 20 stycznia 2004 r. II CK 358/02
III CZP 88/66
III CZP 88/66, OSN 1967, nr 12, poz.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt IV CSK 53/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 czerwca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z powództwa Gminy B.

przeciwko C. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w S.

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 czerwca 2009 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 6 listopada 2008 r.,

1)

2)

uchyla zaskarżony wyrok i oddala apelację oraz zasądza

od pozwanego na rzecz strony powodowej kwotę 2.700,(dwa tysiące siedemset) złotych tytułem kosztów

postępowania apelacyjnego,

zasądza od pozwanego na rzecz strony powodowej

kwotę 8.216,- (osiem tysięcy dwieście szesnaście)

złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

W pozwie z dnia 21 kwietnia 2008 r. Gmina B. wniosła o nakazanie

pozwanej „C.” Spółce z o.o. złożenia oświadczenia woli o przeniesienie własności

nieruchomości gruntowej. Miało to nastąpić wskutek wykonania prawa odkupu,

zastrzeżonego we wcześniejszej umowie przeniesienia własności tej nieruchomości

na pozwaną, jeżeli w zakreślonym terminie pozwana nie dokona zabudowy nabytej

nieruchomości. Pozwana wnosiła o oddalenie powództwa, broniąc się głównie

niedopuszczalnością zastrzeżenia prawa odkupu, jako warunku, w umowie

przenoszącej własność nieruchomości.

Sąd Okręgowy tego zarzutu nie podzielił, uwzględniając powództwo

w wyroku z dnia 18 lipca 2008 r. W apelacji, wśród wielu zarzutów naruszenia

przepisów prawa materialnego i procesowego, znalazło się powtórne podważenie

możliwości zastrzeżenia prawa odkupu w umowie przeniesienia własności

nieruchomości,

podważenie

prawidłowości

niektórych

elementów

przetargu

publicznego, będącego podstawą nabycia własności przez pozwanego oraz

naruszenie art. 61 § 1 k.c. w zw. z art. 593 § 2 k.c. w odniesieniu do uznania za

skuteczne złożenie przez powoda oświadczenia o wykonaniu prawa odkupu.

Tylko ta ostatnia kwestia zdobyła uznanie Sądu Apelacyjnego i z powodu

naruszenia wymienionych przepisów kodeksu cywilnego Sąd ten uchylił wyrok

Sądu I instancji - wyrokiem z dnia 6 listopada 2008 r. oddalając powództwo.

W uzasadnieniu przyznał rację pozwanemu, że wysłanie w dniu 29 stycznia 2008 r.

dwóch

listów

poleconych

z

odpisami

aktu

notarialnego,

zawierającego

oświadczenie powódki o wykonaniu prawa pierwokupu, które to listy były

awizowane w siedzibie pozwanego i w miejscu zamieszkania prezesa zarządu

pozwanej Spółki dnia 30 stycznia 2008 r., a zostały odebrane – odpowiednio - dnia

4 i 12 lutego 2008 r. nie stanowiło złożenia tego oświadczenia w terminie, który

stosownie do umowy upłynął 31 stycznia 2008 r. Uznał ponadto, że nie było

wystarczające, dokonane przez pracownicę powódki w dniu złożenia notarialnego

oświadczenia, powiadomienie telefoniczne prezesa zarządu pozwanej Spółki

o wykonaniu prawa odkupu nieruchomości. Z powołaniem się na wcześniejsze

stanowisko orzecznictwa Sąd II instancji uznał, że zawiadomienie o wykonaniu

prawa odkupu powinno być dokonane przynajmniej w formie pisemnej. Skoro więc

dużo wcześniej znane było powódce niewykonanie umowy z pozwaną, to powinna

była ona dołożyć należytej staranności i złożyć oświadczenie w takim czasie, aby

dochować terminu. Czyniąc to na koniec stycznia 2008 r. powinna była liczyć się

z ryzykiem naruszenia zasad określonych w art. 61 § 1 k.c., co też się stało

i dlatego nie powstał skutek przewidziany w art. 594 § 1 k.c. w postaci obowiązku

kupującego,

dotyczącego

przeniesienia

nabytego

prawa

z

powrotem

na

sprzedawcę.

Powódka w skardze kasacyjnej opartej na podstawie art. 398 3 § 1 pkt 1 k.p.c.

zarzuciła wyrokowi Sądu Apelacyjnego naruszenie art. 61 § 1 k.c. poprzez jego

błędną wykładnię oraz wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania lub oddalenie apelacji pozwanej Spółki. W

odpowiedzi na tę skargę pozwana wniosła o oddalenie skargi i przytoczyła

odpowiednie argumenty prawne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest uzasadniona. Istota jej zarzutów sprowadza się do

wykładni art. 61 § 1 k.c. w dwóch aspektach. Po pierwsze, kiedy i w jakich

okolicznościach można uważać za spełnione - w świetle powołanego przepisu złożenie jednostronnego oświadczenia woli, skierowanego do adresata. Po drugie,

w jakiej formie prawnej adresat takiego oświadczenia woli powinien zostać o nim

powiadomiony, jeśli dla ważności samego oświadczenia jest wymagana forma aktu

notarialnego, której niezachowanie ma skutek ad solemnitatem.

Najpierw należy stwierdzić, że Sąd II instancji podzielił w uzasadnieniu

niewadliwe - jego zdaniem - ustalenia faktyczne Sądu I instancji i dokonaną

prawidłowo ich ocenę prawną, poza kwestią dotyczącą art. 61 § 1 k.c. Aprobując je

uznał za zgodne z prawem zastrzeżenie prawa odkupu w umowie przeniesienia

własności nieruchomości należących do gminy (mienie komunalne), jeżeli kupujący

nie wypełni zobowiązań, które przyjął na siebie, przystępując do przetargu na

zakup nieruchomości. Jak wynika z ustaleń w sprawie, ze względu na początkowe

niepowodzenie zbycia przedmiotowych nieruchomości gminnych, obniżona została

cena wywoławcza w przetargu i poczynione wzajemne ustalenia między powodową

gminą a pozwanym, co do sposobu i terminu zagospodarowania nieruchomości.

Pozwana spółka przedłużała ten termin, wreszcie jej zabiegi o kolejne przedłużenie

terminu nie zyskały aprobaty i powodowa gmina najpierw zapowiedziała wykonanie

prawa odkupu, następnie na spotkaniu stron w dniu 21 stycznia 2008 r. prezesowi

pozwanej spółki przedstawiono do akceptacji warunki i termin 28 stycznia 2008 r.

co do przeniesienia własności nieruchomości, już w wykonaniu prawa odkupu.

Następnego dnia, 22 stycznia 2008 r. prezes pozwanej spółki zaakceptował

telefonicznie wobec pracownika powódki te warunki, toteż dnia 25 stycznia 2008 r.

burmistrz B. wydał zarządzenie o wykonaniu prawa odkupu nieruchomości objętych

umową z dnia 23 stycznia 2006 r., a dnia 28 stycznia 2008 r. to uprawnienie

wykonał, składając notarialne oświadczenie. Tego samego dnia prezes pozwanej

spółki poinformowany został telefonicznie przez pracownika powódki o wykonaniu

przez nią prawa odkupu, następnego dnia wskazanymi we wcześniejszych

wywodach listami przekazano pozwanej spółce zawiadomienie o tej czynności

prawnej, co zostało awizowane dnia 30 stycznia 2008 r. Te niekwestionowane

ustalenia prowadzą do pytania, czy awizowanie przesłanych listów, zawierających

odpisy aktu notarialnego o wykonaniu prawa odkupu spełnia - w podanych

okolicznościach - warunki prawne oświadczenia woli złożonego adresatowi,

zgodnie z art. 61 § 1 k.c. Sądy obu instancji oceniły to rozbieżnie, w szczególności

Sąd II instancji, powołując się, między innymi na niepublikowany wyrok SN z dnia

15 stycznia 1990 r. w sprawie I CR 1410/89. Próbuje przez to przekonać, że do

chwili złożenia oświadczenia woli według art. 61 § 1 k.c., stosuje się reguły

doręczenia pisma procesowego według art. 139 k.p.c. Dlatego też awizowanie listu

nie wiąże się z tą chwilą, a dopiero rzeczywiste odebranie go z poczty, aż do

upływu terminu jego przechowywania na poczcie, wynikającego z odpowiednich

przepisów szczególnych.

Toku rozumowania Sądu II instancji nie można podzielić. Wprawdzie nie

musi się aż twierdzić, że pozwany celowo zwlekał z odebraniem awizowanej

przesyłki, ale w okolicznościach sprawy nie jest to potrzebne. Dowiedzione jest

przecież, że w zwykłym toku czynności pocztowych przesłane listy zawierające

przedmiotowe zawiadomienie nadeszły w środę, dnia 30 stycznia 2008 r.

Pierwszym, ale i wystarczającym dniem do zachowania terminu do dowiedzenia się

o niewątpliwym złożeniu oświadczenia woli o skorzystaniu z prawa odkupu

nieruchomości był czwartek, dnia 31 stycznia 2008 r. Tego dnia zarząd pozwanej

spółki mógł w swojej siedzibie zapoznać się z treścią korespondencji, po jej

odebraniu z poczty na podstawie „awizo”. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem

doktryny popartym bogatym orzecznictwem, art. 61 § 1 zd. 1 k.c. przyjmuje teorię

doręczenia oświadczenia woli z możliwością zapoznania się. Wynika to wprost

z brzmienia przepisu: „Oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest

złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego

treścią”. Wbrew zatem twierdzeniom uzasadnienia wyroku II instancji, nie jest to

żadna data łącząca się z przepisami o postępowaniu cywilnym, w których chodzi

o uznanie doręczenia pisma procesowego w sytuacjach, gdy w zwykły sposób tego

uczynić nie można. Takim celom służy powoływany art. 139 k.p.c., nazywany nawet

przepisem „o niemożności doręczenia lub odmowie przyjęcia pisma sądowego”,

inaczej określanego mianem „doręczenia zastępczego”. W przedmiotowej sprawie

w ogóle nie chodzi o takie pismo i powoływanie się na cyt. orzeczenie SN z 1990 r.

jest nieuprawnione. Wyjaśniał to już Sąd Najwyższy w wyrokach: z dnia 28 lutego

2002 r. III CKN 1316/00 (niepubl.) i z dnia 20 stycznia 2004 r. II CK 358/02

(Wokanda 2004, nr 9, s. 6).

W sprawie niniejszej ma się do czynienia z zawiadomieniem o oświadczeniu

woli strony umowy, co w uzasadnieniu Sądu II instancji się nawet przyznaje, ale nie

ma powodu, aby art. 139 k.p.c. w ogóle brać pod uwagę. Gdyby pozwana spółka

wytłumaczyła jakimiś racjonalnymi okolicznościami niemożliwość odebrania poczty

w dniu 30 stycznia 2008 r. oraz niemożność odbierania poczty po otrzymaniu

„awizo” w kolejnych roboczych dniach w siedzibie przedsiębiorcy, który w zwykłych

okolicznościach funkcjonuje codziennie, to można by te okoliczności rozważać.

Nic takiego nie nastąpiło. Z akt sprawy wynika, że w innych przypadkach

korespondencja wskutek pozostawianego „awizo” była odbierana przez pozwanego

następnego dnia, tym zaś razem dopiero piątego dnia (list na adres spółki) oraz po

dwóch tygodniach (na adres prezesa zarządu). W doktrynie jednoznacznie się

stwierdza, że poza szczególnymi przypadkami, np. przebywania adresata

w szpitalu, doręczenie listu w miejscu zamieszkania lub w innym miejscu normalnej,

stałej aktywności adresata traktuje się jako spełnienie przesłanek z art. 61 k.c.

W okolicznościach sprawy, do których należy świadomość i wiedza

pozwanej,

poparta

uprzednią

akceptacją

terminu

zwrotnego

przeniesienia

własności nieruchomości na gminę przez prezesa pozwanej spółki, znała ona

stanowisko powódki i mogła się spodziewać otrzymania przez pocztę potwierdzenia

wykonania prawa odkupu nieruchomości. Dlatego uznać należy, że w świetle

tych wszystkich okoliczności dochowane zostały warunki prawne, zarówno samego

jednostronnego oświadczenia woli o wykonaniu prawa odkupu, złożonego

notarialnie, jak i poinformowania o tym kupującego, nieobecnego przy składaniu

samego oświadczenia (art. 61 § 1 i art. 593 § 1 zd. 1 i 2 k.c.). Orzecznictwo Sądu

Najwyższego jest pod tym względem jednoznacznie opowiadające się za takim,

racjonalnym rozumieniem art. 61 k.c., przyjmując nawet słusznie, że jeżeli

oświadczenie zostało doręczone stronie w sposób, który umożliwia powzięcie

wiadomości o treści oświadczenia, to było ono skutecznie złożone nawet wtedy,

gdy jest niewątpliwe, że faktycznie adresat z oświadczeniem się nie zapoznał

(orz. SN z dnia 16 marca 1995 r. I PRN 2/95, OSNP 1995, nr 10, poz. 229; orz. SN

z dnia 9 grudnia 1999 r. I PKN 430/99, OSNAP 2001, nr 9, poz. 309).

Należy więc uznać, że przesłanki określone w art. 61 § 1 zd. 1 k.c. są spełnione,

jeśli oświadczenie woli, skierowane do adresata, będącego przedsiębiorcą

zostanie mu przekazane pocztą na adres siedziby, przez co albo będzie się mógł

zapoznać z jego treścią najpóźniej w następnym dniu roboczym, albo, jeśli z jakiejś

przyczyny bezpośrednie doręczenie było niemożliwe, w pierwszym dniu roboczym,

w którym przesyłka mogła zostać odebrana na podstawie zawiadomienia

pocztowego

(tzw. awizo).

Z

powyższych

względów

stanowisko

Sądu

Apelacyjnego w niniejszej sprawie nie może zostać utrzymane. W tej sytuacji, nie

mają znaczenia w konkretnej sprawie zarzuty skargi, odnoszące się do sposobu

(ustnego, telefonicznego,

pisemnego

oświadczenia o wykonaniu

prawa

wykonujący prawo

odkupu przesłała

itd.)

odkupu.

zawiadomienia

Powódka,

listownie

odpisy

o

złożeniu

jako

sprzedawca

aktu

notarialnego

ze złożonym oświadczeniem. Spełnia to najsurowsze wymagania odnośnie

do

formy

przekazania

informacji

o jednostronnym

oświadczeniu

woli

skierowanym do pozwanej spółki, jako kupującym, zobowiązanym następnie do

zwrotnego

przeniesienia

własności

nieruchomości,

wykonania

którego

to

obowiązku dotyczy powództwo w niniejszej sprawie (zob. uchwała 7 sędziów SN

z dnia 20 lutego 1967 r. III CZP 88/66, OSN 1967, nr 12, poz. 224; wyrok SN

z dnia 30 maja 2000 r. IV CKN 898/00, OSN 2000, nr 12, poz. 224).

Mając na względzie powyższą analizę prawną, dokonaną w oparciu

o ustalony stan faktyczny oraz brak zarzutów skargi kasacyjnej odnoszących się do

naruszenia przepisów postępowania, Sąd Najwyższy rozstrzygnął sprawę na

podstawie art. 39816 k.p.c., orzekając także na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z art.

39821 i art. 391 § 1 k.p.c. o kosztach postępowania przed

i o kosztach postępowania kasacyjnego.

jz

Sądem II instancji