Legislator Giurisprudenza & Legislazione
IV CSK 5/13 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses appeal in marital property division case due to severe domestic conflict preventing physical division.

Numero d'incarto IV CSK 5/13
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the cassation appeal regarding the division of marital property between a wife and her abusive husband. The lower courts determined that physical division of the family home was impossible due to the husband's history of domestic violence and ongoing alimentary arrears. The court upheld the decision to sell the property via public auction to avoid further conflict and ensure safe cohabitation.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 623 k.p.c.; Art. 567 § 3 k.p.c.; Art. 688 k.p.c.: In cases of marital property division, if a severe conflict between spouses makes physical division impossible or unsafe, the court may order the sale of the property rather than dividing it in kind.

Parole chiave

Generato dall'IA
marital property division domestic violence impact physical division impossibility public auction sale cassation appeal dismissal cohabitation safety alimentary arrears

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 623 k.p.c.
W ramach drugiej podstawy kasacyjnej zarzucił naruszenie przepisów: art. 623
Art. 567 § 3 k.p.c.
w zw. z art. 567 § 3 w zw. z art. 688 k.p.c., art. 227 w zw. z art. 232 w zw. z art. 278
Art. 688 k.p.c.
w zw. z art. 567 § 3 w zw. z art. 688 k.p.c., art. 227 w zw. z art. 232 w zw. z art. 278
Art. 227 k.p.c.
688 k.p.c., art. 227 w zw.
Art. 232 k.p.c.
w zw. z art. 567 § 3 w zw. z art. 688 k.p.c., art. 227 w zw. z art. 232 w zw. z art. 278
Art. 278 § 1 k.p.c.
w zw. z art. 567 § 3 w zw. z art. 688 k.p.c., art. 227 w zw. z art. 232 w zw. z art. 278
Art. 13 § 2 k.p.c.
z art. 13 § 2 k.p.c., art.
Art. 385 k.p.c.
Przepis art. 385 k.p.c. nie może stanowić
Art. 386 § 4 k.p.c.
13 § 2 k.p.c., art. 386 § 4 w zw.
Art. 398 k.p.c.
Uwzględniając powyższe na podstawie art. 39814 w zw.
Art. 520 § 3 k.p.c.
oraz art. 520 § 3 w zw. z art. 98 § 1 i 3 i art. 13 § 2 k.p.c. orzeczono, jak w
Art. 98 § 1 k.p.c.
z art. 98 § 1 i 3 i art.
Art. 98 § 3 k.p.c.
z art. 98 § 1 i 3 i art.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
III CRN 68/79
postanowienia: z dnia 21 czerwca 1979 r., III CRN 68/79, OSNC 1980, nr 1,
I CSK 358/11
Supreme Court dismisses appeal; personal conflict does not block co-ownership termination for commercial premises. The court allows division based on social-economic purpose.
III CRN 126/80
3 października 1980 r., III CRN 126/80, nie publ.
IV CK 339/02
2004 r., IV CK 339/02, nie publ., z dnia 21 kwietnia 2004 r., III CK 448/02, nie publ.,
III CK 448/02
2004 r., IV CK 339/02, nie publ., z dnia 21 kwietnia 2004 r., III CK 448/02, nie publ.,
IV CSK 519/10
Supreme Court dismisses appeal; personal conflict between co-owners justifies physical division over separate ownership.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt IV CSK 5/13

POSTANOWIENIE

Dnia 12 września 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Marian Kocon

w sprawie z wniosku B. K.

przy uczestnictwie A. Ś.

o podział majątku,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 12 września 2013 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania

od postanowienia Sądu Okręgowego w E.

z dnia 11 lipca 2012 r.,

1) oddala skargę kasacyjną;

2) zasądza

od

uczestnika

postępowania

na

rzecz

wnioskodawczyni kwotę 3600 (trzy tysiące sześćset) zł

tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

W sprawie o podział majątku wspólnego małżeńskiego wnioskodawczyni B.

K. (poprzednio Ś.) i uczestnika postępowania A. Ś. Sąd Rejonowy w E.,

postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2009 r., oddalił wniosek uczestnika postępowania

o ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym; ustalił, że w skład majątku

wspólnego

wchodzi prawo

własności nieruchomości zabudowanej domem

jednorodzinnym przy ul. C. 30, dla której Sąd Rejonowy w E. prowadzi księgę

wieczystą nr […] (obecnie nr […]), betoniarka i 25 sztuk płytek stropowych; dokonał

podziału tego majątku w ten sposób, że nieruchomość i betoniarkę przyznał na

własność wnioskodawczyni, a płytki stropowe na rzecz uczestnika postępowania;

ustalił, że wnioskodawczyni dokonała nakładu na majątek wspólny w wysokości

10.000 zł oraz zasądził od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika postępowania

kwotę 139.775 zł płatną w terminie roku od uprawomocnienia się orzeczenia,

nakazując uczestnikowi, aby w terminie roku od chwili uprawomocnienia się

orzeczenia opuścił i opróżnił dom jednorodzinny i wydał go wnioskodawczyni.

Na skutek apelacji uczestnika postępowania, który kwestionował sposób

podziału majątku wspólnego w części obejmującej nieruchomość przez pominięcie

jej podziału fizycznego przez wyodrębnienie nieruchomości lokalowych, Sąd

Okręgowy w E. uchylił zaskarżone orzeczenie i przekazał sprawę Sądowi pierwszej

instancji do ponownego rozpoznania.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd

Rejonowy w E. wydał postanowienie z dnia 10 stycznia 2012 r., w którym zarządził

sprzedaż przedmiotowej nieruchomości na publicznej licytacji stosownie do

przepisów k.p.c., odkładając rozstrzygnięcie co do wzajemnych

roszczeń

współwłaścicieli oraz podziału sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości.

W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazał, że ze względu na głęboki konflikt

między wnioskodawczynią a uczestnikiem, fizyczny podział nieruchomości,

wymagający potem pewnej formy współdziałania byłych współwłaścicieli, nie jest

możliwy. Dlatego nieruchomość wchodzącą w skład majątku wspólnego należało

uznać za rzecz nie nadającą się do podziału fizycznego. Tym samym Sąd uznał za

zasadne

żądanie

wnioskodawczyni

dokonania

zniesienia

współwłasności

nieruchomości przez jej sprzedaż w drodze publicznej licytacji i podział uzyskanej

kwoty pieniężnej. Postanowieniem z dnia 11 lipca 2012 r., Sąd Okręgowy w E.

oddalił apelację od orzeczenia Sądu Rejonowego wniesioną przez uczestnika

postępowania.

Orzeczenie Sądu Okręgowego zostało zaskarżone w całości skargą

kasacyjną wniesioną przez uczestnika postępowania. W ramach pierwszej

podstawy kasacyjnej zarzucił naruszenie art. 211 w zw. z art. 212 § 2 k.c.

znajdujących zastosowanie w sprawie na podstawie art. 46 k.r.o. w zw. z art. 1035

k.c. W ramach drugiej podstawy kasacyjnej zarzucił naruszenie przepisów: art. 623

w zw. z art. 567 § 3 w zw. z art. 688 k.p.c., art. 227 w zw. z art. 232 w zw. z art. 278

§ 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., art. 385 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., art. 386 § 4 w zw.

z art. 13 § 2 k.p.c. Uczestnik postępowania wniósł o uchylenie zaskarżonego

postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej

instancji, ewentualnie o uchylenie go oraz uchylenie poprzedzającego go

postanowienia Sądu Rejonowego w E. z dnia 10 stycznia 2012 r. i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 211 k.c., każdy ze współwłaścicieli może żądać, ażeby

zniesienie współwłasności nastąpiło przez podział rzeczy wspólnej, chyba że

byłoby to sprzeczne z ustawą, społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy,

pociągałoby za sobą istotną zmianę rzeczy czy znacznie zmniejszało jej wartość.

Jedynie przepis ustawy stanowi bezwzględną przeszkodę w dokonaniu podziału

rzeczy wspólnej. Pozostałe przesłanki negatywne wchodzą w rachubę tylko wtedy,

gdy współwłaściciele nie dochodzą do porozumienia w sprawie fizycznego podziału

rzeczy. Zdaniem skarżącego, Sąd drugiej instancji naruszył powołane przepisy

odmawiając podziału nieruchomości przez wyodrębnienie w niej samodzielnych

lokali z powołaniem się na konflikt między współwłaścicielami. Wskazane przepisy

nie zawierają bowiem takiej negatywnej przesłanki. W judykaturze Sądu

Najwyższego przyjęto w części orzeczeń, że konflikt między współwłaścicielami

rzeczy nie stanowi negatywnej przesłanki podziału fizycznego rzeczy wspólnej

(por. postanowienia: z dnia 21 czerwca 1979 r., III CRN 68/79, OSNC 1980, nr 1,

poz. 11, z dnia 4 października 2002 r., III CKN 1283/00, OSNC 2003, nr 12,

poz. 170, z dnia 13 stycznia 2012 r., I CSK 358/11, nie publ.). Przeważa jednak

zdecydowanie stanowisko, w myśl którego konflikt między współwłaścicielami,

jeśli nie jest samodzielną przesłanką negatywną podziału (por. wyrok z dnia

3 października 1980 r., III CRN 126/80, nie publ. oraz postanowienia: z dnia

24 kwietnia 1997 r., II CKN 124/97, nie publ., z dnia 17 grudnia 1998 r., I CKN

940/97, nie publ., z dnia 10 grudnia 1999 r., II CKN 635/98, nie publ., z dnia

7 kwietnia 2000 r., IV CKN 8/00, nie publ.), to może stanowić decydującą

przeszkodę w podziale fizycznym rzeczy wspólnej, po rozważeniu całokształtu

okoliczności sprawy (por. postanowienia: z dnia 15 stycznia 1999 r., II CKN 147/98,

nie publ., z dnia 4 sierpnia 1999 r., II CKN 549/98, nie publ., z dnia 12 października

2000 r., IV CKN 1525/00, nie publ., z dnia 7 lutego 2001 r., V CKN 1699/00, nie

publ., z dnia 17 kwietnia 2002 r., IV CKN 975/00, nie publ., z dnia 9 stycznia

2004 r., IV CK 339/02, nie publ., z dnia 21 kwietnia 2004 r., III CK 448/02, nie publ.,

z dnia 29 czerwca 2011 r., IV CSK 519/10, nie publ., z dnia 19 października 2011 r.,

II CSK 50/11, nie publ.). Sąd Najwyższy, w składzie rozpoznającym skargę

kasacyjną, podziela to stanowisko.

Stosunki

panujące

pomiędzy

współwłaścicielami

w

konkretnych

okolicznościach powinny mieć znaczenie przy wyborze sposobu zniesienia

współwłasności. Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy przedmiotem podziału

jest

nieruchomość

służąca

do

zaspokajania

potrzeb

mieszkaniowych

współwłaścicieli, a podział ma polegać na wyodrębnieniu własności lokali na rzecz

poszczególnych współwłaścicieli. Zniesienie współwłasności nieruchomości przez

wyodrębnienie w niej nieruchomości lokalowych, jest podziałem specyficznym.

Przymus pozostawania w stosunku współwłasności nieruchomości wspólnej (art. 3

ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. – o własności lokali, jedn. tekst: Dz.U.

z 2000 r., nr 80, poz. 903, ze zm.) wraz z konsekwencjami co do obowiązku

współdziałania w zarządzie sprawia, że rezultat prawny tego sposobu zniesienia

współwłasności sytuuje się między podziałem zupełnym, a pozostawaniem

we współwłasności. Silny konflikt nie tylko wpływa negatywnie na prognozę woli

i umiejętności

współdziałania

współwłaścicieli

w

zarządzie

nieruchomością

w przyszłości, ale także uzasadnia przewidywanie występowania w przyszłości

sytuacji konfliktowych pomiędzy współwłaścicielami, co może niekiedy znacznie

utrudniać bądź niekiedy nawet uniemożliwiać korzystanie z wydzielonej części

nieruchomości. W takich sytuacjach istotne jest także zbadanie przyczyn konfliktu

współwłaścicieli i ocena możliwości jego zażegnania w przyszłości. Konkludując,

przy rozstrzyganiu o sposobie zniesienia współwłasności nieruchomości przez

wyodrębnienie własności lokali, większą wagę niż przy innym sposobie podziału

nieruchomości,

należy

przywiązywać

do

stosunków

osobistych

między

współwłaścicielami. Negatywne prognozy co do woli i umiejętności współdziałania

byłych współwłaścicieli w wyjątkowych wypadkach pozwalają uznać, że jest to stan

odpowiadający hipotezie art. 212 § 2 k.c. Sposób zniesienia współwłasności

nieruchomości poprzez wydzielenie odrębnej własności lokali tylko wówczas

świadczyć będzie o zastosowaniu właściwego sposobu podziału, jeśli pozwoli on na

stworzenie warunków do normalnego, niezakłóconego korzystania w przyszłości

przez współwłaścicieli z wydzielonych w ramach budynku lokali i do zapewnienia na

przyszłość

zgodnego

współdziałania

wszystkich

współwłaścicieli

do

pozostawionych nadal we współwłasności wspólnych części w ramach całej

nieruchomości będącej przedmiotem zniesienia współwłasności. Trzeba również

podkreślić to, że art. 211 oraz 212 k.c. w ramach postępowania o podział majątku

wspólnego małżeńskiego stosowane są nie wprost, lecz odpowiednio, i to przez

podwójne odesłanie (art. 46 k.r.o. i art. 1035 k.c.). Ustawodawca nakazuje zatem

brać pod uwagę specyfikę instytucji, do której zastosowanie mają mieć przepisy

docelowe.

Podział

majątku

wspólnego

małżeńskiego

następuje

z

reguły

w okolicznościach konfliktu między współwłaścicielami, dlatego sposób podziału

majątku wspólnego powinien sprzyjać likwidacji tego konfliktu.

Powyższe uwagi uzasadniają wniosek, że Sąd Okręgowy nie naruszył art.

211 w zw. z art. 212 § 2 k.c. w zw. z art. 46 k.r.o. i art. 1035 k.c. przyjmując, że silny

konflikt

między

(współwłaścicielami

wnioskodawczynią

nieruchomości)

i

stanowi

uczestnikiem

postępowania

w okolicznościach

rozpoznanej

sprawy przesłankę uzasadniającą odmowę zniesienia współwłasności przez podział

rzeczy wspólnej. Takie stanowisko Sądu było bowiem konsekwencją nie tylko

stwierdzenia występowania tego rodzaju konfliktu między wnioskodawczynią i

uczestnikiem postępowania, lecz szerszą analizą okoliczności dotyczących

charakteru, intensywności i źródła konfliktu, jak również oceną prognozy możliwości

przyszłego zgodnego współdziałania wnioskodawczy i uczestnika postępowania w

zarządzie nieruchomością. W szczególności należy podkreślić, iż z dokonanych w

sprawie ustaleń wynika, że konflikt między wnioskodawczynią i uczestnikiem

postępowania był spowodowany przez uczestnika, który został skazany za

znęcanie się nad swoją żoną i córką B. Ś. w okresie od stycznia 2008 r. do 21

listopada 2007 r. oraz nad córką A. S. w okresie od stycznia 1998 r. do 1

października 2004 r. Czyn uczestnika polegał na tym, że pod wpływem alkoholu

wszczynał awantury domowe, podczas których używał wobec nich słów

wulgarnych, groził żonie pozbawieniem życia i uszkodzeniem ciała, rzucał w nie

różnymi przedmiotami, wykręcał ręce i dusił ją oraz bił otwartą dłonią po twarzy

swoją córkę B. Ś. Uczestnik postępowania ma znaczne zaległości alimentacyjne i

nadal nie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego. Wnioskodawczyni i

uczestnik postępowania donoszą na siebie wzajemnie na policję, uczestnik

samowolnie

wznosi

obiekty

budowlane

na

nieruchomości,

pomawia

wnioskodawczynię m.in. o dokonanie przestępstw, wnioskodawczyni natomiast

składa wnioski o odwieszenie uczestnikowi postępowania zawieszonej kary

pozbawienia wolności. Podział nieruchomości przez wydzielenie odrębnych lokali

mieszkalnych z dużym prawdopodobieństwem sprzyjałby utrwaleniu negatywnych

stosunków między wnioskodawczynią i uczestnikiem postępowania i uniemożliwił

normalne korzystanie z przydzielonych im lokali mieszkalnych, jak również

bezkonfliktowy zarząd częściami wspólnymi nieruchomości.

Ze względu na przyjęcie za prawidłowego stanowiska Sądu drugiej instancji,

że

silny

konflikt

między

wnioskodawczynią

i

uczestnikiem

postępowania

w ustalonych okolicznościach sprzeciwiał się dokonaniu podziału nieruchomości

w naturze za nieuzasadniony należy uznać zarzut naruszenia art. 623 w zw. z art.

567 § 3 i art. 688 k.p.c., których zastosowanie aktualizuje się dopiero wówczas, gdy

nie ma przesłanek do zgodnego podziału, a jednocześnie występują, według

właściwych przepisów prawa materialnego, warunki do dokonania podziału

w naturze.

Bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 227 w zw. z art. 232, art. 278 § 1 i art. 13

§ 2 k.p.c. Kwestia niedopuszczenia opinii biegłego na okoliczność, czy istnieje

możliwość fizycznego podziału nieruchomości pozostaje bez jakiegokolwiek

związku

z

zasadniczym

zagadnieniem

w

sprawie

–

konfliktem

między

współwłaścicielami, którego stopień, zdaniem Sądu drugiej instancji, pozwalał

przyjąć, że ich koegzystencja i współdziałanie w zarządzie nieruchomością wspólną

są wykluczone. Z tej przyczyny przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego było

bezprzedmiotowe dla rozstrzygnięcia sprawy.

W konsekwencji za nieuzasadniony należy także uznać zarzut naruszenia

art. 385 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Przepis art. 385 k.p.c. nie może stanowić

samodzielnej podstawy uzasadniającej uwzględnienie skargi kasacyjnej, chyba że

sąd drugiej instancji oddalił apelację mimo uznania jej zasadności, co w sprawie nie

miało jednak miejsca. Z tych samych względów za bezzasadny należy uznać zarzut

naruszenia art. 386 § 4 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.

Uwzględniając powyższe na podstawie art. 39814 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

oraz art. 520 § 3 w zw. z art. 98 § 1 i 3 i art. 13 § 2 k.p.c. orzeczono, jak w

sentencji.