Legislator Giurisprudenza & Legislazione
IV CSK 48/09 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses appeal on contract breach, ruling unjust enrichment claim invalid when contract validity is contested.

Numero d'incarto IV CSK 48/09
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the appellant's cassation appeal against a final judgment rejecting a claim for damages regarding a donated property. The lower courts found that the donor's obligation to transfer the property was conditional on continued charitable cooperation, which the donee abandoned, yet the donor sued for breach of contract rather than unjust enrichment. The Court held that when a party contests the validity of a contractual obligation, they cannot subsequently claim unjust enrichment based on that same contested agreement.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 1 i 2 k.c.; If a party contests the validity of a contractual obligation, they cannot claim unjust enrichment based on that same agreement.

Parole chiave

Generato dall'IA
contractual liability unjust enrichment conditional donation cassation appeal validity of contract breach of contract supreme court

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
art. 405 k.c.
i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c.). Przepisy te nie były wcześniej w ogóle rozpatrywane,
art. 410 § 1 k.c.
(odpowiednio i o nienależnym świadczeniu, art. 410 § 1 k.c.) stosuje się wtedy, gdy
art. 410 § 2 k.c.
k.c. w zw. z art. 410 § 1 i 2 k.c. oraz niezastosowanie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia
art. 471 k.c.
apelacji powódki naruszenia art. 471 k.c., 361 § 1 i 2 k.c.
art. 398 § 1 k.p.c.
materialnego (art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.) przez niezastosowanie w sprawie art.
art. 398 § 14 k.p.c.
materialnego (art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.) przez niezastosowanie w sprawie art.
art. 98 k.p.c.
na mocy art. 98 k.p.c. w zw.
art. 3982 § 1 k.p.c.
na mocy art. 98 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c.
art. 391 § 1 k.p.c.
39821 i art. 391 § 1 k.p.c.
art. 471 k.c
apelacji powódki naruszenia art. 471 k.c., 361 § 1 i 2 k.c.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
uchwała SN z dnia 11 maja 1972 r. III CZP 22/72
wyrok SN z dnia 4 listopada 1980 r. II CR 394/80
wyrok SN z dnia 4 listopada 1980 r. II CR 394/80, OSNCP 1981, nr 7, poz.
wyrok SN z dnia 25 marca 1986 r. IV CR 29/86
wyrok SN z dnia 25 marca 1986 r. IV CR 29/86, OSNCP 1987, nr 2-3, poz.
uzasadnienie uchwały SN z dnia 27 kwietnia 1995 r. III CZP 46/95
uzasadnienie uchwały SN z dnia 27 kwietnia 1995 r. III CZP 46/95, OSNC 1995, nr
wyrok SN z dnia 21 stycznia 2004 r. IV CK 362/02
114; wyrok SN z dnia 21 stycznia 2004 r. IV CK 362/02, Gaz.
uchwała 7 sędziów SN z dnia 30 września 2005 r. III CZP 50/05
8; uchwała 7 sędziów SN z dnia 30 września 2005 r. III CZP 50/05, OSNC
uzasadnienie uchwały SN z dnia 5 października 1974 r. III CZP 53/74
wyrok SN z dnia 12 marca 1998 r. I CKN 522/97
wyrok SN z dnia 12 lutego 1999 r. III CKN 179/98
V CK 38/04
V CK 38/04, PS 2005, nr 10, s.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt IV CSK 48/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 czerwca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

SSN Hubert Wrzeszcz

Protokolant Bogumiła Gruszka

w sprawie z powództwa "C." Spółki

z ograniczoną odpowiedzialnością

przeciwko Fundacji "H." i L.Ł.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 17 czerwca 2009 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 11 czerwca 2008 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną i zasądza od powódki na rzecz

pozwanych kwotę 5.400,- (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem

kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Pozwem z dnia 30 października 2007 r. „C.” Spółka z o.o. wniosła o

zasądzenie solidarnie od pozwanych: Fundacji „H.” i L.Ł., kwotę 600.000 złotych z

tytułu odszkodowania za darowaną nieruchomość, której pozwana nie zwróciła

wbrew umowie stron. Wyrokiem z dnia 25 lutego 2008 r. Sąd Okręgowy w O.

oddalił powództwo, a Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 11 czerwca 2008 r. oddalił

apelację powódki.

Istotą stanu faktycznego ustalonego przez Sąd I instancji i przyjętego za

prawidłowy przez Sąd Apelacyjny było zawarcie w 1999 r. porozumienia

o współpracy stron w zakresie działalności humanitarnej na terenie W. i M. W celu

rozwinięcia działalności statutowej pozwanej Fundacji powódka zobowiązała się

darować jej w wykonaniu powyższego porozumienia nieruchomość w G., z tym

zastrzeżeniem, że jeżeli strony w przyszłości poniechają współpracy, albo pozwana

zaprzestanie

świadczenia

pomocy

humanitarnej,

to nieruchomość

zostanie

zwrócona powódce, a umowa darowizny unieważniona. Notarialna umowa

darowizny nieruchomości na rzecz pozwanej, bez żadnych zastrzeżeń została

zawarta dnia 8 grudnia 1999 r., z powołaniem się na uchwałę zgromadzenia

wspólników powódki, wyrażającego zgodę na dokonanie darowizny. Wartość

darowanej nieruchomości określono w umowie na 588.000 złotych.

Z różnych

przyczyn pozwana Fundacja zaprzestała wkrótce działalności charytatywnej w G., a

w 2004 r. sprzedała nieruchomość osobom trzecim. Zgłoszenie powództwa

windykacyjnego okazało się nieskuteczne. W tej sytuacji powódka wystąpiła o

odszkodowanie z tytułu nie wykonania umowy przez pozwaną. Sąd I instancji

oddalając powództwo nie dopatrzył się spełnienia przesłanek odpowiedzialności

kontraktowej, w tym szkody i winy pozwanej Fundacji, uznając za usprawiedliwione

ograniczenie jej działalności wskutek braku środków finansowych. Podniesienie w

apelacji powódki naruszenia art. 471 k.c., 361 § 1 i 2 k.c. oraz 233 k.p.c. nie zostało

uznane za zasadne w wyroku Sądu II instancji, oddalającego apelację.

Skarga kasacyjna powoda jest oparta na podstawie naruszenia prawa

materialnego (art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.) przez niezastosowanie w sprawie art. 405

k.c. w zw. z art. 410 § 1 i 2 k.c. oraz niezastosowanie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia

6 kwietnia 1984 r. o fundacjach i art. 198 k.h. z 1934 r. w kwestii prawidłowej

reprezentacji stron postępowania, a wcześniej wspomnianej już umowy z 1999 r.

Anonsowane w skardze zarzucenie naruszenia w zaskarżonym wyroku także

przepisów postępowania cywilnego nie zostało przez skarżącego ani wywiedzione

ani uzasadnione. Odpowiedź pozwanych na skargę kasacyjną kwestionuje

zastosowanie w sprawie podniesionych przepisów prawa materialnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga

kasacyjna

podlega

oddaleniu.

postępowania

powódka

opierała

swoje

W

toku

roszczenie

dotychczasowego

na

przepisach

o odpowiedzialności ex contractu, które nie zostało uwzględnione przez Sądy

rozstrzygające w toku instancji, ze względu na brak spełnienia przesłanek tej

odpowiedzialności. Kwestia ta nie jest w skardze kasacyjnej podnoszona, lecz

zaskarżonemu

wyrokowi

zarzucono

niezastosowanie

w

niniejszej

sprawie

przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu i nienależnym świadczeniu (art. 410 § 1

i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c.). Przepisy te nie były wcześniej w ogóle rozpatrywane,

ani w I ani w II instancji. Także podnosząc zarzuty apelacji od wyroku oddalającego

powództwo

przez Sąd I instancji nie wskazano na spełnienie przesłanek

bezpodstawnego

wzbogacenia,

tylko

podnoszono

argumenty

na

rzecz

zastosowania art. 471 k.c.

Przychylić się należy do stanowiska orzecznictwa, że jest dopuszczalne

wskazanie dopiero w skardze kasacyjnej pominiętych wcześniej przepisów prawa

materialnego,

jeśli

posłużą

do

prawidłowego

rozstrzygnięcia

wnoszonego

roszczenia. Zarzuty formułowane w tym względzie przez stwierdzenie braku

zastosowania w zaskarżonym wyroku określonych przepisów prawa materialnego,

jak w sprawie niniejszej co do art. 405 i 410 § 2 k.c., muszą być jednak odnoszone

do stanu faktycznego tej sprawy, a w postępowaniu kasacyjnym do stanu

faktycznego sprawy, stanowiącej podstawę zaskarżonego wyroku sądu drugiej

instancji. W taki sposób wypowiadał się Sąd Najwyższy konsekwentnie, począwszy

już od okresu międzywojennego (wyrok SN z dnia 13 lutego 1936 r. C.II.2283/35,

OSP 1936, nr 12, poz. 727; wyrok SN z dnia 11 marca 1948 r. Po.C. 59/48, OSN

1948, nr 3, poz. 85; z dnia 23 czerwca 1954 r., 1 CO 21/54, OSN 1955, nr 3, poz.

50; z dnia 29 lipca 1999 r. II UKN 56/99, OSNAPiUS 2000, nr 22, poz. 829; z dnia

19 lipca 2001 r. II UKN 475/00, OSNP 2003, nr 8, poz. 210; z dnia 19 sierpnia

2004 r. V CK 38/04, PS 2005, nr 10, s. 130; z dnia 24 lipca 2006 r. I PK 299/05,

OSNP 2007, nr 15-16, poz. 214). Tymczasem powódka w dotychczasowym

postępowaniu nie powoływała się na okoliczności faktyczne, uzasadniające

przyjęcie, że są spełnione przesłanki bezpodstawnego wzbogacenia (nienależnego

świadczenia). Zarzut niezastosowania lub niewłaściwego zastosowania prawa musi

być natomiast rozpatrywany wyłącznie w kontekście ustalonego w zaskarżonym

wyroku stanu faktycznego. Nie jest dopuszczalna w postępowaniu kasacyjnym

modyfikacja ustalonego stanu faktycznego. Wynika to z art. 398 13 § 2 k.p.c., jako że

Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącym podstawę

zaskarżonego orzeczenia (wyrok SN z dnia 8 lutego 2006 r. III PK 97/05, Lex nr

437644).

Z powyższego wynika, że w postępowaniu kasacyjnym w niniejszej sprawie

nie można zastosować art. 410 § 2 w zw. z art. 405 k.c., jak oczekuje skarżąca,

ponieważ w obu instancjach nie były czynione ustalenia faktyczne w kierunku

dowiedzenia przesłanek roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia

(nienależnego świadczenia). Jak trafnie podniesiono w orzecznictwie naruszenie

prawa materialnego przez jego błędne zastosowanie polega na błędnym

podciągnięciu konkretnego stanu faktycznego pod hipotezę normy prawnej

(błąd subsumcji). Naruszenie prawa materialnego w tej formie polegać może także

na niezastosowaniu określonej normy prawnej do konkretnego stanu faktycznego,

pomimo istnienia podstaw do dokonania subsumcji (wyrok SN z dnia 3 lipca 1997 r.

I CKN 179/97, Lex nr 81132; wyrok SN z dnia 9 września 1997 r. II UKN 224/97,

OSNP 1998, nr 13, poz. 404). Takich zaś podstaw do zastosowania przepisów

o bezpodstawnym

wzbogaceniu

na

etapie

postępowania

kasacyjnego

w przedmiotowej sprawie nie ma. Gdyby skarżąca zarzuciła zasadnie naruszenie

konkretnych

przepisów

prawa

procesowego,

prowadzące

do

skutecznego

podważenia

przyjętej

faktycznej

podstawy

rozstrzygnięcia,

to

zarzut

nie

zastosowania przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu mógłby podlegać

rozważeniu (por. wyrok SN z dnia 20 lutego 2008 r. II CSK 449/07, niepubl.).

To jednak nie zostało uczynione, na co trafnie zwraca uwagę pozwana

w odpowiedzi na skargę kasacyjną. Wprawdzie powódka powołuje się także na art.

3983 pkt 2 k.p.c. jako podstawę skargi kasacyjnej, ale na tym się jej wywód kończy.

Skoro zaś mamy do czynienia z prawomocnym rozstrzygnięciem sprawy, to nie

może jej od początku otwierać wyrok Sądu Najwyższego, opierający swoje

rozstrzygnięcie na nowych podstawach prawnych, zgłoszonych dopiero w skardze

kasacyjnej. Należy mieć na uwadze, że sąd nie może wyjść poza faktyczną

podstawę pozwu (art. 187 § 1 k.p.c.), nie jest przecież uprawniony do zmiany

podstawy faktycznej powództwa (wyrok SN z dnia 27 marca 2008 r. II CSK 524/07,

Lex nr 465998).

Postępowanie ze skargi kasacyjnej ma charakter nadzwyczajny i przepisy

Kodeksu postępowania

cywilnego wskazują, kiedy może ono mieć miejsce,

nakazując rozpoznanie skargi w granicach podstaw zaskarżenia (art. 398 13 § 1

k.p.c.). Skarżąca próbowała więc to tak uzasadnić, formułując istotne – jej zdaniem

- zagadnienie prawne występujące w sprawie i wymagające rozpoznania przez Sąd

Najwyższy (art. 3989

§ 1 pkt 1 k.p.c.). Jednak bliższe przyjrzenie się temu

zagadnieniu pokazało, że samo w sobie nie świadczy o wątpliwościach, które

próbuje

się

w nim zawrzeć.

Dotyczy bowiem

dosyć oczywistej kwestii

występowania nienależnego świadczenia w razie ustalenia, że nie został osiągnięty

zamierzony cel świadczenia, jakim w sprawie była darowizna nieruchomości na

cele prowadzonej działalności charytatywnej, która została poniechana przez

pozwanego (conditio causa data causa non secuta, conditio ob causam daturom,

art. 410 § 2 k.c.).

Jeżeli jednak w toku instancji strona wiązała odpowiedzialność z nie

wykonaniem zobowiązania (art. 471 k.c.), a ważność tego zobowiązania,

wynikającego z porozumienia stron umowy darowizny była podważana, której to

sprawie Sąd Apelacyjny poświęcił znaczną część swojego uzasadnienia, to nie

można w razie przegrania sprawy powoływać się na odpowiedzialność z tytułu

bezpodstawnego wzbogacenia, opierając się na świadczeniu z tego, podważanego

właśnie porozumienia. Istota zaś kwestionowania go przez Sądy rozpoznające

sprawę nie leżała tylko w eksponowanej w skardze kasacyjnej kwestii reprezentacji

powodowej

Spółki

i

pozwanej

Fundacji.

Powszechnie

jest

aprobowane

w orzecznictwie i doktrynie prawa, że przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu

(odpowiednio i o nienależnym świadczeniu, art. 410 § 1 k.c.) stosuje się wtedy, gdy

nie ma regulacji prawnej, na której można oprzeć roszczenie (por. uzasadnienie

uchwały SN z dnia 11 maja 1972 r. III CZP 22/72, OSNCP 1972, nr 12, poz. 213;

wyrok SN z dnia 4 listopada 1980 r. II CR 394/80, OSNCP 1981, nr 7, poz. 134;

wyrok SN z dnia 25 marca 1986 r. IV CR 29/86, OSNCP 1987, nr 2-3, poz. 44;

uzasadnienie uchwały SN z dnia 27 kwietnia 1995 r. III CZP 46/95, OSNC 1995, nr

7-8, poz. 114; wyrok SN z dnia 21 stycznia 2004 r. IV CK 362/02, Gaz. Pr. 2004, nr

16, s. 8; uchwała 7 sędziów SN z dnia 30 września 2005 r. III CZP 50/05, OSNC

2006, nr 3, poz. 40). Jeżeli zatem Sąd II instancji nie podzielił zarzutów

odnoszących się do wyroku Sądu I instancji oddalającego powództwo w kwestii

błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 471 k.c., to nie powinno się

szukać

odpowiedzialności

pozwanej

spółki

na

podstawie

przepisów

o bezpodstawnym wzbogaceniu, próbując wzruszyć prawomocne rozstrzygnięcie

w sprawie (zob. uzasadnienie uchwały SN z dnia 5 października 1974 r. III CZP

53/74, OSNCP 1975, nr 9, poz. 131; wyrok SN z dnia 12 marca 1998 r. I CKN

522/97, OSNC 1998, nr 11, poz. 176; wyrok SN z dnia 12 lutego 1999 r. III CKN

179/98, niepubl.).

W świetle powyższego nie mają znaczenia zarzuty odnoszące się w skardze

kasacyjnej do przepisów ustawy o fundacjach i nieobowiązującego już kodeksu

handlowego z 1934 r.

Skargę należało więc oddalić na mocy art. 398 14 k.p.c., a o kosztach orzec

na mocy art. 98 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c.