Legislator Giurisprudenza & Legislazione
IV CSK 459/11 Generato dall'IA

Supreme Court allows man to challenge paternity recognition despite knowing he is not biological father.

Numero d'incarto IV CSK 459/11
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Parzialmente accolto (Partially Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court of Poland overturned the lower court's dismissal of a man's lawsuit to declare paternity recognition ineffective. The lower courts had ruled that a man lacks standing to challenge such recognition if he knew before signing that he was not the biological father. The Supreme Court held that the statute does not condition standing on genetic ties but rather on the six-month filing deadline starting from the date of discovery of non-paternity. Consequently, the case was remanded for a new trial on the merits.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 78 § 1 k.r.o.; Art. 78 § 1 in fine k.r.o.: The right to file a lawsuit to declare paternity recognition ineffective is not contingent upon the existence of a genetic bond between the man and the child, but is instead governed by the six-month filing period commencing from the date the man learned he was not the biological father.

Parole chiave

Generato dall'IA
legitymacja do powództwa ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa niebiologiczny ojciec bieg terminu skargi k.r.o. ustawa o rodzicielstwie stabilność stanu cywilnego odwołanie kasacyjne

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
art. 78 § 1 k.r.o.
uznania ojcostwa (art. 78 § 1 k.r.o.) przysługuje także mężczyźnie, który uznał
art. 78 § 1 in fine k.r.o.
uznania ojcostwa (art. 78 § 1 k.r.o.) przysługuje także mężczyźnie, który uznał
art. 39815 § 1 k.p.c.
orzekł, jak w sentencji (art. 39815 § 1 k.p.c.)
art. 78 § 1 k.r.o
uznania ojcostwa (art. 78 § 1 k.r.o.) przysługuje także mężczyźnie, który uznał
art. 39815 § 1 k.p.c
orzekł, jak w sentencji (art. 39815 § 1 k.p.c.)

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
III CZP 25/69
r., III CZP 25/69, OSNCP 1970, nr 5, poz.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Wyrok z dnia 19 kwietnia 2012 r., IV CSK 459/11

Legitymacja do wytoczenia powództwa o ustalenie bezskuteczności

uznania ojcostwa (art. 78 § 1 k.r.o.) przysługuje także mężczyźnie, który uznał

ojcostwo, wiedząc, że nie jest biologicznym ojcem dziecka.

Sędzia SN Grzegorz Misiurek (przewodniczący)

Sędzia SN Anna Kozłowska

Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Krzysztofa B. przeciwko Mariannie B. i

małoletniej Idze B. reprezentowanej przez kuratora Grażynę K., przy udziale

Prokuratora Prokuratury Okręgowej w S., o ustalenie bezskuteczności uznania

ojcostwa, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 19

kwietnia 2012 r. skargi kasacyjnej Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Siedlcach

od wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 24 maja 2011 r.

uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w

Siedlcach do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo wytoczone w dniu 17 czerwca 2010

r. o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa małoletniej Igi B., urodzonej w dniu

29 grudnia 2009 r. Ustalił, że powód poznał pozwaną Mariannę B. na przełomie

września i października 2009 r., akceptując już wówczas fakt, że pozwana jest w

zaawansowanej ciąży. Ponadto Sąd Rejonowy ustalił, że dnia 7 stycznia 2010 r.

powód uznał ojcostwo dziecka przed kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego w W., a

w dniu 15 stycznia 2010 r. strony zawarły związek małżeński. W ocenie Sądu

pierwszej instancji, powodowi nie przysługuje legitymacja czynna w sprawie

wytoczonej na podstawie art. 78 § 1 k.r.o., ponieważ w chwili uznawania ojcostwa

nie miał żadnych wątpliwości, że nie jest biologicznym ojcem małoletniej.

Apelację powoda Sąd Okręgowy oddalił wyrokiem z dnia 24 maja 2011 r.,

podzielając ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji i uznając za bezsporne

okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Podzielił pogląd, że powodowi nie

przysługuje legitymacja do wytoczenia powództwa o ustalenie bezskuteczności

uznania ojcostwa w sytuacji, w której złożył oświadczenie o uznaniu ojcostwa,

wiedząc, że nie jest biologicznym ojcem dziecka. W ocenie Sądu drugiej instancji,

uznanie ojcostwa powinno być dokonane tylko przez ojca, ponieważ istotą uznania

jest zgodność z prawdą genetyczną. Dowiedzenie się przez powoda, jeszcze przed

uznaniem ojcostwa, że dziecko od niego nie pochodzi, powoduje, że mężczyzna nie

ma legitymacji do wytoczenia powództwa określonego w art. 78 § 1 k.r.o. (...)

Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżył skargą kasacyjną Prokurator Okręgowy,

zarzucając błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 78 § 1 k.r.o.,

polegające na przyjęciu, że wiedza mężczyzny przed uznaniem ojcostwa, iż dziecko

od niego nie pochodzi, pozbawia go legitymacji do wytoczenia powództwa o

ustalenie bezskuteczności uznania. Skarżący zakwestionował również wykładnię

art. 78 § 1 k.r.o., że bieg sześciomiesięcznego terminu do wytoczenia powództwa

może rozpocząć się przed dniem uznania ojcostwa oraz przed dniem urodzenia się

dziecka. (...)

Sąd Najwyższy zważył, co następuje: (...)

Nowelizacja kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dokonana ustawą z dnia 9

listopada 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych

innych ustaw (Dz.U. Nr 220, poz. 1431) w sposób zasadniczy zmodyfikowała

dotychczasową regulację dotyczącą ojcostwa, m.in. w zakresie charakteru

prawnego oraz trybu uznania przez mężczyznę istnienia więzi rodzicielskiej z

dzieckiem, a także środka i przesłanek negowania przez niego skuteczności

złożonego oświadczeniu o uznaniu. Zmiany te – jak podkreślono w uzasadnieniu do

projektu ustawy nowelizującej (Sejm VI kadencji, druk nr 888) – wynikają ze zmiany

koncepcji ujęcia przez ustawodawcę problematyki ustalenia istnienia stosunku

rodzicielskiego pomiędzy ojcem a dzieckiem, polegającej na odejściu od konstrukcji

uznania dziecka opartej na elemencie wolitywnym (art. 72 i nast. k.r.o. w brzmieniu

sprzed nowelizacji z dnia 6 listopada 2006 r.), na rzecz konstrukcji ustalenia

ojcostwa, w której uznanie przez mężczyznę istnienia więzi rodzicielskiej stanowi w

istocie akt wiedzy o biologicznym pochodzeniu dziecka od niego (art. 72–86 k.r.o. w

obecnym brzmieniu). W ocenie ustawodawcy, przeobrażenia społeczne, zmiana

kontekstu prawnego, a także postęp technologiczny w zakresie możliwości

ustalenia istnienia więzi biologicznej pomiędzy dzieckiem a matką i ojcem, jakie

nastąpiły od chwili wejścia w życie kodeksu rodzinnego i opiekuńczego

przemawiają za rezygnacją z koncepcji kształtowania stosunków prawnorodzinnych

opartych na konstrukcji oświadczenia woli i przyznaniem prymatu zasadzie

rzeczywistego związku biologicznego pomiędzy rodzicami a dzieckiem.

Rozwiązania wprowadzone do kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ustawą z

dnia 6 listopada 2008 r., akcentujące znaczenie więzi biologicznej na płaszczyźnie

stosunków rodzicielskich, stanowią również wyraz dostosowania regulacji krajowej

do standardów prawa międzynarodowego, w tym zwłaszcza wynikających z

ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską europejskiej konwencji o statusie

dziecka pozamałżeńskiego, sporządzonej w Strasburgu w dniu 15 października

1975 r. (Dz.U. z 1999 r. Nr 79, poz. 888). Konwencja ta, statuująca jednolity

standard regulacyjny zmierzający do zrównania pozycji prawnej dzieci małżeńskich

i pozamałżeńskich, w zakresie ustalenia ojcostwa akcentuje zgodność uznania

dziecka z rzeczywistym ojcostwem uznającego mężczyzny. Wyrazem takiego ujęcia

jest m.in. przyjęcie, że dobrowolne uznanie dziecka nie może być przedmiotem

sprzeciwu ani zaskarżenia, chyba że prawo krajowe przewiduje taką możliwość, w

przypadku gdy mężczyzna uznający dziecko nie jest biologicznym ojcem (art. 4), a

także wprowadzenie obowiązku oparcia postępowania dowodowego w ramach

postępowania o ustalenia ojcostwa na dowodach naukowych mających pomóc w

ustaleniu lub wykluczeniu ojcostwa (art. 5).

Konsekwencją traktowania de lege lata uznania ojcostwa jako aktu wiedzy o

pochodzeniu dziecka od określonych osób współuczestniczących w czynnościach

koniecznych do uznania istnienia więzi rodzicielskiej pomiędzy mężczyzną a

dzieckiem jest również zmiana w zakresie środków prawnych służących do

kwestionowaniu skuteczności złożonego przez mężczyznę oświadczenia wiedzy w

tym przedmiocie. Należy zwrócić uwagę, że na gruncie kodeksu rodzinnego i

opiekuńczego w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 6 listopada

2008 r., w ramach powództwa o unieważnienie oświadczenia o uznaniu dziecka

(art. 80 § 1) dopuszczalne było m.in. powoływanie się przez mężczyznę na wady

oświadczenia woli przy składaniu oświadczenia w przedmiocie uznania dziecka

(por. np. uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1969

r., III CZP 25/69, OSNCP 1970, nr 5, poz. 75; wyroki Sądu Najwyższego z dnia 28

czerwca 1967 r., II CR 87/67, OSPiKA 1968, nr 4, poz. 81, z dnia 23 grudnia 1982

r., IV CR 514/82, nie publ., z dnia 25 sierpnia 1981 r., I CR 204/81, nie publ., z dnia

6 grudnia 1973 r., II CR 560/73, OSPiKA 1974, nr 7-8, poz. 160 i z dnia 12 kwietnia

1972 r., II CR 51/72, OSNCP 1972, nr 10, poz. 182). Równocześnie, co stanowiło

wyraz preferowania na tle ówcześnie obowiązującej regulacji elementu

wolitywnego, przyjmowano, że mężczyzna nie może żądać unieważnienia uznania

dziecka tylko z tej przyczyny, iż nie jest on ojcem dziecka (por. uchwała siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1969 r., III CZP 25/69 oraz

wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 1976 r., I CR 47/76, nie publ. i z dnia 2

marca 1970 r., II CR 646/69, "Biuletyn SN" 1970, nr 7-8, s. 149). Na gruncie

obecnie obowiązującego stanu prawnego podstawą żądania ustalenia

bezskuteczności uznania ojcostwa może być natomiast wyłącznie fakt, że dziecko

nie pochodzi od mężczyzny, który uznał swoje ojcostwo.

Artykuł 78 § 1 k.r.o. w obecnym brzmieniu przewiduje, że mężczyzna, który

uznał dziecko może wytoczyć powództwo o ustalenie bezskuteczności uznania

ojcostwa w terminie sześciu miesięcy od dnia, w którym dowiedział się, iż dziecko

od niego nie pochodzi. Regulacja dopuszczająca możliwość kwestionowania

złożonego przez mężczyznę, który nie jest biologicznym ojcem dziecka,

skuteczności oświadczenia o uznaniu ojcostwa i jednocześnie ograniczająca pod

względem czasowym możliwość wystąpienia ze stosowanym powództwem do sądu

stanowi – co należy podkreślić – wyraz kompromisu pomiędzy eksponowaną na

gruncie kodeksowym zasadą ustalenia ojcostwa zgodnie z prawdą genetyczną a

zasadą ochrony dziecka przez stabilizację jego stanu cywilnego.

Mając na względzie te uwagi należy stwierdzić, że wykładnia art. 78 § 1 in

principio k.r.o. wskazuje, iż legitymacja do wytoczenia powództwa o ustalenie

bezskuteczności uznania ojcostwa przysługuje mężczyźnie niebędącemu ojcem

biologicznym dziecka, który uznał ojcostwo bez względu na to, czy w chwili

składania stosownego oświadczenia wiedział o braku istnienia więzi biologicznej

pomiędzy nim a dzieckiem, którego ojcostwo uznał. Taka wykładnia uwzględnia

również preferencję opierania stosunków prawnorodzinnych pomiędzy rodzicami a

dzieckiem na rzeczywistej, tj. zgodnej z prawdą genetyczną więzi z dzieckiem. Nie

ma zatem oparcia stanowisko przyjęte przez Sąd Okręgowy uzależniające

przysługiwanie mężczyźnie, który nie jest ojcem dziecka, legitymacji do wytoczenia

powództwa o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa od stanu jego wiedzy co

do istnienia biologicznej więzi z dzieckiem w chwili składania stosownego

oświadczenia o uznaniu. Taka wykładnia art. 78 § 1 k.r.o., akcentująca w głównej

mierze zasadę ochrony stabilności stanu cywilnego dziecka przez uznanie, że

mężczyzna, który wie, że nie jest ojcem dziecka w chwili składania oświadczenia o

uznaniu dziecka pozbawiony jest możliwości późniejszego powoływania się na

bezskuteczność złożonego oświadczenia, pozostaje w sprzeczności z wynikami

wykładni językowej, celowościowej i historycznej. Omawiany przepis poza brakiem

przesłanki istnienia więzi genetycznej ojca z dzieckiem i wymogiem wytoczenia

powództwa we właściwym terminie, w żaden inny sposób nie ogranicza mężczyźnie

uprawnienia do wytoczenia powództwa o ustalenie bezskuteczności uznania

ojcostwa. Należy przy tym zwrócić uwagę, że funkcja ochrony dziecka, ujmowana w

ramy zasady stabilności jego stanu cywilnego, wbrew stanowisku Sądu

Okręgowego, na tle art. 78 § 1 k.r.o. nie jest realizowana na płaszczyźnie

przesłanek warunkujących istnienie legitymacji do wytoczenia przez mężczyznę,

który nie jest ojcem dziecka, powództwa o ustalenie bezskuteczności uznania

ojcostwa, lecz w drodze temporalnego ograniczenia możliwości wystąpienia z

przedmiotowym powództwem przez wprowadzenie relatywnie krótkiego,

sześciomiesięcznego terminu do jego wytoczenia, którego bieg rozpoczyna się w

dniu, w którym mężczyzna dowiedział się, że nie jest ojcem dziecka.

Sąd drugiej instancji, odwołując się do wykładni językowej art. 78 § 1 k.r.o.,

przyjął również – co także trafnie zakwestionował skarżący – że nawet w razie

uznania istnienia legitymacji czynnej Krzysztofa B. do wytoczenia powództwa o

ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa Igi B. nie było dopuszczalne

uwzględnienie tego powództwa ze względu na upływ wskazanego terminu.

W następstwie ustalenia, że powód jeszcze przed uznaniem dziecka wiedział o

nieistnieniu biologicznej więzi z dzieckiem, Sąd uznał, powołując się na art. 78 § 1

in fine k.r.o., iż bieg terminu do wytoczenia powództwa o ustalenie bezskuteczności

uznania ojcostwa rozpoczął się jeszcze przed złożeniem przez powoda

oświadczenia o uznaniu ojcostwa. Taka wykładnia art. 78 § 1 k.r.o., uwzględniając

stan faktyczny tej sprawy, prowadzi do efektów interpretacyjnych trudnych do

zaakceptowania ze względu na założenie racjonalności ustawodawcy, zakłada ona

bowiem, że dopuszczalny jest upływ terminu do wytoczenia powództwa o ustalenie

bezskuteczności uznania ojcostwa jeszcze przed złożeniem przez mężczyznę

stosownego oświadczenia w tym przedmiocie. Przepis art. 78 § 1 k.r.o. co prawda

wskazuje, że bieg terminu do wytoczenia powództwa o ustalenie bezskuteczności

uznania ojcostwa rozpoczyna się z dniem, w którym dowiedział się, iż nie jest ojcem

uznanego dziecka, to jednak założenie racjonalności ustawodawcy wymaga

przyjęcia, że nie może on rozpocząć się wcześniej niż w dniu złożenia

oświadczenia w tym przedmiocie.

Z tych względów Sąd Najwyższy uznał skargę kasacyjną za uzasadnioną i

orzekł, jak w sentencji (art. 39815 § 1 k.p.c.)