Supreme Court quashes appeal ruling dismissing claim to establish cooperative membership due to procedural error.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed the appellate court's decision dismissing the plaintiff's claim to establish cooperative membership. The lower court incorrectly ruled that the plaintiff lacked legal interest because the removal from the register was voidable, ignoring the alternative ground that the removal was ineffective due to failure to serve notice. The court held that the appeal court failed to examine the claim based on the statutory requirement for written notification, which independently renders the removal ineffective.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 189 k.p.c.; Art. 24 ust. 3 Prawa spółdzielczego: A claim to establish membership is admissible if the removal from the register is ineffective due to failure to serve written notice, even if the removal act itself is not directly contested.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV CSK 377/09
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 5 marca 2010 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)
SSN Irena Gromska-Szuster
SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)
w sprawie z powództwa R. K.
przeciwko Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej „Z.(...)” w J. w likwidacji
o ustalenie,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 5 marca 2010 r.,
skargi kasacyjnej powoda
od wyroku Sądu Apelacyjnego
z dnia 6 marca 2009 r., sygn. akt I ACa (…),
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do
ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 6 listopada 2008 r. Sąd Okręgowy w G. ustalił, że powód jest
członkiem pozwanej Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej „Z.(...)” w J. w likwidacji i
nakazał ściągnąć od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w G. 600
zł tytułem opłaty, od której powód był zwolniony.
Sąd ustalił, że powód został członkiem pozwanej Spółdzielnie w 1976 r. Do 1978
r. był agronomem, a od 1978 do 1989 r. – kierownikiem mieszalni-suszarni pasz. W
czerwcu 1989 r. powód został powołany do jednoosobowego zarządu „T.(...)” RolnoPrzemysłowej sp. z o.o. w T., w której pozwana miała połowę udziałów.
Dnia 28 października 1989 r. Walne Zgromadzenie Spółdzielni jednogłośnie
podjęło uchwałę nr 26/89 o wykreśleniu z rejestru członków m.in. powoda. Wymienionej
uchwały nie doręczono powodowi na piśmie. Powód nie składał też wyjaśnień na
okoliczność wykreślenia go z rejestru członków Spółdzielni.
Uchwałą nr 56/2005 Zarządu Krajowej Rady Spółdzielni z dnia 1 czerwca 2005 r.
pozwana Spółdzielnia została postawiona w stan likwidacji. W 2007 r. powód złożył
wniosek o zwołanie Walnego Zgromadzenia Spółdzielni. Pismem z dnia 28 grudnia
2007 r. likwidator Spółdzielni poinformował go, że nie jest uprawniony do złożenia tego
wniosku, ponieważ nie jest członkiem pozwanej Spółdzielni.
Sąd Okręgowy uznał, że powód ma – w rozumieniu art. 189 k.p.c. – interes
prawny do wytoczenia powództwa. Rozstrzygnięcie niniejszej sprawy przesądzi bowiem
kwestię wykonywania przez powoda praw członkowskich w Spółdzielni, w tym
uprawnienia do złożenia wniosku o zwołanie Walnego Zgromadzenia Spółdzielni.
Zdaniem Sądu podjęta uchwała o wykreśleniu powoda z rejestru członków Spółdzielni
jest bezskuteczna, albowiem nie doręczono powodowi – zgodnie z art. 24 § 3 Prawa
spółdzielczego, w brzmieniu obowiązujących w dniu podjęcia uchwały – na piśmie
zawiadomienia o wykreśleniu wraz z uzasadnieniem.
Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny w G. – na skutek apelacji pozwanej –
zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w ten sposób, że powództwo oddalił, uchylił
orzeczenie w przedmiocie kosztów sądowych i nie obciążył powoda kosztami
postępowania apelacyjnego.
Sąd odwoławczy uznał, że powód nie ma interesu prawnego w wytoczeniu
powództwa o ustalenie, że jest członkiem pozwanej Spółdzielni. Uchwała Walnego
Zgromadzenia Spółdzielni o jego wykreśleniu podlega bowiem zaskarżeniu na
podstawie art. 42 Prawa spółdzielczego, w brzmieniu obowiązującym w chwili podjęcia
uchwały. W takiej zaś sytuacji wykreślony członek spółdzielni nie ma interesu prawnego
w wytoczeniu powództwa przewidzianego w art. 189 k.p.c., ponieważ podlega on
zaspokojeniu wyłącznie w drodze zaskarżenia uchwały w sposób określony w
przytoczonym przepisie Prawa spółdzielczego.
W skardze kasacyjnej pełnomocnik powoda zarzucił naruszenie przez błędną
wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 24 § 3 oraz art. 42 § 3 Prawa spółdzielczego
w związku z art. 189 k.p.c., które polega – jego zdaniem – na błędnym uznaniu, że
powód nie ma interesu prawnego w wytoczeniu powództwa o ustalenie, i wniósł o
uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy bądź o uchylenie
zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Powód żądanie ustalenia, że jest członkiem pozwanej Spółdzielni oparł – co
wynika już z pozwu – nie tylko na twierdzeniach, że uchwała Walnego Zgromadzenia
Spółdzielni o wykreśleniu go z rejestru członków jest wadliwa, ale również na
okoliczności, że wykreślenie jest nieskuteczne z powodu nie doręczenia mu pisemnego
zawiadomienia o wykreśleniu wraz z uzasadnieniem, zgodnie z art. 24 ust. 3 ustawy z
dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (tekst jedn.: Dz. U. z 2003, Nr 188, poz.
1848, ze zm.; dalej: „Prawo spółdzielcze”), w brzmieniu obowiązującym w chwili
podjęcia uchwały.
Sąd Apelacyjny trafnie uznał – wbrew wyrażonemu w skardze kasacyjnej
odmiennemu stanowisku – że powód nie może skutecznie kwestionować wadliwości
wspomnianej uchwały w drodze opartego na art. 189 k.p.c. powództwa o ustalenie z
powodu braku interesu prawnego. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu
Najwyższego powinien bowiem w takiej sytuacji wnieść powództwo o uchylenie
zakwestionowanej uchwały na podstawie art. 42 Prawa spółdzielczego. To powództwo
zabezpiecza skarżącemu należytą ochronę jego interesu prawnego w zakresie sądowej
kontroli prawidłowości uchwały o wykreśleniu z rejestru członków (por. wyrok Sąd
Najwyższego z dnia 8 kwietnia 1963 r. , II CR 321/62, OSNC 1964, nr 4, poz. 99 i wyrok
Sądu Najwyższego z dnia 11 października 1985 r., II CR 302/05, OSNC 1986, nr 10,
poz. 55).
Inaczej należy ocenić natomiast dopuszczalność powództwa powoda o ustalenie
na podstawie art. 189 k.p.c., że jest on członkiem pozwanej Spółdzielni oparte na
okoliczności, że wykreślenie z rejestru członków nie stało się skuteczne z powodu
niedoręczenia mu zawiadomienia o wykreśleniu wraz z uzasadnieniem, zgodnie z art.
24 ust. 3 Prawa spółdzielczego, w brzemieniu obowiązującym w chwili podjęcia
uchwały. Powództwo o ustalenie, opierające się na konsekwencjach niedopełnienia
przez
pozwaną
obowiązku
przewidzianego
w
przytoczonym
przepisie
Prawa
spółdzielczego, nie zmierza do poddania pod kontrolę sądową prawidłowości podjętej
przez Walne Zgromadzenie Spółdzielni uchwały o wykreśleniu powoda z rejestru
członów, lecz do ustalenia, że wykreślenie, niezależnie od wadliwości uchwały o
wykreśleniu, jest nieskuteczne z powodu niedopełnienia obowiązku pisemnego
zawiadomienia o wykreśleniu wraz z uzasadnieniem, a więc okoliczności niezależnej od
wadliwości uchwały, i nie spowodowało – w konsekwencji – ustania członkostwa. W
takiej sytuacji powództwo o ustalenie – jeżeli zachodzi interes prawny w rozumieniu art.
189 k.p.c. – powinno być merytorycznie zbadane (por. przytoczony wyżej wyrok Sądu
Najwyższego z dnia 8 kwietnia 1963 r., II CR 321/62, OSNC 1964, nr 5, poz. 99).
Tymczasem w rozpoznawanej sprawie Sąd Apelacyjny ograniczył badanie
interesu prawnego do wytoczenia powództwa o ustalenie, opartego na twierdzeniach
dotyczących wadliwości podjętej przez Walne Zgromadzenie Spółdzielni uchwały o
wykreśleniu powoda z rejestru członków. Uszła natomiast uwagi Sądu potrzeba
zbadania omawianej przesłanki powództwa o ustalenie, opartego na okoliczności, że
wykreślenie nie stało się skuteczne z powodu niedopełnienia przez pozwaną obowiązku
pisemnego zawiadomienia powoda o wykreśleniu wraz z uzasadnieniem i oceny – w
zależności od wyniku ustalenia co do istnienia interesu prawnego w rozumieniu art. 189
k.p.c. – merytorycznej zasadności powództwa. W konsekwencji zarzut powoda, że
zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 189 k.p.c., polegającym na
uznaniu, że skarżący nie ma interesu prawnego w wytoczeniu powództwa o ustalenie –
w zakresie dotyczącym żądania pozwu, opartego na okoliczności bezskuteczności
wykreślenia z powodu niedopełnienia obowiązku przewidzianego w art. 24 § 3 Prawa
spółdzielczego – należało uznać za uzasadniony.
Z
przedstawionych
powodów
Sąd
Najwyższy
orzekł,
jak
w
sentencji
postanowienia (art. 39815 § 1 k.p.c. oraz art. 108 § 2 w związku z art. 391 § 1 i 398 21
k.p.c.).