Supreme Court vacates appeal dismissal due to lack of final judgment on main claim.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court vacated the appellate court's dismissal of the appeal because the lower court failed to rule on the plaintiff's main claim regarding the bill of exchange. The appellant argued for a retrial based on procedural errors, while the court noted the first-instance judgment did not definitively resolve the primary debt obligation. Consequently, the court held that any further proceedings would be futile without a substantive ruling on the claim's merits.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 496 k.p.c.; Art. 384 k.p.c.: A judgment that dismisses an appeal without ruling on the main claim violates the principle of finality, rendering subsequent cassation proceedings futile as they cannot result in a substantive decision on the disputed obligation.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV CSK 358/06
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 2 lutego 2007 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Marek Sychowicz (przewodniczący)
SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian
SSN Maria Grzelka (sprawozdawca)
w sprawie z powództwa A. K.
przeciwko E. Z.
o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 2 lutego 2007 r.,
skargi kasacyjnej pozwanej
od wyroku Sądu Apelacyjnego
z dnia 7 marca 2006 r.,
1. uchyla zaskarżony wyrok w części obejmującej orzeczenie
o oddaleniu apelacji i odrzuca apelację pozwanej od wyroku
Sądu Okręgowego w B. z dnia 14 lipca 2005 r.,
2. oddala skargę kasacyjną w pozostałym zakresie,
3. zasądza od powoda na rzecz pozwanej kwotę 5.400,- (pięć
tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu
w postępowaniu kasacyjnym.
Uzasadnienie
Nakazem zapłaty wydanym w postępowaniu nakazowym Sąd Okręgowy
w B. nakazał pozwanej aby zapłaciła powodowi kwotę 250.000,- z odsetkami
12,25% w stosunku rocznym od dnia 17 września 2004 r. oraz koszty procesu w
kwocie
32.325,-
złotych.
Pozwana
wniosła
zarzuty
przeciwko
całości
rozstrzygnięcia w nakazie zapłaty; domagała się uchylenia nakazu zapłaty
w całości i oddalenia powództwa. Wyrokiem z dnia 14 lipca 2005 r. Sąd Okręgowy
w B. uchylił nakaz zapłaty w części dotyczącej kosztów procesu ponad kwotę
10.725,- złotych i w tym zakresie żądania pozwu oddalił, oraz nakazał pobrać od
pozwanej na rzecz Skarbu Państwa kwotę 212,40 złotych tytułem nieuiszczonych
wydatków w sprawie ustalając ponadto, że pozostałe koszty sądowe w sprawie
ponosi Skarb Państwa. W uzasadnieniu wskazał, że roszczenie powoda z weksla
jako zasadne podlegało uwzględnieniu. Pozwana zaskarżyła powyższy wyrok w
całości wskazując jako wartość przedmiotu zaskarżenia kwotę 250.000,- złotych.
Wnosiła w apelacji o oddalenie powództwa lub uchylenie zaskarżonego wyroku i
przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny oddalił apelację i zasądził od pozwanej na
rzecz powoda kwotę 5.400,- złotych tytułem zwrotu kosztów procesu za drugą
instancję. W skardze kasacyjnej pozwana zaskarżyła powyższy wyrok w całości
zarzucając naruszenie prawa materialnego - art. 10 w zw. z art. 102, 34 i 103
Prawa wekslowego, art. 103 w zw. z art. 20 oraz art. 38 w zw. z art. 103 Prawa
wekslowego, a także art. 10 w zw. z art. 101 i 102 Prawa wekslowego. Wnosiła o
uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania lub oddalenie powództwa.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Po przeprowadzeniu rozprawy wyznaczonej w związku z wniesieniem
zarzutów (art. 495 § 1 k.p.c.) Sąd wydaje wyrok, w którym nakaz zapłaty w całości
lub w części utrzymuje w mocy albo go uchyla i orzeka o żądaniu pozwu, bądź też
postanowieniem uchyla nakaz zapłaty i pozew odrzuca lub postępowanie umarza
(art. 496 k.p.c.). Sentencja wyroku Sądu Okręgowego z dnia 14 lipca 2005 r.
nie zawiera rozstrzygnięcia odnośnie do utrzymania w mocy nakazu zapłaty
w części, w której Sąd pierwszej instancji uznał, że zasądzenie od pozwanej na
rzecz powoda kwoty 250.000,- złotych z odsetkami było zasadne. Braku tego nie
mogło zastąpić odpowiednie stwierdzenie Sądu zamieszczone w uzasadnieniu co
wynika wprost z art. 325 k.p.c. Zgodnie z art. 351 § 1 k.p.c. wyrok Sądu
Okręgowego podlegał uzupełnieniu. Żadna ze stron, w szczególności – strona
powodowa, nie zgłosiła we właściwym terminie wniosku o uzupełnienie wyroku
przez zamieszczenie w sentencji formuły wyrażającej po myśli art. 496 k.p.c.
stanowisko Sądu odnośnie do trafności zarzutów pozwanej co do zasądzenia od
niej na rzecz powoda kwoty 250.000,- zł z odsetkami. Wymaga podkreślenia, że
począwszy od dnia 1 lipca 2000 r., tj. od wejścia w życie ustawy z dnia 24 maja
2000 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego..(-) (Dz.U. nr 48, poz.
554) art. 496 k.p.c. ma nowe brzmienie. Jego treść wyraża odmienny,
w porównaniu ze stanem poprzednim, obowiązek sądu w zakresie formułowania
sentencji wyroku i nie ma do niego zastosowania pogląd wyrażony w uchwale Sądu
Najwyższego z dnia 12 czerwca 1984 r. III CZP 13/84 (OSNC 1984, nr 12, poz.
219), zgodnie z którym brak użycia w sentencji określenia o utrzymaniu nakazu
zapłaty w mocy nie stanowił o braku w tym zakresie rozstrzygnięcia o całości
zarzutów. W tej sytuacji apelacja została skierowana przeciwko orzeczeniu
nieistniejącemu i jako taka była niedopuszczalna (por. postanowienie SN z dnia
2 czerwca 1964 r. I PR 10/63 – OSNC 1965, nr 5, poz. 80, wyrok SN z dnia
25 lutego 1997 r. II CKN 15/97 – OSNC 1997 nr 6 – 7, poz. 89, postanowienie SN
z dnia 7 października 1998 r. II UKN 247/98 – OSNP 1999 nr 20, poz. 665, wyroki
SN z dnia 28 maja 1998 III CKN 409/98 i z dnia 11 września 2002 r. V CKN
1165/00 – nie publ., postanowienie SN z dnia 25 stycznia 2001 r. III CKN 1382/00 –
OSNC 2001, nr 9, poz. 132). Sąd Apelacyjny nie mógł rozpoznawać apelacji, która
nie miała swego przedmiotu w postaci tzw. substratu zaskarżenia. Merytoryczne
rozstrzygnięcie tego Sądu w kwestii zasadności apelacji było więc chybione już
tylko z tej przyczyny, że było bezprzedmiotowe; zamiast tego powinien był Sąd
Apelacyjny odrzucić apelację (art. 373 k.p.c.). Skarga kasacyjna pozwanej
skierowana przeciwko oddaleniu apelacji zasługiwała na uwzględnienie z tej racji,
że oddalenie apelacji, jako wynik merytorycznego rozpoznania sprawy w świetle jej
zarzutów,
było
wadliwe.
Brak
substratu
zaskarżenia
w
apelacji
czynił
bezprzedmiotową ocenę skargi kasacyjnej w świetle podstawy i zarzutów w niej
wskazanych. Podstawa ta i zarzuty służyć miały wykazaniu, że bezpodstawnie Sąd
Apelacyjny uznał za prawidłowe stanowisko Sądu pierwszej instancji o istnieniu
zobowiązania wekslowego pozwanej wobec powoda. W związku z tym, że Sąd
pierwszej instancji takiego stanowiska, ani żadnego innego, odnośnie do żądania
głównego powoda nie zajął, wszelkie późniejsze rozważania, w tym – także Sądu
Najwyższego, rzutujące w ostateczności na ocenę zasadności powództwa byłyby
bezprzedmiotowe.
Zmiana wyroku Sądu Apelacyjnego nie narusza zakazu, o którym mowa w art.
384 k.p.c. Rozstrzygnięcie o odrzuceniu apelacji nie jest dla pozwanej bardziej
niekorzystne niż rozstrzygnięcie o oddaleniu apelacji. Bez względu na to, czy apelacja
została oddalona czy odrzucona sytuacja procesowa pozwanej pozostała taka sama –
wyrok Sądu Okręgowego z dnia 14 lipca 2005 r. nie rozstrzygał o żądaniu głównym
powoda bo w sentencji nie zawierał formuły właściwej w świetle art. 496 k.p.c.
świadczącej o rozpoznaniu w tej części zarzutów pozwanej od nakazu zapłaty.
W rozpoznawanej sprawie postępowanie nie może już się toczyć, co jednak nie
oznacza, że żądanie powoda odnośnie do kwoty 250.000,- złotych z odsetkami zostało
prawomocnie osądzone (art. 366 k.p.c.).
Ewentualne rozpoznanie zarzutów skargi kasacyjnej – niezależnie od ich oceny
– doprowadziłoby do takiego samego rezultatu. W razie uwzględnienia skargi
i uchylenia
zaskarżonego
wyroku
oraz przekazania
sprawy
do
ponownego
rozpoznania Sąd Apelacyjny, świadomy braku substratu zaskarżenia, byłby
obowiązany odrzucić apelację. W ten sposób wyrok Sądu Okręgowego by się ostał ale
bez osądzenia żądania powoda co do kwoty 250.000,- złotych. Oddalenie skargi
kasacyjnej pozostawiłoby w mocy oddalenie apelacji, ale również bez osądzenia
głównego żądania powoda.
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w pkt 1 sentencji.
W części dotyczącej orzeczenia o kosztach w zaskarżonym wyroku skarga
kasacyjna podlegała oddaleniu. Jakkolwiek zasadniczo uwzględnienie skargi
kasacyjnej pociąga za sobą korzystne dla skarżącego skutki w zakresie
orzeczonych w
wyroku
sądu
odwoławczego
kosztów
procesu
to
jednak
w okolicznościach niniejszej sprawy uwzględnienie skargi kasacyjnej wyrażało się
rozstrzygnięciem jakie powinien był wydać Sąd Apelacyjny, a to rozstrzygnięcie
obejmowałoby też zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda tych kosztów procesu
za drugą instancję, które w zaskarżonym wyroku zostały zasądzone w związku
z oddaleniem apelacji.
Zmiana wyroku Sądu Apelacyjnego nie była wynikiem uznania za zasadne
wskazanej przez skarżącą podstawy skargi kasacyjnej i przytoczonych zarzutów,
nie nastąpiła też w następstwie uznania za usprawiedliwione stanowiska powoda
wyrażonego w odpowiedzi na skargę kasacyjną i w piśmie powoda z dnia
26 stycznia 2007 r. W tej sytuacji, wobec formalnego uwzględnienia jednak
w przeważającej części skargi kasacyjnej oraz zmiany zaskarżonego wyroku przez
zastąpienie formuły dotyczącej braku merytorycznej racji po stronie pozwanej
formułą wyrażającą brak podstaw do rozpoznania apelacji za stronę wygrywającą
sprawę w postępowaniu kasacyjnym należało uznać pozwaną i zasądzić na jej
rzecz od powoda koszty procesu zgodnie z art. 98 § 1 i 108 § 1 k.p.c. w związku
z § 13 ust. 4 pkt 2 i § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28
września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (-) (Dz.U. Nr 163, poz.
1348 ze zm.).