Supreme Court dismisses appeal in adverse possession case, ruling that changing the acquisition date is not acting against the appellant.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by S. C. against a lower court's ruling establishing that J. C. and M. C. acquired property via adverse possession. The lower court determined the acquisition occurred on August 20, 2000, despite the appellant's argument that a lawsuit filed in 2007 should have interrupted the possession period. The court held that merely adjusting the specific date of acquisition to align with legal requirements does not constitute acting against the appellant under the relevant procedural code.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 384 k.p.c.; Art. 386 k.p.c.: In proceedings to establish ownership through adverse possession, a court may adjust the date of acquisition to comply with legal requirements without violating the prohibition of acting against the appellant, provided the appellant's substantive rights are not worsened.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV CSK 321/09
POSTANOWIENIE
Dnia 19 lutego 2010 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący)
SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca)
SSN Irena Gromska-Szuster
w sprawie z wniosku J. C. i M. C.
przy uczestnictwie S. C. i N. C.
o stwierdzenie zasiedzenia,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 19 lutego 2010 r.,
skargi kasacyjnej uczestnika postępowania S. C.
od postanowienia Sądu Okręgowego w S.
z dnia 19 lutego 2009 r., sygn. akt V Ca (…),
oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Na wniosek J. C. i jego małżonki M. C. Sąd Rejonowy w S., postanowieniem z
dnia 20 listopada 2008 r., stwierdził, że wnioskodawcy J. i M. małżonkowie C. nabyli
przez zasiedzenie z dniem 30 października 2007 r. na zasadach wspólności ustawowej
małżeńskiej własność nieruchomości o powierzchni 0,0144 ha w miejscowości O.
Nieruchomość ta oznaczona została jako działka numer 830/4. Stanowiła ona część
działki oznaczonej numerem ewidencyjnym 830/2, dla której w Zamiejscowym Wydziale
Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w S. z siedzibą w Ł. prowadzona jest księga
wieczysta Kw nr (…) Ł. Postanowienie to został oparte na następujących ustaleniach i
ocenach prawnych dokonanych przez ten Sąd.
Właścicielem nieruchomości oznaczona jako działka nr 830/2 jest uczestnik
postępowania S. C., który nabył ją od G. W. Przekazała ona pierwotnie nieformalnie w
1976 r., nieruchomość jego ojcu C., a ostatecznie w 1983 r., na podstawie umowy w
formie aktu notarialnego, przeniosła jej własność na obecnego właściciela. G. W.
uzyskała prawo do tej nieruchomości kilka lat po wojnie od swojego ojca F. C.
Nieruchomość jest zabudowana w części drewnianym spichlerzem i ziemną piwnicą. G.
W., nigdy jednak nie korzystała z tych budynków. Uprawiała jedynie niezabudowaną
część działki 830/2, a płody rolne wywoziła i składowała na siedlisku męża w
miejscowości L. Podobnie C. i obecny właściciele nieruchomości S. C. weszli
w posiadanie jedynie niezabudowanej części działki 830/2 i nie korzystali ze spichlerza i
piwnicy.
Właścicielem nieruchomości oznaczonej jako działka nr 830/1, która sąsiaduje z
nieruchomością oznaczoną jako działka nr 830/2, jest wnioskodawca J. C., który od
1981 r. pozostaje w związku małżeńskim z M. C.. Uzyskał on prawo własności do tej
nieruchomości na podstawie umowy z dnia 27 sierpnia 1980 r. Umową tą ojciec
wnioskodawcy W. C. przekazał mu własność swojego gospodarstwa obejmującego
działkę 830/01. Zarówno ojciec wnioskodawcy, jak i jego dziadek F. wykorzystywali
budynki znajdujące się na działce 830/2 (spichlerz i piwnicę). W spichlerzu składowali
zboże, a w piwnicy ziemniaki. Działka 830/2 nigdy nie była odgrodzona od pozostałej
części siedliska, na której wraz z rodzicami zamieszkiwał ojciec wnioskodawcy i
stanowiła z nią zorganizowaną całość. Wnioskodawca, w związku z wypadkiem jakiemu
uległ jego ojciec, od 1966 r. pomagał mu w prowadzeniu gospodarstwa. Przez cały czas
aż do chwili obecnej gospodarstwo to obejmowało działkę nr 830/01 oraz posiadanie
znajdujących się na działce 830/2 budynków (spichlerza i piwnicy). Mając na uwadze
takie ustalenia Sąd Rejonowy doszedł do wniosku, że zostały spełnione przesłanki
zasiedzenia części nieruchomości oznaczonej jako działka nr 830/2, której samoistnym
posiadaczem był wnioskodawca i jego poprzednicy prawni. Było to co prawda
zasiedzenie w złej wierze, ale objęcie w posiadanie nieruchomości nastąpiło najpóźniej
w dniu 30 października 1977 r., tj. w dacie śmierci F. C., dziadka wnioskodawcy, dlatego
nabycie własności tej nieruchomości na rzecz wnioskodawców nastąpiło z dniem 30
października 2007 r.
Apelację od powyższego postanowienia złożył uczestnik postępowania S. C.,
zaskarżając je w całości. W wyniku rozpoznania apelacji Sąd II instancji zmienił
postanowienie Sądu rejonowego w ten sposób, że stwierdził, iż nabycie własności
nieruchomości przez zasiedzenie nastąpiło z dniem 20 sierpnia 2000 r.
Sąd Okręgowy uznał za trafny zarzut podniesiony w apelacji dotyczący przerwy
biegu zasiedzenia. Jeżeli bowiem zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego
zasiedzenie nastąpiło dopiero 30 października 2007 r., to wszczęcie w dniu 9 marca
2007 r. przez uczestnika postępowania S. C. sprawy o wydanie nieruchomości, będącej
przedmiotem niniejszego wniosku, która to sprawa nie została umorzona, doprowadziło
do przerwania biegu terminu zasiedzenia na rzecz wnioskodawców. W związku z tym
nie mogli oni nabyć własności przedmiotowej nieruchomości przez zasiedzenie z dniem
wskazanym w zaskarżonym postanowieniu.
Stwierdzenie to nie może jednak doprowadzić do uwzględnienia któregokolwiek z
wniosków zawartych w apelacji. Nie ma podstaw do uchylenia zaskarżonego
postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji,
ponieważ jest to możliwe tylko w razie zaistnienia sytuacji wymienionych w art. 386 § 4
k.p.c., a żadna z nich w realiach tej sprawy nie występuje. Niezasadny jest także
wniosek apelujących o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez oddalenie w
całości wniosku o zasiedzenie. W sprawie niniejszej wnioskodawcy sprostali bowiem
obowiązkowi wykazania, że byli samoistnymi posiadaczami części działki nr 830/2 przez
czas wymagany do stwierdzenia jej nabycia przez zasiedzenie, z tym że końcowy termin
zasiedzenia upłynął z wcześniejszą datą niż ustalił Sąd Rejonowy zaskarżonym
orzeczeniem.
Jak zauważył Sąd Okręgowy, Sąd Rejonowy nie wykluczył jednoznacznie
możliwości ustalenia na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego
wcześniejszej daty objęcia przez ojca wnioskodawcy, W. C. przedmiotowej części działki
z budynkami - spichlerzem i piwnicą. Z ustaleń Sądu Rejonowego poczynionych na
podstawie prawidłowo ocenionego materiału dowodowego wynika, że od śmierci żony
M. C., tj. od 20 sierpnia 1970 r. F. C., który miał wówczas 79 lat z uwagi na wiek i zły
stan zdrowia po dwukrotnym złamaniu nogi, całkowicie zaprzestał prowadzenia
gospodarstwa rolnego. Dlatego za wiarygodne i logiczne należy uznać twierdzenia
wnioskodawców zawarte już w uzasadnieniu wniosku, że wraz z przekazaniem po
śmierci żony działki siedliskowej rodzicom wnioskodawcy, F. C. przekazał im także do
samoistnego posiadania potrzebne do prowadzenia gospodarstwa rolnego budynki w
postaci piwnicy i spichlerza.
Mając powyższe ustalenia na uwadze, Sąd Okręgowy uznał, że poprzednicy
prawni wnioskodawców nabyli samoistne posiadanie przedmiotowej działki w dniu 20
sierpnia 1970 r., co uzasadniało stwierdzenie, że do nabycia przez wnioskodawców
własności nieruchomości przez zasiedzenie, po zaliczeniu posiadania poprzedników,
doszło z dniem 20 sierpnia 2000 r.
Zasiedzenie nieruchomości nastąpiło zatem przed wytoczeniem przez S. C.
powództwa o wydanie przedmiotowej nieruchomości (marzec 2007 r.), dlatego
zawieszone postępowanie w tym procesie, wbrew sugestiom skarżących, nie ma
wpływu na wynik niniejszej sprawy. Upływ terminu zasiedzenia pociąga za sobą ex lege
nabycie własności nieruchomości przez jej posiadacza samoistnego, a zapadające
postanowienie sądu ma tylko charakter deklaratywny. Wystąpienie z roszczeniem
windykacyjnym
dowodzi
wprawdzie,
jak
podnoszą
skarżący,
że
władztwo
wnioskodawców spotkało się z oporem uczestników postępowania, ale doszło do tego
już po nabyciu własności nieruchomości przez zasiedzenie i z tego względu nie może
odnieść żadnego skutku.
W skardze kasacyjnej uczestnik zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.: art.
176 § 1 k.c. przez jego błędną wykładnię i art. 172 § 1 k.c. przez jego niewłaściwe
zastosowanie,
polegające
na
współmałżonek
wnioskodawcy,
wyrażeniu
będący
błędnego
poglądu
współposiadaczem
prawnego,
nieruchomości
że
może
zaliczyć sobie okres posiadania poprzednika prawnego wnioskodawcy w sytuacji, gdy
współmałżonek
ten
nie
stwierdzeniem
nabycia
był
następcą
własności
prawnym
nieruchomości
poprzednika,
przez
co
skutkowało
zasiedzenie
przez
współmałżonka – M. C. (żonę wnioskodawcy J. C.) pomimo braku 30-letniego okresu
samoistnego posiadania.
Ponadto skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć
istotny wpływ na wynik sprawy a to: art. 384 k.p.c. w zw. z art. 386 § 1 k.p.c. i art. 385
k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., w następstwie czego Sąd Okręgowy uwzględniając
apelację w części a oddalając ją w pozostałym zakresie, orzekł o stwierdzeniu
zasiedzenia nieruchomości, czyli ewidentnie na niekorzyść wnoszącego środek
odwoławczy uczestnika postępowania, w sytuacji nie zaskarżenia postanowienia przez
wnioskodawcę, w konsekwencji czego doszło do niedopuszczalnej sytuacji, w której Sąd
Odwoławczy uwzględniając apelację skarżącego orzekł na jego niekorzyść.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 172 § 1 i art. 176 § 1 k.c.
Nie budzi wątpliwości, także skarżącego, że rodzice wnioskodawcy objęli w samoistne
posiadanie nieruchomość będącą przedmiotem zasiedzenia, tak jak to prawidłowo ustalił
Sąd Okręgowy już 20 sierpnia 1970 r. Wnioskodawca miał więc prawo, zgodnie z art.
176 § 1 k.c. przy obliczaniu okresu potrzebnego do nabycia spornej nieruchomości
przez zasiedzenie, uwzględnić także samoistne posiadanie nieruchomości przez swoich
rodziców. Skoro zaś w dniu 20 sierpnia 1970 r., czyli w dniu w którym nastąpiło nabycie
własności nieruchomości przez zasiedzenie przez wnioskodawcę pozostawał on w
związku małżeńskim, to nabycie nastąpiło do majątku objętego wspólnością majątkową
małżeńską (art. 31 § 1 k.r.i o.). Bez znaczenia w tej sytuacji jest więc to czy małżonka
wnioskodawcy M. C. posiadała samoistnie przedmiotową nieruchomość przez czas
potrzebny do jej nabycia przez zasiedzenie, gdyż i tak ze względu na to, że zasiedzenie
nastąpiło w trakcie trwania związku małżeńskiego własność weszła do majątku objętego
wspólnością majątkową, czyli jej współwłaścicielem stała się M. C.
Nie zasługuje na uwzględnienie również zarzut naruszenia art. 384 w związku z
art. 386 k.p.c. Jak trafnie, w uzasadnieniu swojego postanowienia, wskazał Sąd
Okręgowy apelację należało uwzględnić. Na uwzględnienie zasługiwał bowiem
podniesiony w niej zarzut dotyczący przerwy biegu zasiedzenia. Jeżeli bowiem zgodnie
z postanowieniem Sądu Rejonowego zasiedzenie nastąpiło dopiero 30 października
2007 r., to wszczęcie w dniu 9 marca 2007 r. przez uczestnika postępowania S. C.
sprawy o wydanie nieruchomości, będącej przedmiotem niniejszego wniosku, która to
sprawa nie została umorzona, doprowadziłoby do przerwania biegu terminu zasiedzenia
na rzecz wnioskodawców. W związku z tym, przy tak poczynionych ustaleniach nie
mogli oni nabyć własności przedmiotowej nieruchomości przez zasiedzenie z dniem
wskazanym w zaskarżonym postanowieniu. Jeżeli jednak, jak ustalił Sąd Okręgowy,
nabycie własności na rzecz wnioskodawców nastąpiło już 20 sierpnia 2000 r., i ustalenie
to nie zostało skutecznie zakwestionowane, brak podstaw do uchylenia zaskarżonego
postanowienia. Przerwa biegu zasiedzenia nie mogła skutecznie nastąpić na podstawie
zdarzenia, które nastąpiło już po nabyciu własności przez wnioskodawców.
Z drugiej strony brak było także podstaw do uchylenia zaskarżonego
postanowienia, gdyż nie zaszła żadna z przyczyn takiego uchylenia określonych w art.
386 § 2 do 4 k.p.c. Zmiana zaskarżonego postanowienia dokonana przez Sąd
Okręgowy odpowiada zaś w pełni prawu. Zmiana ta wprawdzie ogólnie rzecz ujmując
jest niekorzystna dla apelującego, ale w istocie nie pogorszyła jego sytuacji prawnej w
porównaniu z tym co wynikało z zaskarżonego apelacją postanowienia. Zarówno Sąd
Rejonowy jak i Sąd Okręgowy uznały, że nabycie spornej nieruchomości nastąpiło przez
zasiedzenie przez wnioskodawców. W postępowaniu o stwierdzenie zasiedzenia nie
można zaś zakazu orzekania na niekorzyść apelującego określonego w art. 384 k.p.c.
rozumieć tak jak proponuje to skarżący w skardze kasacyjnej. Sąd w takim
postępowaniu ma ustalić czy zachodzą przesłanki do nabycia własności nieruchomości
przez zasiedzenie, a jeżeli tak kiedy takie nabycie nastąpiło. Jeżeli w wyniku
uwzględnienia apelacji Sąd zmienia tylko termin, w którym nastąpiło nabycie własności
w drodze zasiedzenia i zmiana ta odpowiada prawu, to nie jest ona naruszeniem zakazu
określonego w art. 384 k.p.c. W takiej sytuacji sąd nie orzeka na niekorzyść
apelującego, lecz prawidłowo ustala termin nabycia własności przez wnioskodawcę.
Chociaż w konkretnym stanie faktycznym spowodowało to nieuwzględnienie zarzutu
przerwy biegu terminu zasiedzenia skarżącego nie było to orzekanie na jego niekorzyść,
a jedynie odpowiadające prawu ustalenie od kiedy wnioskodawca nabył własność
nieruchomości przez zasiedzenie. W takich postępowaniach jak postępowanie o
zasiedzenie, czy szerzej w postępowaniach nieprocesowych zakaz, o którym mowa w
art. 384 k.p.c., nie może więc być rozumiany jako bezwzględny zakaz zamiany
zaskarżonego postanowienia. Podobnie Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 29
stycznia 2008 r., IV CSK 432/07 niepubl.
Mając na uwadze powyższe względy Sąd Najwyższy, na podstawie art. 398 14
k.p.c., orzekł jak w sentencji.