Legislator Giurisprudenza & Legislazione
IV CSK 306/08 Generato dall'IA

Supreme Court allows damages claim by heirs after guardian's court permission was obtained post-filing.

Numero d'incarto IV CSK 306/08
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Accolto (Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the cassation appeal against a judgment awarding damages to the heirs of a deceased incapacitated person. The court held that while a court permission is required to file such a claim, its absence does not invalidate the suit if the permission could have been granted. Consequently, the court independently verified that the guardian would have obtained the necessary authorization, confirming the heirs' right to the claim. The decision clarifies that procedural hurdles regarding court permission do not prevent the transfer of a claim to heirs upon the victim's death.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 156 k.r.o.; Art. 175 k.r.o.; Art. 445 § 3 k.c.: A claim for damages filed by a guardian for an incapacitated person passes to their heirs upon death, provided the claim was validly initiated and the lack of court permission is a removable defect rather than a fatal bar to the suit.

Parole chiave

Generato dall'IA
heirs of incapacitated person court permission requirement transfer of claim upon death guardian authority cassation appeal dismissal

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 156 k.r.o.
wytoczenie powództwa nie wyraził zgody sąd opiekuńczy (art. 156 k.r.o.), oraz art.
Art. 175 k.r.o.
156 w związku z art. 175 k.r.o.).
Art. 445 § 3 k.c.
zastosowanie art. 445 § 3 k.c. i przyjęcie, że dla przejścia na spadkobierców
Art. 398 § 13 k.p.c.
(art. 39813 § 1 k.p.c.), kwestia, czy ze względu na wysokość zadośćuczynienia
Art. 398 § 14 k.p.c.
(art. 39813 § 1 k.p.c.), kwestia, czy ze względu na wysokość zadośćuczynienia
art. 175 k.r.o
156 w związku z art. 175 k.r.o.).
art. 445 § 3 k.c
zastosowanie art. 445 § 3 k.c.
art. 13 § 2 k.c
niezależna od kwoty objętej uznaniem i – w związku z art. 13 § 2 k.c.
art. 180 § 1 pkt 1 k.p.c
130 § 1 pkt 1 i art. 180 § 1 pkt 1 k.p.c.
art. 156 k.r.o
wytoczenie powództwa nie wyraził zgody sąd opiekuńczy (art. 156 k.r.o.), oraz art.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Wyrok z dnia 27 listopada 2008 r., IV CSK 306/08

Sąd rozpoznający sprawę o zadośćuczynienie wszczętą przez opiekuna

osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie za życia podopiecznego, ale przed

uzyskaniem zezwolenia na wytoczenie powództwa – toczącą się po śmierci

ubezwłasnowolnionego z udziałem jego następców prawnych – ocenia

samodzielnie, czy opiekun uzyskałby zezwolenie sądu opiekuńczego na

wytoczenie powództwa (art. 156 w związku z art. 175 k.r.o.).

Sędzia SN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Hubert Wrzeszcz

Sędzia SN Kazimierz Zawada

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Marty H., Magdy H. i Mirosława H.

przeciwko "G.T.U." SA w W. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 27 listopada 2008 r. skargi kasacyjnej strony pozwanej od

wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 7 lutego 2008 r.

oddalił skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 7 lutego 2008 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie oddalił apelację

pozwanego – "G.T.U." w W. od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 7

lutego 2008 r., którym zasądzone zostały od pozwanego na rzecz Marty H., Magdy

H. i Mirosławy H. kwoty po 113 333 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 2 kwietnia

2007 r., a w pozostałej części powództwo zostało oddalone.

Całkowicie ubezwłasnowolniony Jerzy H., reprezentowany przez opiekunkę

Martę H., wniósł o zasądzenie od pozwanego kwoty 440 000 zł z odsetkami

ustawowymi tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę doznaną na skutek

uszkodzenia ciała i wywołania rozstroju zdrowia w wyniku wypadku

samochodowego. Śmierć Jerzego H. spowodowała zawieszenie postępowania;

zostało ono podjęte z udziałem jego spadkobierców, tj. żony Marty H. oraz córek

Magdy H. i Mirosławy H.

Sąd Apelacyjny uznał, że przysługujące Jerzemu H. roszczenie o

zadośćuczynienie przeszło na jego spadkobierców, zostało bowiem uznane na

piśmie, a powództwo wytoczono za życia poszkodowanego. Wprawdzie pozwany w

piśmie z dnia 12 września 2005 r. uznał roszczenie w kwocie 60 000 zł, ale –

zdaniem Sądu – do spełnienia przesłanki uznania roszczenia przewidzianej w art.

445 § 3 k.c. nie jest konieczne, aby uznanie dotyczyło konkretnej kwoty; wystarczy

uznanie roszczenia co do zasady. Ponieważ powództwo wytoczone zostało przez

Jerzego H. w dniu 2 kwietnia 2006 r. o godzinie 13, a zmarł on w tym dniu o

godzinie 17.50, powództwo zostało wytoczone za życia poszkodowanego.

Ustalono, że w wyniku wypadku, który miał miejsce w dniu 4 marca 2005 r.,

Jerzy H. doznał poważnych urazów głowy i kręgosłupa z długotrwałym okresem

nieprzytomności. Do dnia 30 sierpnia 2005 r. przebywał w szpitalach, z tym że

hospitalizacja skutkowała tylko odzyskaniem przytomności, bez szans na poprawę

stanu zdrowia. Chory poddany został opiece paliatywnej, a ze względu na

konieczność zapewnienia całodobowej opieki pielęgniarskiej i rehabilitacji, w dniu

31 sierpnia 2005 r. umieszczony został w zakładzie opiekuńczo-leczniczym.

Orzeczeniem z dnia 17 sierpnia 2005 r. został uznany za osobę o znacznym

stopniu niepełnosprawności, a postanowieniem z dnia 9 lutego 2006 r.

ubezwłasnowolniono go całkowicie z powodu zaburzeń psychicznych.

W tych okolicznościach Sąd Apelacyjny uznał za stosowną sumę

zadośćuczynienia kwotę 400 000 zł, pomniejszoną o wypłaconą już

poszkodowanemu przez pozwanego kwotę 60 000 zł. Sąd podzielił pogląd

wyrażony w orzecznictwie i literaturze prawniczej, że okoliczność, iż

zadośćuczynienie nie przypadnie poszkodowanemu, lecz jego spadkobiercom, nie

jest bez znaczenia, w związku z czym podlega uwzględnieniu przy zasądzeniu

zadośćuczynienia i przemawia za obniżeniem jego wysokości. Z drugiej jednak

strony, zdaniem Sądu, to obniżenie nie powinno być znaczne, gdyż żadne racje nie

przemawiają za tym, aby zobowiązany do zadośćuczynienia miał z faktu śmierci

poszkodowanego wywodzić korzyść w postaci zapłaty niższej sumy niż należna

poszkodowanemu, zwłaszcza gdy opóźnia się z jej wypłatą.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył skargą kasacyjną pozwany, zarzucając

naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię oraz niewłaściwe

zastosowanie art. 445 § 3 k.c. i przyjęcie, że dla przejścia na spadkobierców

poszkodowanego roszczenia o zadośćuczynienie wystarczające było uznanie tego

roszczenia co do zasady i że wysokość nabytego w ten sposób roszczenia jest

niezależna od kwoty objętej uznaniem i – w związku z art. 13 § 2 k.c. oraz art. 175

k.r.o. – przez przyjęcie, iż pomimo braku zgody sądu opiekuńczego na wytoczenie

powództwa, jego wytoczenie doprowadziło do przejścia roszczenia na

spadkobierców, a także przez zasądzenie zadośćuczynienia w kwocie rażąco

zawyżonej wobec zmarginalizowania okoliczności, że cierpienia poszkodowanego

trwały trzynaście miesięcy, a zadośćuczynienia domagają się jego spadkobiercy.

Zarzucił także naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 86 w związku z art. 89 §

1, art. 126 § 3, art. 130 § 1 pkt 1 i art. 180 § 1 pkt 1 k.p.c. przez pominięcie przy

ocenie skuteczności umocowania pełnomocnika powoda okoliczności, że na

wytoczenie powództwa nie wyraził zgody sąd opiekuńczy (art. 156 k.r.o.), oraz art.

233 § 1 k.p.c., wyrażającego się brakiem wszechstronności rozważenia zebranego

materiału i pominięciem przy ocenie wysokości zasądzonego zadośćuczynienia, że

celem wytoczenia powództwa nie była ochrona interesów poszkodowanego, lecz

zabezpieczenie interesów jego spadkobierców. Wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania,

ewentualnie orzeczenie co do istoty sprawy i oddalenie powództwa w całości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Roszczenie o zadośćuczynienie, jako roszczenie o charakterze

niemajątkowym, w zasadzie wygasa z chwilą śmierci poszkodowanego, jednakże

stosownie do art. 445 § 3 k.c. przechodzi na spadkobierców w razie spełnienia

jednej z dwóch przesłanek: jeżeli zostanie uznane na piśmie albo jeżeli powództwo

o zadośćuczynienie zostanie wytoczone za życia poszkodowanego.

Uznanie roszczenia w rozumieniu art. 445 § 3 k.c. może być dokonane jedynie

wobec poszkodowanego, a nie jego spadkobierców, oraz jest przejawem nie tylko

oświadczenia wiedzy, ale i wyrazem woli. Musi być uznaniem właściwym, mającym

charakter czynności prawnej, przy czym – jak się na ogół przyjmuje – wola

uznającego musi być skierowana na zobowiązanie się do świadczenia w

określonym rozmiarze. Oświadczenie o uznaniu powinno zatem wskazywać

wysokość uznanego roszczenia i tylko w tych granicach jest ono skuteczne. Forma

pisemna uznania jest formą ad eventum (art. 73 § 2 zdanie ostatnie k.c.), natomiast

przyjęcie uznania przez poszkodowanego nie wymaga żadnej formy i może

nastąpić w sposób dorozumiany. Oświadczenie o uznaniu roszczenia złożone przez

pozwanego w piśmie z dnia 12 września 2005 r., ograniczone do kwoty 60 000 zł,

może być – wbrew zapatrywaniu wyrażonemu w zaskarżonym wyroku – uważane

za uznanie, którego skutkiem jest przejście na spadkobierców Jerzego H.

roszczenia o zadośćuczynienie jedynie w rozmiarze określonym wymienioną kwotą.

Wytoczenie powództwa za życia poszkodowanego w rozumieniu art. 445 § 3

k.c. oznacza wytoczenie powództwa przez poszkodowanego, którego wynikiem jest

uzyskanie prawomocnego wyroku uwzględniającego powództwo przed jego

śmiercią albo wytoczenie powództwa przez poszkodowanego, które jedynie

spowodowało stan sprawy w toku jej załatwiania, zakłócony wskutek śmierci

powoda. Ta sytuacja występuje w sprawie, w której wniesiona została

rozpoznawana skarga kasacyjna.

Wyłoniło się zagadnienie, czy wytoczenie powództwa o zadośćuczynienie

przez Jerzego H. stanowi wytoczenie powództwa, którego skutkiem – wobec

śmierci powoda – jest przejście roszczenia o zadośćuczynienie na jego

spadkobierców, opiekunka powoda, która w jego imieniu wytoczyła powództwo, nie

legitymowała się bowiem zezwoleniem sądu opiekuńczego na dokonanie tej

czynności.

Stosownie do art. 156 w związku z art. 175 k.r.o., opiekun osoby

ubezwłasnowolnionej całkowicie powinien uzyskać zezwolenie sądu opiekuńczego

we wszelkich ważniejszych sprawach, które dotyczą osoby lub majątku

ubezwłasnowolnionego. Do takich spraw należy wytaczanie powództw o roszczenia

majątkowe – zwłaszcza w większym rozmiarze – niezwiązane ze zwykłym

zarządem majątkiem ubezwłasnowolnionego, z wyjątkiem podejmowania obrony

przed roszczeniami zgłoszonymi przeciwko ubezwłasnowolnionemu. Opiekunka

prawna Jerzego H. powinna zatem przed wytoczeniem powództwa o

zadośćuczynienie na jego rzecz uzyskać zezwolenie sądu opiekuńczego na

wytoczenie powództwa. Czynność prawna dokonana przez opiekuna bez

wymaganego zezwolenia sądu opiekuńczego jest nieważna (por. uchwała całej Izby

Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 1961 r., 1 CO 16/61, OSNCP 1963,

nr 9, poz. 187). Czynność procesowa (wniesienie powództwa) dokonana bez

takiego zezwolenia nie może też wywołać pożądanego skutku, o ile jednak

zezwolenie sądu opiekuńczego nie może być wydane po dokonaniu czynności

prawnej, o tyle inaczej jest – ze względu na unormowania zawarte w przepisach

procesowych – jeżeli chodzi o czynności procesowe.

Wytoczenie powództwa przez osobę niemającą zdolności procesowej

(ubezwłasnowolnioną całkowicie), za którą działa wprawdzie jej przedstawiciel

ustawowy (opiekun), ale nielegitymujący się wymaganym zezwoleniem sądu na

wytoczenie powództwa, jest równoznaczne z niedziałaniem za powoda

przedstawiciela ustawowego. Taki brak powoduje odrzucenie pozwu (art. 199 § 1

pkt 3 k.p.c.), jest to jednakże brak usuwalny (art. 199 § 2 k.p.c.); celem jego

usunięcia sąd, działając z urzędu, powinien wyznaczyć odpowiedni termin (art. 70 §

1 k.p.c.). Z tego względu nie ma przeszkód, żeby zezwolenie sądu opiekuńczego

było udzielone już po wytoczeniu powództwa; dopiero jego brak w chwili

wyrokowania (art. 316 § 1 k.p.c.) stanowi przeszkodę do wydania wyroku i

powoduje odrzucenie pozwu.

Powództwo zostaje wytoczone za życia poszkodowanego z takim skutkiem, że

dochodzone nim roszczenie o zadośćuczynienie – wobec śmierci poszkodowanego

– przechodzi na jego spadkobierców (art. 445 § 3 k.c.), wtedy gdy zostaje

wytoczone skutecznie w tym znaczeniu, iż powinno nadawać się do rozpoznania.

Sąd orzekający w sprawie, w której na wytoczenie powództwa wymagane jest

zezwolenie sądu opiekuńczego, nie może zastąpić sądu opiekuńczego i orzec o

zezwoleniu, jednakże gdy brak takiego zezwolenia nie może zostać usunięty, po

śmierci bowiem podopiecznego zezwolenie sądu opiekuńczego wymagane w art.

156 w związku z art. 175 k.r.o. nie może zostać udzielone, nie świadczy o

bezskuteczności powództwa. Brak zezwolenia sądu opiekuńczego na wytoczenie

powództwa był usuwalny i mógł być usunięty po podjęciu przez sąd z urzędu

czynności zmierzających do jego usunięcia. Skoro ich podjęcie stało się

nieaktualne, w celu ustalenia, czy wytoczenie powództwa spowodowało przejście

roszczenia o zadośćuczynienie na spadkobierców poszkodowanego, sąd może

samodzielnie ocenić, czy opiekun uzyskałby stosowne zezwolenie sądu

opiekuńczego. W okolicznościach sprawy, w której wniesiona została

rozpoznawana skarga kasacyjna, nie ulega wątpliwości, że opiekunka Jerzego H.,

która w jego imieniu wytoczyła powództwo o zadośćuczynienie, zezwolenie takie

uzyskałaby.

W konsekwencji należało uznać, że skutkiem wytoczenia powództwa o

zadośćuczynienie za życia Jerzego H. jest przejścia roszczenia o zadośćuczynienie

na jego spadkobierców w rozmiarze dochodzonym tym powództwem (w kwocie

440 000 zł), niezależnie od tego, że skutek ten w zakresie roszczenia obejmującego

kwotę 60 000 zł nastąpił ze względu na uznanie powództwa. (...)

Zarzut naruszenia prawa materialnego przez zasądzenia zadośćuczynienia

pieniężnego w kwocie rażąco zawyżonej został w rozpoznawanej skardze

kasacyjnej podniesiony jako zarzut naruszenia art. 445 § 3 k.c. Przepis ten stanowi

jedynie, kiedy roszczenie o zadośćuczynienie przechodzi na spadkobierców

poszkodowanego i nie dotyczy wysokości zadośćuczynienia. Ze względu na

wysokość zasądzonego zadośćuczynienia pieniężnego prawo materialne, które

przepis ten wyraża, nie zostało więc naruszone. Zasądzenie zadośćuczynienia w

nieodpowiedniej wysokości może być przedmiotem zarzutu naruszenia art. 445 § 1

k.c. bez względu na to, czy zadośćuczynienie zasądzone zostało na rzecz

poszkodowanego, czy jego spadkobierców, przepis ten jednak nie został wskazany

w skardze kasacyjnej jako naruszony. Wobec tego, że Sąd Najwyższy rozpoznaje

skargę kasacyjną jedynie w granicach jej podstaw i związany jest tymi granicami

(art. 39813 § 1 k.p.c.), kwestia, czy ze względu na wysokość zadośćuczynienia

pieniężnego zasądzonego zaskarżonym wyrokiem zostało naruszone prawo

materialne, które przepis ten wyraża, uchyla się spod kontroli kasacyjnej.

Z tych względów skarga kasacyjna jest niezasadna i na podstawie art. 398 14

k.p.c. podlega oddaleniu.