Supreme Court reversed lower court for failing to apply public notice procedure when establishing land registry entry for exchanged property.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court of Poland quashed the lower courts' decision denying a request to establish a land registry entry for forest land acquired through land exchange. The lower courts incorrectly rejected the request because the applicant failed to prove ownership of the original land, holding that a public notice cannot substitute for title verification. The Supreme Court ruled that the lower courts misinterpreted the regulation, establishing that a public notice procedure is mandatory when the applicant's title is not sufficiently proven by the initial documents. Consequently, the case was remanded for a new decision on the costs of the cassation proceedings.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 4 ust. 1 u.m.p.k.w.; § 24 r.p.k.w.: When establishing a land registry entry for property acquired via land exchange where the applicant's title is not sufficiently proven, the registry court must conduct a supplementary explanatory procedure including a public notice, rather than rejecting the request outright.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV CSK 304/08
POSTANOWIENIE
Dnia 19 marca 2009 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Jan Górowski (przewodniczący)
SSN Antoni Górski
SSN Henryk Pietrzkowski (sprawozdawca)
w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Nadleśniczego
o założenie księgi wieczystej,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 19 marca 2009 r.,
skargi kasacyjnej wnioskodawcy
od postanowienia Sądu Okręgowego w B.
z dnia 14 kwietnia 2008 r., sygn. akt I[...],
uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu
Rejonowego w B. z dnia 19 marca 2008 r. i przekazuje temu
Sądowi sprawę do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o
kosztach postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy w B. postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2008 r. oddalił
apelację od postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia 19 marca 2008 r.,
oddalającego wniosek Skarbu Państwa – Nadleśniczego o założenie księgi
wieczystej dla nieruchomości leśnej położonej w obrębie wsi K., składającej się z
działek o szczegółowo podanych numerach geodezyjnych.
Do wniosku dołączone zostały następujące dokumenty: wypis z rejestru
gruntów,
fragment
mapy,
decyzja
Wojewody
z
dnia
grudnia
1980 r.
zatwierdzająca projekt scalania gruntów wsi K., a także trzy decyzje Naczelnika
Gminy w B. z dnia 11 grudnia 1980 r., 8 marca 1982 r. i 29 sierpnia 1985 r. oraz
decyzja Urzędu Gminy w B. z dnia 18 lipca 1983 r. wraz z dołączonymi do tych
decyzji protokołami zdawczo-odbiorczymi dotyczącymi przejęcia działek na rzecz
Lasów Państwowych Nadleśnictwa.
W ocenie Sądu Rejonowego (sądu wieczystoksięgowego), zaakceptowanej
przez Sąd Okręgowy, wniosek o założenie księgi wieczystej nie spełniał wymagań
wskazanych w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych
i hipotece, dalej jako „u.k.w.h.” (Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.) oraz
w § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r.
w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów, dalej jako:
„r.p.k.w.” (Dz.U. Nr 102, poz. 1122 ze zm.). Z dołączonych do wniosku
dokumentów, które posiadają charakter jedynie ewidencyjny i techniczny nie wynika
bowiem, aby Skarb Państwa był właścicielem przedmiotowych nieruchomości.
Skarb Państwa powinien wykazać, że dysponował tytułem własności do działek,
które wniósł do scalenia i za które otrzymał ekwiwalent w postaci działek objętych
wnioskiem o założenie księgi wieczystej. Sąd ten podniósł ponadto, że nie było
podstaw do wydania zarządzenia o obwieszczeniu publicznym w trybie § 24
r.p.k.w., skoro postępowanie przewidziane tym przepisem może mieć miejsce tylko
wtedy, gdy zakładana jest księga wieczysta, a prawo własności tego kto ma być
wpisany nie zostało dostatecznie wykazane. Obwieszczenie – podkreślił Sąd
Okręgowy - nie może zastępować w całości obowiązku wykazania tytułu własności
ani nie jest sposobem nabycia własności.
Skarga kasacyjna oparta została na podstawie naruszenia § 24 r.p.k.w.
przez jego niezastosowanie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Sąd Okręgowy trafnie podniósł, że przepisy art.16 ust.1 ustawy z dnia
24 stycznia 1968 r. o scalaniu i wymianie gruntów (Dz.U. Nr 3, poz. 13) oraz art. 29
ust. 1 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów, dalej jako:
„u.s.w.g.” (Dz.U. Nr 178, poz. 1749 ze zm.), na który powołał się wnioskodawca,
odnoszą się do sytuacji, gdy prawo własności jest ujawnione w księdze wieczystej,
a wskutek wymiany zmienia się właściciel nieruchomości. Przepis art. 29 ust. 1
u.s.w.g. dotyczy więc ujawnienia nowego stanu prawnego i nie stanowi pierwotnego
tytułu własności do nieruchomości. Wiążącym skutkiem scalenia jest to, że
wszystkie osoby zainteresowane tracą prawo własności lub inne prawa do gruntu
dotychczasowego, zachowują natomiast w tym samym rozmiarze prawa do
wydzielonego w drodze scalenia gruntu ekwiwalentnego.
Nie można jednak zaakceptować stanowiska Sądu Okręgowego, że
wylegitymowanie się przez wnioskodawcę decyzją zatwierdzająca projekt wymiany
gruntów nie uprawdopodabnia jego praw do wskazanych w tej decyzji gruntów na
tyle,
aby
możliwe
było
zastosowanie
uzupełniającego
postępowania
przewidzianego w § 24 ust. 1 r.p.k.w.
Zakresem działania tego przepisu jest sytuacja, gdy osoba składająca
wniosek o założenie księgi wieczystej dysponuje dokumentami wskazującymi, że
najprawdopodobniej jest właścicielem jednakże nie są to dokumenty wystarczające
do założenia księgi wieczystej i wpisania jej prawa w trybie „zwykłym”. Przepis ten
ma
zatem
zastosowanie
wtedy,
gdy przedstawione
przez
wnioskodawcę
dokumenty nie wykazują w sposób dostateczny prawa własności, lecz jedynie
uprawdopodabniają w wysokim stopniu prawo własności nieruchomości.
Sądy obu instancji odmawiając zastosowania § 24 r.p.k.w. stwierdziły, że
wnioskodawca powinien wykazać, że dysponował tytułem własności do działek,
które wniósł do scalenia i za które otrzymał ekwiwalent w postaci działek objętych
wnioskiem o założenie księgi wieczystej. W ocenie Sądu Okręgowego tytuł
własności do wszystkich działek uzyskanych przez wnioskodawcę w wyniku
scalenia można wykazać, wskazując tytuł własności do wszystkich działek
wniesionych do scalenia. Stawianie takiego wymagania w sytuacji, gdy
wnioskodawca dysponuje decyzjami zatwierdzającymi projekt scalania gruntów,
pozbawiałoby praktycznego znaczenia § 24 r.p.k.w. Decyzje zatwierdzające projekt
scalania gruntów właśnie dlatego, że nie przesądzają tytułu własności do gruntów,
ale - co należy podkreślić - uprawdopodabniają w wysokim stopniu prawo
własności nieruchomości uzyskanej w trybie postępowania scaleniowego, stanowią
usprawiedliwioną podstawę zarządzenia obwieszczenia publicznego, o którym
mowa w § 24 r.p.k.w.
Podobnie należy ocenić sytuację, w której w skład działki powstałej
w wyniku odnowienia operatu wchodzą grunty, których stan prawny wynika
z wydanych przed wielu laty decyzji, nie zawierających wprawdzie stwierdzenia
prawomocności, lecz – jak wynika z zapisów w operacie gruntów – faktycznie
realizowanych. Zastosowanie powyższego przepisu nie następuje jednak wprost,
lecz na podstawie odesłania zawartego w nadal obowiązującej ustawie z dnia
17 lutego 1960 r. o utracie mocy prawnej niektórych ksiąg wieczystych, dalej
określanej jako „u.m.p.k.w.” (Dz.U. nr 11 poz. 67 ze zm.). Ustawa ta w art. 3 i 4
nakazuje dla nieruchomości, które były objęte postępowaniem wymiennym, a nie
miały urządzonych ksiąg wieczystych, których księgi utraciły moc prawną, zaginęły
albo uległy zniszczeniu, założenie ksiąg z urzędu (art. 3). Postępowanie toczy się
według przepisów dotyczących zakładania ksiąg wieczystych dla nieruchomości,
które nie miały urządzonych ksiąg (art. 4 ust. 1). Odesłanie to kieruje aktualnie do
§ 19 i nast. r.p.k.w., a zatem także do § 24 r.p.k.w., co wynika bezpośrednio
z treści art. 4 ust. 1 u.m.p.k.w., w którym wprowadzona została zmiana w stosunku
do unormowania zawartego w § 24 ust. 2 w zw. z ust. 1 pkt 3 r.p.k.w., polegająca
na
określeniu
sztywnego
3-miesięcznego
terminu
do
zgłaszania
praw
podlegających wskazaniu w obwieszczeniu. Nie ma przeszkód, aby postępowanie
zapoczątkowane zostało wnioskiem zainteresowanej strony.
Z zestawienia powyższych przepisów wynika,
że
w postępowaniu
wieczystoksięgowym - gdy wniosek dotyczy założenia księgi wieczystej dla
nieruchomości,
utworzonej
w
wyniku
przeprowadzonego
postępowania
wymiennego - badaniu podlega tytuł prawny wnioskodawcy do nieruchomości,
w zamian za którą otrzymał nieruchomość zamienną oraz decyzja zatwierdzająca
projekt wymiany gruntów, jako podstawa wpisu praw do nieruchomości otrzymanej
po wymianie. Jeżeli brak jest dokumentów wykazujących w dostateczny sposób
tytuł własności do pierwotnej nieruchomości, natomiast została przedłożona
decyzja o zatwierdzeniu projektu wymiany gruntów – zachodzą podstawy do
przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego przewidzianego
w § 24 ust. 1 r.p.k.w. ze zmianą wynikającą z art. 4 ust. 1 u.m.p.k.w. Jeżeli prawa
wnioskodawcy nie zostaną zakwestionowane możliwe będzie dokonanie żądanego
wpisu na podstawie decyzji zatwierdzającej projekt scalania gruntów i dołączonych
do niej dokumentów, a także obwieszczenia, o którym mowa w § 24 r.p.k.w., jeśli
zaś zostaną zakwestionowane, sąd wieczystoksięgowy, mając na względzie
okoliczność, że postępowanie dotyczące założenia księgi dla nieruchomości
objętych postępowaniem wymiennym, które z różnych przyczyn nie mają
urządzonych ksiąg wieczystych, toczy się z urzędu na podstawie art. 3 tej ustawy –
dokona wpisu na rzecz osoby, której prawa uzna za wykazane. Ewentualny spór
o prawo własności wymagać zaś będzie rozstrzygnięcia w trybie procesowym.
Postępowanie takie jest właściwe także dla założenia ksiąg wieczystych dla
nie
mających
ksiąg
wieczystych
nieruchomości
objętych
postępowaniem
wymiennym na podstawie ustawy z dnia 16 sierpnia 1949 r. o wymianie gruntów
(tekst jedn. Dz.U. z 1962 r., nr 46, poz. 226 ze zm.), ustawy o scalaniu i wymianie
gruntów z 1968 r. oraz obecnie obowiązującej ustawy z dnia 26 marca 1982 r.
o scalaniu i wymianie gruntów, ponieważ we wszystkich tych aktach prawnych
decyzja zatwierdzająca projekt wymiany gruntów nie nadaje uczestnikowi
postępowania wymiennego prawa własności do nieruchomości otrzymanej
w wyniku
wymiany,
jeżeli
takie
prawo
nie
przysługiwało
mu
względem
nieruchomości poddanej wymianie.
W konsekwencji za uzasadniony należało uznać podniesiony przez
skarżącego zarzut naruszenia przez Sąd Okręgowy § 24 r.p.k.w. przez jego błędną
wykładnię i w konsekwencji nie zastosowanie.
Zachodziły zatem podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz
postanowienia Sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy temu Sądowi do
ponownego rozpoznania (art. 39815 § 1 k.p.c.).