Legislator Giurisprudenza & Legislazione
IV CSK 287/11 Generato dall'IA

Supreme Court quashes lower court ruling due to beneficiary's failure to act in good faith regarding education requirements.

Numero d'incarto IV CSK 287/11
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Parzialmente accolto (Partially Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court quashed the appellate judgment in part, overturning the lower court's dismissal of the Agricultural Agency's claim for repayment. The beneficiary had failed to meet initial qualification criteria but later obtained the required vocational education, yet the court found the Agency did not assist in fulfilling these obligations. Consequently, the beneficiary was deemed to have violated the duty of good faith, making the repayment claim valid despite ambiguities in the contract and regulations.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 354 § 1 k.c.; The beneficiary of agricultural aid must fulfill specific educational requirements to retain funding; failure to cooperate with the agency in meeting these conditions constitutes a breach of the duty of good faith, obligating the return of the grant.

Parole chiave

Generato dall'IA
duty of good faith agricultural aid repayment vocational education requirements contractual ambiguity beneficiary obligations

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
art. 354 § 1 k.c.
Według zaś art. 354 § 1 k.c., w taki sam
art. 472 k.c
umownych (art. 472 k.c.).
art. 102 k.p.c
wykładnię, a także naruszenie przepisu postępowania, mianowicie art. 102 k.p.c.
art. 354 § 1 k.c
Według zaś art. 354 § 1 k.c., w taki sam
art. 39816 k.p.c
na podstawie art. 39816 k.p.c.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt IV CSK 287/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 stycznia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner

SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

w W.

przeciwko M. K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 12 stycznia 2012 r.,

skargi kasacyjnej pozwanego

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 10 lutego 2011 r.,

1. uchyla zaskarżony wyrok w punktach I, III i IV oraz oddala

apelację;

2. obciąża powódkę kosztami postępowania apelacyjnego

i kasacyjnego,

pozostawiając

szczegółowe

referendarzowi w Sądzie Okręgowym.

wyliczenie

Uzasadnienie

Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. w pozwie

skierowanym przeciwko M. K. żądała zasądzenia kwoty 79 943,13 zł z odsetkami

liczonymi jak dla zobowiązań podatkowych od dnia 23 lutego 2010 r.

Sąd Okręgowy nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 31

marca 2010 r. nakazał pozwanemu, aby zapłacił powódce kwotę 79 943,13 zł z

odsetkami liczonymi jak od zaległości podatkowych od dnia 23 lutego 2010 r. do

dnia zapłaty wraz z kosztami sądowymi w kwocie 1 000 zł i kwotę 3 617 zł tytułem

kosztów zastępstwa procesowego.

M. K. wniósł o uchylenie nakazu zapłaty i oddalenie powództwa.

Wyrokiem z dnia 30 września 2010 r. Sąd Okręgowy uchylił nakaz zapłaty w

postępowaniu nakazowym z dnia 31 marca 2010 r. i oddalił powództwo oraz

rozstrzygnął o kosztach procesu.

Sąd Okręgowy ustalił, że strony łączyła umowa z dnia 13 grudnia 2004 r.

o dofinansowanie projektu, na mocy której pozwanemu jako beneficjentowi została

przyznana pomoc w kwocie 50 000 zł. Na pozwanego (beneficjenta) zostały

nałożone obowiązki szczegółowo określone w § 5 ust. 1 umowy, m.in. obowiązek

uzupełnienia wykształcenia w celu spełnienia wymagania dotyczącego kwalifikacji

zawodowych, w przypadku, gdy wymaganie to nie było spełnione w dniu złożenia

wniosku o dofinansowanie realizacji projektu (§ 5 ust. 1 pkt 9 umowy).

Beneficjent zobowiązał się do zwrotu pomocy wraz z odsetkami liczonymi jak od

zaległości podatkowych, w wypadku m.in. niewypełnienia co najmniej jednego

z obowiązków, o których mowa w § 5 ust. 1 umowy. Mógł domagać się zwolnienia

od wykonania określonego obowiązku lub zmiany terminu jego wykonania jedynie

wtedy, gdy przyczyną niewykonania lub opóźnienia była siła wyższa (§ 7 ust. 1

umowy). Zabezpieczeniem wykonania umowy był weksel niezupełny in blanco wraz

z deklaracją wekslową.

W 2008 r. pozwany uzyskał tytuł wykwalifikowanego rolnika w Zespole Szkół

w W., co dało mu wykształcenie równorzędne z zasadniczym zawodowym, a w

dniu 1 września 2009 r. rozpoczął naukę w pierwszej klasie Technikum Rolniczego

dla dorosłych w B. Pozwany nadal prowadzi gospodarstwo rolne i nie było

zastrzeżeń co do spełnienia przez niego warunków dotyczących poziomu kultury

rolnej oraz ekonomicznych i sanitarnych.

Sąd Okręgowy podkreślił, że podstawy prawne przyznanej powodowi

pomocy finansowej wynikały z rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi

z dnia 3 września 2004 r. w sprawie przyjęcia Sektorowego Programu

Operacyjnego „Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz

rozwój obszarów wiejskich 2004-2006” (Dz. U. Nr 197, poz. 2032) oraz

rozporządzenia z dnia 8 września 2004 r. w sprawie Uzupełnienia Sektorowego

Programu Operacyjnego „Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego

oraz rozwój obszarów wiejskich 2004 - 2006” z załącznikiem pod nazwą

„Uzupełnienie

Sektorowego

Programu

Operacyjnego

-

Restrukturyzacja

i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich 2004 2006” (Dz. U. z 2004 r. Nr 207, poz. 2117). Sąd Okręgowy wskazał, że pozwany po

zawarciu umowy podjął starania o rozpoczęcie nauki, ale żadna z lokalnych szkół

nie prowadziła kursów kształcących w zawodzie rolnika na poziomie średnim dla

osób posiadających wykształcenie podstawowe. W związku z tym pozwany

wielokrotnie zwracał się telefonicznie i osobiście do pracowników Agencji z prośbą

o pomoc, ale nie jej uzyskał. Dlatego Sąd Okręgowy przyjął, że powódka nie

przestrzegała zasad lojalności obowiązującej strony stosunku zobowiązaniowego.

W konsekwencji uznał, że powódka nie może skutecznie powoływać się na

niespełnienie obowiązku uzupełnienia wykształcenia przez pozwanego, skoro nie

można mu zarzucić braku należytej staranności w wykonywaniu obowiązków

umownych (art. 472 k.c.). Niemożność podjęcia przez niego nauki w odpowiedniej

szkole miała zatem charakter obiektywny. Pozwany wypełnił zaś pozostałe

obowiązki.

Powódka wniosła apelację od wyroku Sądu Okręgowego, który zaskarżyła

w całości.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 10 lutego 2011 r.:

I. Zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uchylił nakaz zapłaty z dnia

31 marca 2010 r. wydany przez Sąd Okręgowy w postępowaniu nakazowym i

zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 79 943,13 zł, w tym kwotę 50 000

zł z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych od dnia 23 lutego 2010

r. zaś kwotę 29 943,13 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 23 marca 2010 r.,

oddalił powództwo w pozostałej części i zasądził od pozwanego na rzecz powódki

4 617 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

II. Oddalił apelację w pozostałej części.

III. Zasądził od pozwanego na rzecz powódki 3 998 zł tytułem zwrotu

kosztów procesu za drugą instancję.

IV. Zasądził od pozwanego na rzecz powódki 2 700 zł tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej.

Sąd

Apelacyjny

stwierdził,

że

pozwany

nie

wypełnił

obowiązku

dotyczącego zdobycia wymaganych kwalifikacji i uzupełnienia wykształcenia

w terminie przewidzianym w § 5 ust. 1 pkt 9 umowy. Pozwany, legitymując się

wykształceniem podstawowym i nie posiadając minimum pięcioletniego stażu pracy

w gospodarstwie rolnym, był obowiązany uzyskać średnie wykształcenie rolnicze.

Nie dopełnił jednak tego obowiązku. W ocenie Sądu Apelacyjnego, trudności

związane z brakiem określonego rodzaju szkoły w pobliżu miejsca zamieszkania

pozwanego nie mogą być potraktowane w kategoriach siły wyższej, bowiem

pozwany mógł podjąć naukę w innej szkole lub w systemie kursowym, istniała też

do dnia 1 lipca 2007 r. możliwość złożenia egzaminu eksternistycznie.

Według Sądu Apelacyjnego, ze względu na to, że programy pomocowe były

finansowane

ze

środków

publicznych

krajowych

lub

współfinansowane

z publicznych środków wspólnotowych, także przepisy prawa wspólnotowego

zawierały uregulowania dotyczące warunków udzielania pomocy w podejmowaniu

działalności przez młodych rolników - rozporządzenie Rady (WE) nr 1257/1999

z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich

z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniające

i uchylające niektóre rozporządzenia (Dz.U.UE.L.1999.160.80) oraz rozporządzenie

Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe

zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia

rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji

Rolnej (EFOGR; Dz.U.UE.L.2004.153.30). We wskazanych aktach prawnych,

mających bezpośrednią skuteczność w polskim systemie prawnym, jednym

z warunków udzielenia pomocy młodym rolnikom było m.in. posiadanie przez nich

odpowiedniej wiedzy i umiejętności zawodowych w dacie podjęcia decyzji odnośnie

przyznania pomocy. W drodze wyjątku przewidziano okres dostosowawczy,

nieprzekraczający 5 lat od daty rozpoczęcia działalności (art. 8 ust. 1

rozporządzenia nr 1257/1999 i art. 4 rozporządzenia nr 817/2004). Podobne

regulacje znalazły się w załączniku do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju

Wsi z dnia 3 września 2004 r.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, chybiony okazał się zawarty w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku zarzut dotyczący nierówności stron umowy będącej

przedmiotem sporu. Pozwany znał ostateczny termin przedłożenia dowodu

potwierdzającego uzupełnienie wykształcenia, nie skorzystał jednak z prawa

złożenia wniosku o zmianę umowy w tym zakresie. Te okoliczności nie świadczą

o nieporadności pozwanego, ale o lekceważeniu przez niego postanowień umowy.

Pozwany w skardze kasacyjnej zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego

w całości, zarzucając naruszenie prawa materialnego, mianowicie art. 354 § 1 oraz

art. 65 § 1 i 2 k.c. oraz art. 4 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004

w związku z art. 8 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 przez błędną

wykładnię, a także naruszenie przepisu postępowania, mianowicie art. 102 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny uznał, że pozwany był obowiązany

uzyskać średnie wykształcenie rolnicze. Jednakże nie wynika to ani z żadnego aktu

normatywnego, ani z wiążącej strony umowy.

Według art. 8 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja

1999 r., „Pomoc młodym rolnikom w celu ułatwienia im podejmowania działalności

w rolnictwie będzie przyznawana pod następującymi warunkami: rolnik ma mniej

niż 40 lat, rolnik posiada odpowiednią wiedzę i umiejętności zawodowe, rolnik

rozpoczyna prowadzenie gospodarstwa rolnego po raz pierwszy, w zakresie

gospodarstwa: można wykazać jego żywotność ekonomiczną oraz spełnione są

minimalne wymogi dotyczące środowiska, higieny i warunków utrzymania zwierząt,

rolnik ten jest kierownikiem gospodarstwa.”. Stosownie zaś do art. 4 ust. 2

rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r.,

„Okres nieprzekraczający pięciu lat od rozpoczęcia działalności może być

przyznany w celu spełnienia wymogów odnoszących się do umiejętności

i kompetencji zawodowych, rentowności ekonomicznej i minimalnych norm

dotyczących ochrony środowiska, higieny i dobrostanu zwierząt, jeśli młody rolnik

potrzebuje okresu dostosowawczego, w którym podejmie działalność lub

zrestrukturyzuje gospodarstwo.”. Są to sformułowania na tyle ogólne, że oczywiście

nie można ich interpretować w taki sposób, iż beneficjent musi uzyskać co najmniej

średnie wykształcenie rolnicze.

Dwa rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 3 września

2004 r. i z dnia 8 września 2004 r. są na tyle niejasne, że w ogóle trudno w nich

odnaleźć treść normatywną. Dopiero z załącznika do drugiego z tych rozporządzeń,

zawierającego „kryteria dostępu”, można się dowiedzieć, że „Pomoc w ramach

działania może być przyznana, jeżeli spełnione są następujące warunki (…)

gospodarstwo rolne, którego dotyczy projekt, jest prowadzone przez osobę

o odpowiednich kwalifikacjach zawodowych (…) w przypadku wnioskodawców osób fizycznych, wymagane jest, aby osoba taka posiadała:

-

wyższe lub średnie wykształcenie rolnicze lub

-

zasadnicze zawodowe wykształcenie rolnicze lub tytuł kwalifikacyjny

w zawodzie przydatnym do prowadzenia działalności rolniczej i co najmniej

3-letni staż pracy w gospodarstwie rolnym, lub

-

wykształcenie wyższe na kierunku innym niż rolniczy i co najmniej 3-letni

staż pracy w gospodarstwie rolnym albo wykształcenie wyższe na kierunku

innym niż rolniczy i ukończone studia podyplomowe na kierunku związanym

z rolnictwem, albo wykształcenie średnie nierolnicze i co najmniej 3-letni staż

pracy w gospodarstwie rolnym, lub

-

wykształcenie podstawowe lub zasadnicze zawodowe i co najmniej 5-letni

staż pracy w gospodarstwie rolnym”.

W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy pozwany po czterech latach od

zawarcia umowy uzyskał zasadnicze zawodowe wykształcenie rolnicze i rozpoczął

naukę w technikum rolniczym. W chwili zawarcia umowy nie spełniał więc żadnego

z kryteriów dostępu. W celu zatem ich spełnienia otrzymał „okres nieprzekraczający

pięciu lat od rozpoczęcia działalności”.

Zgodnie z § 5 ust. 1 pkt 9 wiążącej strony umowy z dnia 13 grudnia 2004 r.

o dofinansowanie projektu, „Beneficjent zobowiązuje się (...) w szczególności do

(...) uzupełnienia wykształcenia w celu spełnienia wymogu dotyczącego kwalifikacji

zawodowych w przypadku gdy wymóg ten nie był spełniony w dniu złożenia

wniosku o dofinansowanie realizacji projektu (...)”. Również zatem z umowy nie

wynikało w sposób jednoznaczny, do czego w istocie zobowiązał się beneficjent.

Z ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie wynika, że beneficjent

wielokrotnie zwracał się do pracowników Agencji z prośbą o pomoc, ale nie jej

uzyskał. Dlatego Sąd Okręgowy trafnie przyjął, że powódka nie przestrzegała

zasad lojalności obowiązującej strony stosunku zobowiązaniowego. Zgodnie z art.

354 § 1 k.c., dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią

i w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom

współżycia społecznego, a jeżeli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje - także

w sposób odpowiadający tym zwyczajom. Według zaś art. 354 § 1 k.c., w taki sam

sposób

powinien

współdziałać

przy

wykonaniu

zobowiązania

wierzyciel.

Takiego zaś współdziałania ze strony Agencji w niniejszej sprawie nie było.

Co więcej, Agencja okazała zainteresowanie sprawą dopiero na etapie żądania od

beneficjenta zwrotu dofinansowania.

Wobec zatem niejasności mających zastosowanie w niniejszej sprawie

przepisów wspólnotowych (co w głównej mierze wynika z ich złego tłumaczenia),

wieloznaczności przepisów dwóch rozporządzeń Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi

oraz

braku

precyzji

w

sformułowaniach

wiążącej

strony

umowy

należy

przyjąć, że beneficjent (pozwany), uzyskując zasadnicze zawodowe wykształcenie

rolnicze i rozpoczynając naukę w technikum rolniczym spełnił wymagania

(a nie „wymogi”) określone w umowie, w szczególności w § 5 ust. 1 pkt 9. W tej

sytuacji trzeba ocenić, że sformułowanie zamieszczone in fine w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku, iż okoliczności sprawy świadczą o lekceważeniu przez

pozwanego postanowień umowy, jest co najmniej niestosowne.

Wobec tego, że zarzuty naruszenia prawa materialnego okazały się

uzasadnione, zarzut naruszenia art. 102 k.p.c. stał się bezprzedmiotowy.

Z przedstawionych powodów, skoro wskazana w skardze kasacyjnej

podstawa naruszenia prawa materialnego jest oczywiście uzasadniona, a podstawa

naruszenia przepisów postępowania okazała się nieuzasadniona, Sąd Najwyższy

na podstawie art. 39816 k.p.c. orzekł, jak w sentencji.