Supreme Court allows appeal against final order to change it due to changed circumstances under Civil Procedure Code.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court granted the cassation appeal against a final order dismissing a request to erase a real right entry. The lower court had rejected the request because the one-year statutory period for erasure had not yet expired at the time of filing. The Supreme Court ruled that the appellate court, having found the one-year period had passed, created new circumstances justifying a change of the final order under Article 523 of the Civil Procedure Code. Consequently, the Supreme Court set aside the cassation decision and remanded the case to the appellate court for a substantive ruling on the modification request.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 523 k.p.c.; Art. 19 ust. 1 u.k.w.h.: A final order dismissing a request may be changed if circumstances change, such as the expiration of a statutory period for filing a subsequent request, thereby granting the applicant the right to seek modification of the final decision.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV CSK 240/09
POSTANOWIENIE
Dnia 9 grudnia 2009 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Iwona Koper
SSA Barbara Trębska
w sprawie z wniosku M. Spółki Jawnej
przy uczestnictwie S.L. i A.L.
o zmianę postanowienia,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 9 grudnia 2009 r.,
skargi kasacyjnej uczestnika postępowania S.L.
od postanowienia Sądu Okręgowego w L.
z dnia 27 lutego 2009 r., sygn. akt […],
uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi
Okręgowemu w L. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia
o kosztach postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Prawomocnym postanowieniem z dnia 25 marca 2008 r. Sąd Rejonowy
w R. oddalił żądanie wnioskodawcy – M. spółka jawna o wykreślenie wpisu do
księgi wieczystej roszczenia o zawarcie umowy sprzedaży prawa użytkowania
wieczystego działki nr 314/4, dla której prowadzona jest księga wieczysta Kw nr
[…], które to roszczenie przysługuje S.L. na podstawie notarialnej umowy
przedwstępnej sprzedaży nieruchomości z dnia 26 września 2006 r.
W sprawie niniejszej wnioskodawca żąda zmiany tamtego postanowienia
Sądu i uwzględnienia wniosku.
Sąd Rejonowy w R. postanowieniem z dnia 28 grudnia 2008 r. oddalił
wniosek. Zdaniem tego Sądu, domaganie się przez wnioskodawcę zmiany
prawomocnego postanowienia tego Sądu z dnia 25 marca 2008 r. jest
nieuzasadnione, ponieważ postanowienie to zostało poddane kontroli instancyjnej
przez Sąd Okręgowy, od orzeczenia którego została wniesiona skarga kasacyjna
i do chwili jej rozpoznania nieuprawnione i przedwczesne jest jakiekolwiek działanie
w kierunku zamiany wydanego w sprawie orzeczenia Sądu pierwszej instancji.
Rozpoznający apelację wnioskodawcy Sąd Okręgowy w L. uznał ją za
zasadną. Stwierdził, że zgodnie z art. 523 k.p.c. prawomocne postanowienie
oddalające wniosek sąd może zmienić w razie zmiany okoliczności sprawy.
W rozpoznawanej
sprawie
zmiana
taka
nastąpiła,
ponieważ
okolicznością
faktyczną decydującą o oddaleniu wniosku o wykreślenie roszczenia, ustaloną
przez Sąd Okręgowy rozpoznający apelację od postanowienia Sądu Rejonowego
z dnia 25 marca 2008 r., było stwierdzenie, że nie upłynął rok od dnia wpisu
przedmiotowego roszczenia do dnia złożenia wniosku o jego wykreślenie,
w związku z czym brak było przesłanki warunkującej zastosowanie art. 19 ust. 1
ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (dalej u.k.w.h.).
Tymczasem ponowny wniosek zastał złożony w dniu 2 września 2008 r., czyli po
już po upływie roku od dnia 4 stycznia 2007 r., to jest od daty, od której liczą się
skutki wpisu, którego wykreślenia domagał się wnioskodawca. Wobec powyższego,
w ramach kognicji sądu wieczystoksięgowego należało ustalić jeszcze, czy
w terminie jednego roku nie złożono wniosku o wpis prawa, którego dotyczy
przedmiotowe roszczenie. Z treści księgi wieczystej […] wynika, że wniosek taki w
ustawowym terminie nie został złożony, w związku z tym należało zmienić
postanowienie Sądu pierwszej instancji i uwzględnić wniosek o wykreślenie wpisu.
Powyższe rozstrzygnięcie zaskarżył skargą kasacyjną uczestnik S.L.
Zarzucił naruszenie przepisów postępowania cywilnego, które miało istotny wpływ
na wynik sprawy: art. 386 k.p.c. zw. z art. 379 k.p.c. oraz art. 13 § 3 k.p.c.; art. 321
k.p.c. z zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c. w zw. z art. 523 k.p.c.; art. 523
k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c. oraz naruszenie przepisów prawa materialnego: art. 19
ust. 1 u.k.w.h. w zw. z art. 19 ust. 2 i art. 29 u.k.w.h. w zw. z art. 6268 § 6 k.p.c. W
konkluzji wniósł uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie
sprawy do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
W sprawie występują dwa zagadnienia prawne, których rozstrzygnięcie ma
bezpośredni wpływ na wynik sprawy. Pierwsze, to jaki sąd jest właściwy do
rozpoznania wniosku, złożonego na podstawie art. 523 k.p.c. o zmianę
prawomocnego orzeczenia oddalającego pierwotne żądanie wnioskodawcy,
w sytuacji, kiedy w spawie tamtej orzekał także sąd odwoławczy, który oddalił
apelację. Druga wątpliwość prawna sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy
roczny termin przewidziany w art. 19 ust. 2 u.k.w.h. liczy się od daty dokonania
wpisu roszczenia o przeniesienie własności lub użytkowania wieczystego, czy też
od daty złożenia wniosku o dokonanie tego wpisu.
Odnosząc się do pierwszego z tych zagadnień należy przypomnieć, że
w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, iż w razie zmiany okoliczności,
o których mowa w art. 523 k.p.c., uprawnionemu przysługuje wybór pomiędzy
możliwością złożenia nowego wniosku z powtórnym żądaniem, które zostało już
prawomocnie oddalone, albo zgłoszenie wniosku o zmianę prawomocnego
rozstrzygnięcia przez uwzględnienie żądania, bez potrzeby wszczynania nowego
postępowania co do tego samego przedmiotu (por. postanowienia z dnia 4 lutego
2004 r., III CK 220/02, z dnia 28 kwietnia 2005 r., III CK 433/04, czy z dnia
2 kwietnia 2008 r., III CSK 313/07 – niepubl.). W sprawie niniejszej wnioskodawca,
reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, skorzystał z tej drugiej
możliwości,
składając
wniosek
o
zmianę
prawomocnego
postanowienia
oddalającego wniosek. Żądanie to było dla sądu wiążące. Skoro zaś w pierwotnej
sprawie orzekał sąd odwoławczy, to ten sąd był właściwy do rozpoznania żądania
o zmianę prawomocnego postanowienia, a nie sąd rejonowy. Trzeba bowiem
zaznaczyć, że, jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów z dnia
3 kwietnia 2007 r., III CZP 137/06 (OSNC 2007, nr 9, poz. 125), w obowiązującym
obecnie systemie apelacyjnym, sąd drugiej instancji, który oddalił apelację, jest
sądem orzekającym ostatnio co do istoty sprawy w rozumieniu art. 405 zdanie
drugie k.p.c., właściwym do wznowienia postępowania na podstawach określonych
w art. 403 k.p.c. Uchwała ta ma odpowiednie zastosowanie w kwestii właściwości
sądu do rozpoznania wniosku o zmianę prawomocnego postanowienia na
podstawie art. 523 k.p.c. W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy powinien zatem,
zamiast rozpoznawać apelację, uchylić zaskarżone postanowienie i przejąć sprawę
do merytorycznego rozpoznania wniosku, kontynuując poprzednie postępowanie
przed sądem odwoławczym (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada
1962 r., III CO 12/62, OSNC 1963, nr 12, poz. 254, czy pogląd wyrażony
w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2004 r., III CK
220/02). Już więc z tej przyczyny skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu
(art. 39815 k.p.c.).
Uzasadniony okazał się też zarzut naruszenia art. 19 ust. 1 w zw. z ust. 2
u.k.w.h.
Podstawowym orzeczeniem sądu wieczystoksięgowego, wywołującym skutki
materialnoprawne jest wpis. Dlatego też, jak uznaje się w orzecznictwie, data
powstania prawa objętego wpisem określona jest, co do zasady, datą dokonania
wpisu. Jedynie w pewnych sytuacjach, kiedy chodzi o ustalenie np. kwestii
pierwszeństwa ograniczonych praw rzeczowych, ustawodawca w art. 29 u.k.w.h.
przyjmuje
wsteczne działanie wniosku o dokonanie wpisu, licząc je od daty
złożenia wniosku (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia
2000 r., III CKN 558/98, czy z dnia 14 lutego 2003 r., IC CK 109/02 – niepubl.).
Jednakże nawet na gruncie art. 29 u.k.w.h. uznaje się, że skutek wsteczny wpisu,
o którym mowa w tym przepisie związany jest tylko z takim wpisem, który jest
dopuszczalny w chwili jego dokonywania, a nie w chwili złożenia wniosku
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 1995 r., I CRN 47/95,
czy uchwałę z dnia 9 marca 1993 r., III CZP 149/92). Z tych względów należy
przyjąć, że na tle art. 19 ust. 1 i 2 u.k.w.h. chodzi o roczny termin liczony od
dokonania wpisu, a nie od złożenia wniosku, o czym przesądza wyraźne brzmienie
treści tego przepisu. Jak trafnie przy tym wywodzi skarżący, nie ma przekonujących
argumentów, aby wbrew wykładni gramatycznej tego przepisu uznać, że ma w tym
wypadku również zastosowanie art. 29 u.k.w.h. o wstecznym działaniu wniosku,
chyba żeby w grę wchodziła konkurencja kilku wniosków, co w niniejszej sprawie
nie występuje.
Z tych względów na podstawie art. 39815 w zw. z art. 13 § 2 i art. 108 § 2
k.p.c. orzeczono jak w sentencji.