Supreme Court dismisses appeal due to failure to serve legal documents to appointed counsel, violating procedural rights.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal against a court order rejecting the appellants' appeal regarding a forced mortgage. The appellants argued that the lower courts violated their rights by serving all judgments and notices personally to them instead of to their appointed lawyer, who had been established by the court. The court held that this failure to direct communications to the legal representative constituted a grave procedural defect depriving the parties of their right to defense, necessitating the annulment of the contested decision.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 133 § 3 k.p.c.; Art. 379 pkt 5 k.p.c.; Art. 398 § 15 k.p.c.; Art. 386 § 2 k.p.c.; Art. 398 § 21 k.p.c.: When a party has a legal representative appointed, all procedural acts and notifications must be directed to that representative; failure to do so deprives the party of the right to defense and constitutes a ground for annulment.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV CSK 18/07
POSTANOWIENIE
Dnia 25 kwietnia 2007 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz
SSN Zbigniew Kwaśniewski
w sprawie z wniosku Gminy Miasta T.
przy uczestnictwie P. Ł. i B. Ł.
o wpis hipoteki przymusowej,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 25 kwietnia 2007 r.,
skargi kasacyjnej uczestników postępowania
od postanowienia Sądu Okręgowego w T.
z dnia 22 września 2006 r.,
uchyla
zaskarżone
postanowienie,
znosi
postępowanie
apelacyjne i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w T. do
ponownego
rozpoznania
postępowania kasacyjnego.
i
rozstrzygnięcia
o
kosztach
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy w T., uwzględniając wniosek Gminy Miasta T., w dniu 28
lutego 2005 r. dokonał wpisu hipoteki przymusowej w kwocie 253224,12 zł w dziale
IV księgi wieczystej prowadzonej dla bliżej opisanej nieruchomości stanowiącej
własność P. Ł. i B. Ł.
Postanowieniem z dnia 17 listopada 2005 r. uczestnicy zostali zwolnieni w całości
od kosztów sądowych.
Sąd Okręgowy w T. po rozpoznaniu apelacji uczestników, którą zaskarżyli ten wpis
w całości, w dniu 26 stycznia 2006 r. postanowił „uchylić zaskarżony wpis hipoteki
przymusowej ponad kwotę 186214,60 zł (...) i w tym zakresie przekazać sprawę
Sądowi Rejonowemu w T. do ponownego rozpoznania”.
W dniu 15 marca 2006 r. uczestnicy złożyli w Sądzie Okręgowym, w którym jeszcze
pozostawały akta, wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu; w Sądzie tym
wydano zarządzenie o przekazaniu wniosku do rozpoznania Sądowi Rejonowemu
po zwrocie akt.
W dniu 12 kwietnia 2006 r. Sąd Rejonowy dokonał wykreślenia wpisu hipoteki
przymusowej w kwocie 253224,12 zł
i wpisał hipotekę przymusową w kwocie
186214,60 zł.
Zawiadomienie o wpisie zostało doręczone osobiście uczestnikom w dniu
19 kwietnia 2006 r.
Orzeczeniem z dnia 20 kwietnia 2006 r. Sąd Rejonowy ustanowił dla uczestników
adwokata z urzędu, a w dniu 27 kwietnia 2006 r. wpłynęło do Sądu pismo
Okręgowej Rady Adwokackiej w T. o wyznaczeniu dla uczestników adwokata w
osobie L. L.
W dniu 5 maja 2006 r. uczestnicy złożyli osobiście apelację, którą postanowieniem
z dnia 10 maja 2006 r. Sąd Rejonowy odrzucił. Odpisy tego postanowienia zostały
doręczone osobiście uczestnikom postępowania.
W wyniku zażalenia wniesionego osobiście przez uczestników, Sąd Okręgowy
postanowieniem z dnia 8 czerwca 2006 r. uchylił orzeczenie odrzucające apelację
i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu celem nadania biegu apelacji. Także
odpisy tego postanowienia zostały doręczone osobiście uczestnikom.
Postanowieniem z dnia 22 września 2006 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację
uczestników. Odpisy tego, wydanego na posiedzeniu niejawnym (podobnie jak
wszystkie poprzednie), orzeczenia z uzasadnieniem zostały doręczone osobiście
uczestnikom postępowania.
Ostatnio wymienione postanowienie zostało zaskarżone
wniesioną przez
ustanowionego z urzędu pełnomocnika uczestników skargą kasacyjną, opartą na
podstawie wymienionej w art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. - nieważności postępowania
z powodu pozbawienia uczestników obrony ich praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.) wskutek
naruszenia art. 133 § 3 k.p.c. przez niedokonywanie doręczeń do jego rąk pism
sądowych, w tym wszystkich orzeczeń wydawanych na posiedzeniach niejawnych.
Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania został oparty na przesłance
przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Pozbawienie strony możności ochrony swych praw, przewidziane w art. 379
pkt 5 k.p.c. jako przyczyna nieważności postępowania, jest – jak zgodnie przyjmuje
się w orzecznictwie i piśmiennictwie – pojęciem elastycznym, ujmującym
przesłankę zawsze ocenianą w kontekście konkretnych okoliczności sprawy.
„Obrona praw” w postępowaniu cywilnym obejmuje możliwość korzystania
z uprawnień procesowych przysługujących stronie. Należy do nich prawo ubiegania
się o ustanowienie adwokata (radcy prawnego); w wypadku jego ustanowienia –
które następuje wtedy, gdy sąd uzna udział adwokata w sprawie za potrzebny (art.
117 § 4 k.p.c.) - konieczne jest stosowanie przez sąd przepisów zapewniających
realizację prawa do zastępstwa adwokackiego, w tym art. 133 § 2 k.p.c.
Naruszenie uprawnień skarżących nastąpiło już na etapie ubiegania się
przez nich o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, bowiem do wydania orzeczenia
przez Sąd pierwszej instancji doszło bez rozpoznania, a więc z pominięciem, tego
wniosku. Wniosek o ustanowienie adwokata musi być rozpoznany bez zwłoki,
przed podjęciem jakichkolwiek czynności procesowych, a szczególnie – przed
wydaniem merytorycznego rozstrzygnięcia. W przeciwnym razie może dojść do
ograniczenia możności obrony praw strony (tak pod rządem d.k.p.c. w orzeczeniu
z dnia 16 lutego 1961 r., 4 Cr 251/60) lub do ich pozbawienia. W okolicznościach
niniejszej sprawy, uzasadniona jest ostrzejsza kwalifikacja zaistniałego uchybienia,
ze względu na to, że wniosek o ustanowienie adwokata został złożony po wydaniu
pierwszego, niekorzystnego dla wnioskujących, postanowienia Sądu pierwszej
instancji oraz po wydaniu przez Sąd drugiej instancji postanowienia wywołującego
istotne wątpliwości co do zakresu i skutków rozstrzygnięcia, pozostawionych
zresztą następnie bez wyjaśnienia w toku dalszego postępowania. Zignorowanie
w takiej sytuacji procesowej wniosku o ustanowienie adwokata i wydanie
merytorycznego rozstrzygnięcia oraz jego doręczenie osobiście skarżącym,
stanowiło pozbawienie uczestników ich praw już na tym etapie postępowania.
Jak wcześniej wskazano, ustanowienie adwokata dla strony powoduje
określone konsekwencje procesowe, w tym konieczność dokonywania wszystkich
doręczeń do jego rąk, stosownie do art. 133 § 3 k.p.c. Naruszenie tego przepisu
może być, w zależności od okoliczności sprawy, traktowane jako „zwykłe”
uchybienie procesowe mogące mieć wpływ na wynik sprawy albo jako uchybienie,
które pozbawiło stronę obrony jej praw. Trzeba stwierdzić, że w niniejszej sprawie
uchybienie to przybrało rozmiary wyjątkowe, bowiem po wydaniu postanowienia
o ustanowieniu dla uczestników adwokata, wszystkie czynności Sądu były
dokonywane bez uwzględnienia tego faktu. Z przytoczonego na wstępie przebiegu
czynności wynika, że wszystkie orzeczenia, i to w toku dwóch instancji, były
doręczane osobiście stronom, z całkowitym pominięciem ich
pełnomocnika
procesowego. Trzeba przy tym dostrzec, że w związku ze składaniem osobiście
przez uczestników środków odwoławczych, nie kierowano do pełnomocnika
wezwania do usunięcia braków (w tym braków apelacji, oddalonej zaskarżonym
obecnie postanowieniem). Nie bez znaczenia jest także i to, że w sprawie – ze
względu na jej charakter – orzekano wyłącznie na posiedzeniach niejawnych (art.
6261 § 1 k.p.c.).
W toku całego, prowadzonego w dwóch instancjach, postępowania Sądy zupełnie
pominęły ustanowionego pełnomocnika procesowego uczestników, podejmując
wszystkie czynności tak, jakby pełnomocnika tego w sprawie nie było. Nie może
w tej sytuacji budzić wątpliwości, że skarżący zostali pozbawienie prawa do
zastępowania ich w tym postępowaniu przez ustanowionego na podstawie art. 117
§ 4 k.p.c. adwokata, i że było to równoznaczne z pozbawieniem ich obrony swych
praw w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c. Uzasadniało to uchylenie zaskarżonego
postanowienia na podstawie art. 39815 § 1 zd.1 k.p.c., z uwzględnieniem art. 386 §
2 w zw. z art. 39821 k.p.c.
Jak wyżej wskazano, uchybienia powodujące nieważność postępowania
wystąpiły przed już przed Sądem pierwszej instancji, co powinien był dostrzec Sąd
odwoławczy, ze skutkiem przewidzianym w art. 386 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy
rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia, z uwzględnieniem więc
także jej wniosków. W skardze kasacyjnej nie został zawarty wniosek o uchylenie
orzeczenia Sądu pierwszej instancji. Przewidziane w art. 39815 § 1 zd. 2 k.p.c.
uchylenie przez Sąd Najwyższy – obok zaskarżonego wyroku – także wyroku sądu
pierwszej instancji jest dopuszczalne tylko na wniosek wnoszącego skargę
kasacyjną (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 1998 r., II CKN 553/97,
OSP 1998, poz.138).
Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
jc