Legislator Giurisprudenza & Legislazione
IV CSK 172/12 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses appeal rejecting claim of outrageous ingratitude for gift revocation.

Numero d'incarto IV CSK 172/12
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by the plaintiff against the appellate court's decision to revoke a gift of an apartment. The plaintiff argued the gift was invalid due to the recipient's outrageous ingratitude and procedural errors, while the recipient claimed the donor's conduct did not meet the legal threshold for such revocation. The court ruled that the recipient's prior criminal suspension for minor offenses and the donor's partial financial contribution to the property's purchase value negated the claim of outrageous ingratitude.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 898 § 1 k.c.; Art. 398 § 14 k.p.c. - A conditional suspension of criminal proceedings for the donee due to minor fault and low social harm constitutes a significant argument against finding outrageous ingratitude, which must be severe and morally reprehensible.

Parole chiave

Generato dall'IA
outrageous ingratitude revocation of gift criminal suspension cassation appeal civil procedure code civil code donee conduct

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 898 § 1 k.c.
wniosku, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 898 § 1 k.c. i zmienił
Art. 398 § 14 k.p.c.
Z przytoczonych względów należało na podstawie art. 398 14 k.p.c.
Art. 177 § 1 pkt 4 k.p.c.
art. 177 § 1 pkt 4 k.p.c., przez niezawieszenie postępowania w niniejszej sprawie.
Art. 382 k.p.c.
Naruszenie przepisów postępowania dotyczy art. 382 w związku z art.
Art. 217 § 1 k.p.c.
382 w związku z art. 217 § 1 i art.
Art. 227 k.p.c.
217 § 1 i art. 227 k.p.c.).
Art. 83 § 1 k.c.
darowizny; art. 83 § 1 k.c. poprzez nieuznanie oświadczenia stron umowy
Art. 888 k.c.
była i wywołała skutki, o jakich mowa w art. 888 k.c., ale pozwana w sposób
art. 233 k.p.c
art. 898 § 1 k.c
wniosku, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 898 § 1 k.c.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt IV CSK 172/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 grudnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

SSN Anna Owczarek

w sprawie z powództwa R. T.

przeciwko E. H.

o nakazanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 6 grudnia 2012 r.,

skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 12 października 2011 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od powoda na rzecz

pozwanej kwotę 1800,- (jeden tysiąc osiemset) złotych tytułem

kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Uwzględniając powództwo R. T. przeciwko E. H., Sąd Okręgowy wyrokiem z

dnia 2 marca 2011 r. nakazał pozwanej złożenie oświadczenia woli o przeniesieniu

na powoda własności mieszkania, położonego w budynku w G. Było to wynikiem

uznania za skuteczne odwołania darowizny przedmiotowego mieszkania uczynionej

pozwanej przez powoda, które to mieszkanie zostało w styczniu 1997 r. wykupione

po preferencyjnej cenie od Gminy Miasta G. przez powoda, ale cenę zapłaciła

pozwana. Kilka dni później aktem notarialnym i mając stosowne pełnomocnictwo

pozwana, będąca siostrą powoda i działając za obie strony umowy darowizny,

uzyskała własność wykupionego mieszkania. W mieszkaniu tym nadal mieszkał

powód, który od kilkunastu lat pobierał zasiłek socjalny, za mieszkanie opłaty

ponosiła matka powoda i jego druga siostra S. Z powodu wieloletniego alkoholizmu

powód został częściowo ubezwłasnowolniony, a jego kuratorem była córka, u której

okresowo mieszkał. Ubezwłasnowolnienie powoda nastąpiło na wniosek jego matki,

a powód uważał, że niekorzystne dla niego zeznania w tej sprawie złożyła

pozwana. Około 2005 r. pozwana zameldowała się w przedmiotowym mieszkaniu,

w którym powód, jak to określono pomieszkiwał do 27 stycznia 2010 r. Dwa dni

później pozwana zwróciła się do kuratorki o wymeldowanie powoda z mieszkania,

spakowała jego rzeczy i umieściła w piwnicy, część z nich (meble) została

zniszczona. W czasie pobytu powoda u córki w lutym 2010 r. pozwana wymieniła

zamki w mieszkaniu, z której to przyczyny powód wniósł powództwo o ochronę

posiadania i uzyskał korzystny dla siebie wyrok z sierpnia 2010 r. Dnia 22 lutego

2010 r. powód skierował do pozwanej pismo w przedmiocie odwołania darowizny, a

następnie wniósł sprawę do Sądu Okręgowego, który uwzględnił jego powództwo.

Rozpoznając apelację pozwanej Sąd drugiej instancji uznał naruszenie art.

233 k.p.c. przez pobieżne przeprowadzenie oceny dowodów i w szczególności

nieskonfrontowanie ich z przesłankami odwołania darowizny, odnoszącymi się

do rażącej niewdzięczności obdarowanego, która ma być świadoma i celowo

kierowana na wyrządzenie darczyńcy poważnej krzywdy; w niniejszej sprawie nie

można abstrahować od zachowania samego darczyńcy i przyczyn konfliktu między

stronami. Z powołaniem się na orzecznictwo Sądu Najwyższego (zwłaszcza wyroki

z dnia 30 września 1997 r., III CKN 170/97 oraz z dnia 15 czerwca 2010 r., II CSK

68/10), Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę na okoliczności nabycia mieszkania przez

pozwaną, zapłacenie przez nią ceny mieszkania, na które nie stać było powoda,

a nabycie mieszkania przez powódkę na imię powoda było jedyną możliwością

prawną nabycia i uniknięcia jego utracenia w sytuacji, gdy było to wówczas jedyne

miejsce zamieszkiwania powoda. Z uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego

wynika ponadto ustalenie, że działanie pozwanej polegające na wymeldowaniu

powoda i wymianie zamków w drzwiach wynikało z nagannego zachowania

powoda, który zalegał z opłatami, dewastował mieszkanie i zorganizował w nim

melinę, zakłócając spokój i powodując częste interwencje policji. Pozwana miała

także podstawę do przypuszczenia, że powód na stałe wyprowadził się do swojej

córki, na co zostały wskazane dowody przeprowadzone w sprawie. Porównując

zatem zachowania stron niniejszej sprawy, Sąd drugiej instancji doszedł do

wniosku, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 898 § 1 k.c. i zmienił

wyrok Sądu Okręgowego przez oddalenie powództwa.

W skardze kasacyjnej powód zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie

prawa materialnego, tj. art. 898 § 1 k.c. przez jego błędną wykładnię

i nieuznanie zachowania pozwanej jako rażącej niewdzięczności; art. 897 k.c.

poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że choroba alkoholowa

spowodowała

popadnięcie powoda w niedostatek jeszcze przed dokonaniem

darowizny; art. 83 § 1 k.c. poprzez nieuznanie oświadczenia stron umowy

darowizny jako złożonych dla pozoru, skutkując nieważnością tej umowy.

Naruszenie przepisów postępowania dotyczy art. 382 w związku z art. 217 § 1 i art.

k.p.c.

poprzez

pominięcie

dowodu

o

przesłaniu

aktu

oskarżenia

przeciwko pozwanej na szkodę powoda i z podobnym uzasadnieniem naruszenie

art. 177 § 1 pkt 4 k.p.c., przez niezawieszenie postępowania w niniejszej sprawie.

Powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania, ewentualnie uwzględnienie powództwa, z zasądzeniem

kosztów postępowania w sprawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwana

wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zasadniczym

zagadnieniem

prawnym

w

sprawie

jest

ocena,

czy

w ustalonym stanie faktycznym można zachowanie pozwanej poczytać za rażącą

niewdzięczność, o której mowa w art. 898 § 1 k.c. Niewątpliwie, w skardze jest

trafnie podniesione, że na obdarowanym ciąży wobec darczyńcy, poza stosunkiem

kontraktowym i wymagającymi zastosowania przepisami dotyczącymi stosunków

rodzinnych (w tej sprawie są to relacje między siostrą i bratem) moralny obowiązek

pieczy, jeśli darczyńca wymaga opieki, jest chory, częściowo ubezwłasnowolniony,

nie ma innego mieszkania niż to, które zostało darowane i w którym z chwilą

obdarowania nim siostry miał nadal mieszkać. Trafne jest także powołanie w tym

względzie przez powoda kilku orzeczeń Sądu Najwyższego z różnych lat,

przywiązujących wagę do moralnego zachowania się obdarowanego względem

darczyńcy przy ocenie przesłanki rażącej niewdzięczności. Jednakże Sąd drugiej

instancji odniósł się do tej kwestii w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i słusznie

wskazał, że również po stronie darczyńcy należy oczekiwać zachowania, które

będzie prawnie i moralnie akceptowalne. W niniejszej sprawie ustalono, że powód

przez wiele lat mieszkał w darowanym siostrze mieszkaniu, która nabyła je w tym

celu na jego imię, jak też że mogła przypuszczać, iż przeniósł się na stałe do swej

córki, a dotychczasowe mieszkanie przestało mu być potrzebne i je wręcz

zdewastował, nie chcąc usunąć swoich rzeczy, włamując się doń w końcu po

zmianie zamków. Tłumaczenie nagannego zachowania powoda tylko jego chorobą

alkoholową, którą sam wywołał i ubezwłasnowolnieniem częściowym nie może

wystarczyć dla przypisania rażącej niewdzięczności siostrze, będącej właścicielką

mieszkania i chcącej uporządkować stan mieszkania.

W skardze zostało wyeksponowane, że wystarczające dla uznania rażącej

niewdzięczności jest popełnienie przez pozwaną przestępstwa zniszczenia mienia

powoda (art. 288 § 1 k.k.), co zostało stwierdzone wyrokiem Sądu Rejonowego z

dnia 10 stycznia 2012 r, a więc już po wydaniu orzeczenia Sądu Apelacyjnego,

zaskarżonego niniejszą skargą kasacyjną. Wprawdzie wydając to orzeczenie Sąd

nie mógł uwzględnić wyroku Sądu w sprawie karnej, ale mógł na podstawie

zebranego w sprawie materiału dowodowego dokonać własnej oceny postępowania

pozwanej. Dotyczy to również tych przesłanek, które były oceniane w postępowaniu

karnym i które mogłyby z tej przyczyny wyczerpywać przesłanki rażącej

niewdzięczności. Popełnienie przestępstwa wobec darczyńcy nie stanowi jednak

wystarczającej przesłanki, o której mowa w art. 898 § 1 k.c. zwłaszcza w sytuacji,

gdy sąd karny orzekając o popełnieniu przez pozwaną przestępstwa stwierdził

nieznaczny stopień jej winy i społecznej szkodliwości czynu, w konsekwencji czego

postępowanie karne warunkowo umorzył. Działanie pozwanej polegało na

wyniesieniu z mieszkania, porąbaniu oraz spaleniu mebli (segmentu, kanapy

narożnej, dwóch foteli, dwóch puf i szafek kuchennych), stanowiących własność

powoda. Czyn ten stanowił działanie bezprawne, godzące w interes majątkowy

powoda, oceniony w postępowaniu karnym na kwotę 400 złotych.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego prezentowany jest pogląd, zasługujący

na aprobatę, że przesłanka rażącej niewdzięczności według art. 898 § 1 k.c.

obejmuje zachowania o szczególnie niewłaściwym charakterze, rażąco naruszające

obowiązek wdzięczności wobec darczyńcy, w tym wynikający z zasad słusznego

postępowania między ludźmi. Dlatego wysoki stopień naganności zachowania

obdarowanego

może

mieć

zwłaszcza

źródło

w

czynach

o

charakterze

przestępczym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2012 r., I CSK

278/11, Lex nr 1170209). Jednakże takiego stopnia naganności zachowania

pozwanej nie dopatrzył się sąd karny umarzając warunkowo postępowanie karne,

dotyczące popełnienia przestępstwa z art. 288 § 1 k.k., nie dopatruje się go również

Sąd Najwyższy, oceniając postępowanie pozwanej według przesłanek z art. 898

§ 1 k.c. Sam fakt zniszczenia mienia powoda nie przesądza o rażącym

i kwalifikowanym naruszeniu przez pozwaną norm moralnych, jakie winny

obowiązywać w relacjach nawet tak bliskich, jak siostry z bratem. Do czynu

pozwanej doszło na początku 2010 r., a więc wtedy, gdy nastąpiła eskalacja

konfliktu między stronami i pozwana usunęła rzeczy powoda z mieszkania,

wymieniła zamki a powód włamał się do tego mieszkania. Usunięcie mebli nastąpiło

ze względu na niedokonanie tego przez powoda, a pozwana jako właścicielka

mieszkania dążyła do jego uprzątnięcia, rzeczy powoda nadające się do schowania

w piwnicy tam lokując i nie niszcząc. Wartość mebli została oceniona nisko, więc

ich utrata nie mogła być dla powoda, który ich z mieszkania wynieść nie chciał szczególnie dotkliwa; świadczy o tym również ocena sądu karnego, przyjmującego

znikomy stopień winy i społecznej szkodliwości czynu pozwanej. Wprawdzie więc

treść orzeczenia w sprawie karnej nie przesądza z góry o braku po stronie

pozwanej rażącej niewdzięczności w rozumieniu art. 898 § 1 k.c., ale dla sądu

dokonującego własnej oceny spełnienia przesłanek z tego przepisu ma to ważne

znaczenie. Stwierdzić więc należy, że warunkowe umorzenie postępowania

karnego względem obdarowanego ze względu na znikomy stopień jego winy

i społecznej szkodliwości czynu w razie popełnienia przestępstwa przeciwko

darczyńcy, mając także na względzie charakter i okoliczności czynu przestępnego,

stanowi istotny argument do uznania braku niewdzięczności obdarowanego, która

w myśl art. 898 § 1 k.c. musi być rażąca, a więc mieć postać kwalifikowaną,

przejawiając

się

w

zachowaniach

obdarowanego

nie

tylko

niezgodnych

z przepisami prawa, ale również ocenianych obiektywnie jako naganne moralnie.

To również sprawia, że pomimo trafnego zarzutu co do zasadności

zawieszenia

postępowania

w

niniejszej

sprawie

do

czasu

zakończenia

postępowania karnego (art. 177 § 1 pkt 4 k.p.c.), możliwe dopatrzenie

się uchybienia Sądu Apelacyjnego w tym zakresie traci na znaczeniu wobec treści

wyroku karnego i nie uzasadnia w żadnej mierze, aby mogła to być podstawa do

uchylenia zaskarżonego wyroku ze względu na wpływ na wynik rozpoznawanej

sprawy. Tym bardziej bez znaczenia jest na chwilę obecną rozważanie zasadności

zarzutu o pominięciu przez Sąd drugiej instancji dowodu w postaci zawiadomienia

o przesłaniu aktu oskarżenia przeciwko pozwanej na szkodę powoda (art. 382

w związku z art. 217 § 1 i art. 227 k.p.c.).

Mając więc na uwadze wszelkie okoliczności, jakie miały miejsce w sprawie

poprzez zachowania obu stron wobec siebie nie można przyjąć wystąpienia rażącej

niewdzięczności pozwanej, jakiej wymaga dla skutecznego odwołania darowizny

art. 898 § 1 k.c. Istotne w niniejszej sprawie dla dokonywania ocen było również to,

że stosunek prawny stron nie miał postaci „czystej" darowizny, która nią formalnie

była i wywołała skutki, o jakich mowa w art. 888 k.c., ale pozwana w sposób

zasadniczy przyczyniła się do tego, że powód stał się właścicielem mieszkania

i w ogóle miał co darować. Nabycie na własność tego mieszkania przez powoda

nastąpiło za pieniądze przekazane przez pozwaną, więc można twierdzić, że causa

donandi została tylko spełniona w tej części, w jakiej wartość rzeczywista tego

mieszkania była znacznie wyższa niż kwota, jaką należało za nie uiścić ze względu

na status tego mieszkania (zapłacone zostało 6000 złotych, a wartość oceniona na

chwilę zakupu blisko 28000 złotych). Nie ma to jednak żadnego znaczenia

w sprawie i pominięcie tej kwestii przez Sąd Apelacyjny nie wpływa na ocenę braku

rażącej niewdzięczności.

Odnosząc się do zarzutu pozorności (art. 83 § 1 k.c.) umowy darowizny

sformułowanego w skardze kasacyjnej należy stwierdzić, że jest on zupełnie

pozbawiony poprawnej argumentacji. Twierdzenie, jakoby umowa darowizny była

czyniona dla pozoru w celu ukrycia pożyczki udzielonej przez pozwaną powodowi

jest w treści uzasadnienia skargi mało racjonalne; z pewnością sąd z urzędu nie

miał żadnego powodu badać kwestię pozorności czynności prawnych w tej sprawie.

Z przytoczonych względów należało na podstawie art. 398 14 k.p.c. skargę

kasacyjną oddalić, rozstrzygając o kosztach na podstawie art. 98 w związku z art.

391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

\