Supreme Court dismisses appeal regarding validity of state termination of lease and shareholder resolution.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the appellant's cassation appeal against the lower court's rejection of their claim to annul a shareholder resolution. The appellant, holding shares in a privatized company, argued that the State's 2007 termination of a 2000 lease agreement was invalid due to mandatory civil code provisions. The court held that the lease agreement's specific termination clause governed the situation, and the State's right to terminate was lawful based on payment arrears. Furthermore, the court found no procedural violation by the administrator convening the extraordinary shareholders' meeting to liquidate the company.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 703 ust. 2 k.c.; Art. 42 k.c. The specific termination clause in a lease agreement prevails over general mandatory provisions regarding rent arrears, and an administrator may convene a shareholders' meeting to liquidate a company without violating statutory duties.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV CSK 16/12
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 5 lipca 2012 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Iwona Koper (przewodniczący)
SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)
SSN Anna Owczarek
Protokolant Hanna Kamińska
w sprawie z powództwa M. Fabryki Zintegrowanych Systemów Opomiarowania i
Rozliczeń Spółki z o.o.
przeciwko M. C. Fabryce Zegarów Spółce z o.o. w likwidacji
o stwierdzenie nieważności, ewentualnie o uchylenie uchwały,
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej
w dniu 5 lipca 2012 r.,
skargi kasacyjnej strony powodowej
od wyroku Sądu Apelacyjnego
z dnia 4 marca 2011 r.,
oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Powódka – „M.” Fabryka Zintegrowanych Systemów Opomiarowania
i Rozliczeń Spółka z o.o. w pozwie skierowanym przeciwko pozwanej „M. C.” –
Fabryce Zegarów Spółce z o.o. domagała się stwierdzenia nieważności,
ewentualnie uchylenia uchwały Zgromadzenia Wspólników (art. 249 k.s.h. i 252
k.s.h.).
Sąd Okręgowy oddalił powództwo. Zasadnicze elementy stanu faktycznego
są następujące.
Strona
powodowa
dysponuje
udziałami
w
pozwanej
Spółce,
a uchwałami w liczbie 2.138 – Skarb Państwa. W dniu 22 grudnia 2000 r., między
Skarbem Państwa a „M. – I.” – spółka z o.o. (nazwa obecna – „M.” FZSO i R spółka
z o.o.) została zawarta umowa o oddanie przedsiębiorstwa do odpłatnego
korzystania, należącego do przedsiębiorstwa państwowego – Fabryka Wodomierza
i Zegarów „M.”. Do składników tego przedsiębiorstwa należały także udziały w
pozwanej Spółce. W dniu 21 marca 2007 r. Skarb Państwa złożył wypowiedzenie
umowy (na podstawie tej § 15) w związku z zaleganiem przez powoda ze spłatą
rat i zaległościami w opłatach publicznych. Do czasu wypowiedzenia umowy powód
wykonywał prawa majątkowe i korporacyjne wynikające z udziałów w pozwanej
Spółce. Powód kwestionował skuteczność dokonanego wypowiedzenia. W grudniu
2009 r. ustanowiono dla pozwanej kuratora w celu podjęcia czynności
zmierzających do powołania organów, a w razie potrzeby jej likwidacji
(postanowienie z dnia 22 grudnia 2009 r.). Kurator zwołał Zgromadzenie
Wspólników, które w dniu 15 marca 2010 r. podjęło uchwałę o likwidacji pozwanej
Spółki (uchwała nr 3). Przedstawiciel powódki sprzeciwiał się udziałowi Skarbu
Państwa w Zebraniu i wykonywaniu przezeń prawa głosu oraz zgłosił sprzeciw co
do jej podjęcia.
W
ocenie
Sądu
Okręgowego,
Skarb Państwa
był uprawniony do
wypowiedzenia umowy z 2000 r. i wypowiedzenie takie było skuteczne. Stwierdził
także, że znane mu są z urzędu inne prawomocne orzeczenia, w których
przesądzono, iż powódce w wyniku wypowiedzenia nie przysługują uprawnienia
związane z działami w pozwanej spółce, wchodzącymi w skład przedsiębiorstwa,
objętego
umową
prywatyzacyjną.
Skarb
Państwa
mógł
uczestniczyć
w Zgromadzeniu w dniu 15 marca 2010 r. i wykonywał przysługujące mu prawo
głosu. Nie było też podstaw do przyjęcia niewłaściwego działania ustanowionego
kuratora (art. 42 k.c.) w tym sensie, że nie podjął on najpierw czynności
zmierzających do powołania organów pozwanej Spółki. W rezultacie Sąd Okręgowy
stwierdził, że nie wystąpiły podstawy do uchylenia kwestionowanej ustawy (art. 249
§ 1 k.s.h.) lub stwierdzenia jej nieważności jako niezgodnej z prawem (art. 252 § 1
k.s.h.).
Apelacja powoda została oddalona. Sąd Apelacyjny nie podzielił zarzutów
naruszenia prawa procesowego i materialnego. Stwierdził, że zarzuty apelacyjne
koncentrują się wokół kwestii nieważności umowy z dnia 22 grudnia 2000 r.
(a właściwie – jej § 15), skuteczności złożonego wypowiedzenia, prawnych
konsekwencji niepowołania przez kuratora strony pozwanej w pierwszym rzędzie jej
organów. Powołując się na inne orzeczenia, zapadłe z udziałem m.in. strony
powodowej i Skarbu Państwa, Sąd Apelacyjny stwierdził, że nastąpiło skuteczne
wypowiedzenie umowy prywatyzacyjnej z dnia 22 grudnia 2000 r. Uznał też, że dla
składu
orzekającego
wiążący
jest
pogląd
Sądu
Apelacyjnego
zawarty
w postanowieniu Sądu Apelacyjnego z dnia 28 czerwca 2010 r. Z treści
postanowienia o ustanowieniu kuratora nie wynikał obowiązek kuratora zachowania
kolejności działania, tj. wpierw ustanowienia organów poddanej kurateli spółki,
a dopiero następnie jej prawna likwidacja.
W skardze kasacyjnej strony powodowej podniesiono zarzuty naruszenia
prawa procesowego, tj. art. 227, art. 231, art. 233 § 1, art. 234, art. 316 § 1, art. 328
§ 2, art. 363 § 1 i art. 366 k.p.c. Podnoszono także zarzuty naruszenia prawa
materialnego, tj. art. 5, art. 42, art. 58 § 1, art. 65, art. 89, art. 353 1, art. 703 oraz
art. 53 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji (Dz.U. nr
118, poz. 561 ze zm.). Skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz
wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego
rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
1. Ogólnie sformułowany zarzut nierozpoznania istoty sprawy nie może być
uznany za usprawiedliwiony, o czym świadczy rozległa argumentacja Sądu
Apelacyjnego
Wbrew sugestii
dotycząca
zgłoszonych
skarżącego,
Sąd
żądań
Apelacyjny
i
ich
podstaw
faktycznych.
zajął
również
stanowisko
w odniesieniu do roszczenia ewentualnego (o uchylenie uchwały z dnia 15 marca
2010 r.). Oddalił bowiem apelację, podzielił ustalenia i oceny prawne Sądu
Okręgowego, a na s. 8 uzasadnienia zaskarżonego wyraźnie wskazał, że
analizowano oba zgłoszone roszczenia.
Zgłoszone en bloc zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego nie
mogą być uwzględnione z kilku powodów. Niektóre z nich w ogóle nie mogą być
brane pod uwagę w postępowaniu kasacyjnym (np. art. 233 § 1 k.p.c.; art. 398 3 § 3
k.p.c.), odnośnie do innych nie wykazano ich wpływu na merytoryczne
rozstrzygnięcie sprawy (np. art. 316 § 1 k.p.c., art. 363 k.p.c.), jeszcze inne są
w ogóle bezpodstawne (np. zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c., ponieważ
uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wymaganiom tego przepisu
i może być poddane właściwej kontroli kasacyjnej). W ogóle nie uzasadniono
zarzutów naruszenia art. 231 k.p.c.; art. 234 k.p.c. i art. 366 k.c. Skarga kasacyjna
stanowi odrębny, autonomiczny środek zaskarżenia i dlatego nie mogą być brane
pod uwagę różne postacie „odesłań” do
motywacji prawnej przedstawionej
w apelacji (por. s. 7 skargi), nawet jeżeli podobne zrzuty zgłoszono w skardze
kasacyjnej.
Zarzut naruszenia art. 5 k.c. jest niezrozumiały ze względu na obecne,
podmiotowe ukształtowanie stron procesu. Skutecznym procesowo zarzutem
kasacyjnym nie może być zarzut naruszenia „postanowień § 15 pkt a i g umowy”,
chyba że w powiązaniu z zarzutem niewłaściwej interpretacji tej klauzuli umownej
(art. 65 § 2 k.c.). Nie określono bliżej, jakie postanowienia art. 53 ustawy z dnia
30 sierpnia 1996 r. zostały naruszone (i z jakiego okresu jego obowiązywania).
2. Z treści skargi kasacyjnej wynika to, że jako podstawowy zarzut
wskazywano naruszenie 703 zdanie drugie k.c. w wyniku niewłaściwej interpretacji
i przyjęcia dyspozytywnego charakteru tego przepisu. Kwestia prawnego
charakteru przepisu art. 703 zdanie z drugie k.c. pojawia się w związku z oceną
skuteczności złożonego w dniu 21 marca 2007 r. przez Skarb Państwa
oświadczenia o wypowiedzeniu umowy z dnia 22 grudnia 2000 r. o oddaniu
przedsiębiorstwa
do
odpłatnego
korzystania.
Skarżący
broni
stanowiska
o kogentnym charakterze wspomnianego przepisu, wyjaśnia też, że „nieważny
jest sam zapis § 15 umowy jako uchybiający stosownej (…) regulacji umowy
dzierżawy”. W rezultacie podkreśla prawną nieskuteczność wspomnianego
wypowiedzenia, tymczasem należy przyjąć, że wypowiedzenie umowy z dnia
22 grudnia 2000 r. okazało się w pełni skuteczne.
Sądy meriti i skarżący zakładają, że do umowy z dnia 22 grudnia 2000 r.
miały zastosowanie przepisy o dzierżawie (art. 693 i n. k.c.). Zgodnie z § 25 tej
umowy, w zakresie nieuregulowanym w niniejszej umowie, mają zastosowanie
przepisy kodeksu cywilnego, a w szczególności art. 693 k.c. i n. Można zatem
przyjąć, że skoro w § 15 umowy uregulowano możliwość wypowiedzenia umowy
przez Skarb Państwa (kontrahenta) ze skutkiem tymczasowym i przewidziano
podstawy takiego wypowiedzenia, to zbędne staje się w ogóle, zgodnie z § 25
umowy, odsyłanie do przepisów o dzierżawie, w tym także - do przepisu art. 703
k.c. Taka treść umowy nie narusza z pewnością postanowień ustawy z dnia
30 sierpnia
1996 r. (por. np. art. 53 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym
w okresie zawarcia umowy; Dz.U. z 2002 r. nr 171, poz. 1397). Oświadczenie woli
zostało złożone kontrahentowi (art. 61 k.c.) i istniały przewidziane w § 15 podstawy
wypowiedzenia (opóźnienia z zapłatą odpowiednich rat i innych należności).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego zarysowała się w 2010 r. rozbieżność
co do prawnego charakteru art. 703 zd. drugie k.c. (przepis iuris cogentis czy iuris
dispositivi; por. powoływane w skardze wyroki: z dnia 17 marca 2010 r, II CSK
454/09, niepubl., z dnia 15 lipca 2010 r., IV CSK 33/10, OSNC 2011, z. 3, poz. 31).
Należy podzielić to stanowisko judykatury, które dostrzega w art. 703 zdanie drugie
k.c. przepis o charakterze dyspozytywnym. Strony umowy dzierżawy mogą
odmiennie uregulować skutki zwłoki dzierżawcy z zapłatą czynszu dzierżawnego,
a przepis art. 703 k.c. miałby zastosowanie tyko wówczas, gdyby strony nie zawarły
w tej materii żadnych postanowień (por. pogłębiona analiza charakteru tego
przepisu – wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 października 2010 r., IV CSK
215/10, nie publ.).
3. Nie można podzielić stanowiska strony skarżącej, że uchwała z dnia
15 marca 2010 r. podjęta została z naruszeniem art. 42 k.c. Z trafnych ustaleń
Sądu meriti wynika, że kurator pozwanej spółki, ustanowiony na podstawie art. 42
k.c., nie naruszył swoich ustawowych kompetencji, zwołując Nadzwyczajne
Zebranie Wspólników, które podjęło kwestionowaną uchwałę o rozwiązaniu
i likwidacji pozwanej Spółki. Eksponowany w skardze związek między treścią art.
42 k.c. a podjęciem kwestionowanej uchwały nie ma charakteru merytorycznego,
nie sposób też twierdzić, że doszło do naruszenia, ujmowanej nawet szeroko,
procedury podejmowania uchwały.
Z przedstawionych względów nie można twierdzić, że Sąd Apelacyjny
naruszył przepisy art. 703 k.c. i art. 42 k.c. Oznaczało to konieczność oddalenia
skargi kasacyjnej jako nieuzasadnionej (art. 39814 k.p.c.).