Legislator Giurisprudenza & Legislazione
IV CSK 12/11 Generato dall'IA

Supreme Court quashes cassation ruling for failure to update expert opinion on property value per Civil Procedure Code.

Numero d'incarto IV CSK 12/11
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Parzialmente accolto (Partially Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court quashed the lower court's cassation decision regarding a joint property division case between Bogdan G. and Halina G. The court found the lower court erred by failing to obtain a new expert opinion to update the value of a specific plot of land, violating procedural requirements. While the court rejected the claim that debts were improperly excluded from the asset pool, it held that the original valuation was legally insufficient. Consequently, the case was remanded to the District Court for a fresh determination of the property's current value through proper expert proceedings.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 278 k.p.c.; Art. 156 ust. 7 u.g.n.: An expert opinion providing special knowledge required for a judgment must be obtained anew if the underlying facts, such as property value, have materially changed, and cannot be replaced by witness testimony or judicial knowledge.

Parole chiave

Generato dall'IA
joint property division expert opinion update Civil Procedure Code property valuation cassation procedure special knowledge remand for retrial

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 278 k.p.c.
specjalnych, to zaś oznacza - zgodnie z art. 278 k.p.c. - konieczność zasięgnięcia
Art. 156 ust. 7 u.g.n.
wyceny. Zgodnie z art. 156 ust. 3 u.g.n., operat szacunkowy - sporządzona na
Art. 684 k.p.c.
k.p.c., art. 684 w związku za art.
Art. 567 § 3 k.p.c.
684 w związku za art. 567 § 3 k.p.c., art.
Art. 1036 k.c.
wnioskodawcy zarzucił naruszenie art. 1036 k.c., art.
Art. 384 k.p.c.
Przewidziany w art. 384 k.p.c. zakaz reformationis in peius
Art. 378 k.p.c.
Art. 398 § 13 § 2 k.p.c.
w postępowaniu kasacyjnym ustaleń faktycznych (art. 398 13 § 2 k.p.c.) –
Art. 398 § 15 § 1 k.p.c.
w postępowaniu kasacyjnym ustaleń faktycznych (art. 398 13 § 2 k.p.c.) –
Art. 108 § 2 k.p.c.
39815 § 1 oraz art. 108 § 2 w związku z art.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
II CSK 245/06
II CSK 245/06, niepubl.).
III CZP 7/77
Najwyższego z dnia 11 marca 1977 r., III CZP 7/77, OSNC 1977, nr 11, poz.
I CKN 379/98
i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 września 1999 r., I CKN 379/98,
V CSK 13/10
Supreme Court partially allowed appeal regarding unequal shares in joint property after divorce and death.
IV CK 106/05
Supreme Court voids appeal judgment for mixing market and replacement value methods in permanent usage right valuation.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt IV CSK 12/11

POSTANOWIENIE

Dnia 20 października 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk

SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Bogdana G.

przy uczestnictwie Haliny G.

o podział majątku wspólnego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 października 2011 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 15 lipca 2010 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu

Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2008 r. Sąd Rejonowy dokonał podziału

majątku wspólnego wnioskodawcy i uczestniczki postępowania w ten sposób, że

wnioskodawcy przyznał prawo własności zabudowanej nieruchomości stanowiącej

działkę nr 171, położonej w T., oznaczone wierzytelności, udziały w dwóch

spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością i określone ruchomości, a uczestniczce

postępowania – prawo własności niezabudowanej nieruchomości stanowiącej

działkę nr 172, położonej w T., spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu

mieszkalnego nr 8, położonego przy ul. Z. 12, oznaczone wierzytelności i

ruchomości,

ponadto

zasądził

od

wnioskodawcy

na

rzecz

uczestniczki

postępowania 46 493,13 zł tytułem dopłaty i orzekł o kosztach postępowania.

Sąd ustalił, że wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 31 marca 2006 r. zostało

rozwiązanie przez rozwód małżeństwo Bogdana G. i Haliny G., zawarte dnia 16

kwietnia 1983 r. Wspomniany wyrok uprawomocnił się dnia 22 kwietnia 2006 r.

W skład majątku wspólnego - co było bezsporne - wchodziły wymienione

wyżej

nieruchomości.

Na

podstawie

dowodu

z

opinii

biegłego

z

dnia

15 października 2007 r. Sąd ustalił, że zabudowana działka nr 171 ma wartość

395 000 zł, niezabudowana działka nr 172 - 161 000 zł, a spółdzielcze prawo do

lokalu mieszalnego - 298 000 zł. Do majątku wspólnego należały także

szczegółowo oznaczone ruchomości. Ustalona przez biegłego wartość tych

ruchomości wynosi 22 090 zł. W skład majątku wspólnego wchodziły udziały w „C.”

sp. z.o.o. wartości 4500 zł i w „LD M.” sp. z o.o. wartości 7 076,24 zł. Podlegający

podziałowi majątek obejmował też wierzytelność na rachunku bankowym

wnioskodawcy w BPH SA w wysokości 21 531,97 zł i w Banku Spółdzielczym w

wysokości 161,03 zł, wartość zbytych przez wnioskodawcę akcji w „LD H.” SA

wynoszącą 10 604 zł, wierzytelność z tytułu posiadanej przez wnioskodawcę polisy

w Commercial Union Polska w wysokości 24 659,97 i polisy ubezpieczeniowej

uczestniczki postępowania w PZU w wysokości 3000 zł, kwotę 30 000 zł z tytułu

sprzedanego przez wnioskodawcę samochodu Toyota Corolla, kwotę 58 573,06 zł

z tytułu sprzedaży przez wnioskodawcę towarów i wyposażenia sklepów oraz

samochodu Opel Movano (Sąd ustalił, że z uzyskanej ze sprzedaży tych rzeczy

ceny w wysokości 164 237,58 zł wnioskodawca jedynie 105 664,52 zł przeznaczył

na spłatę długów należących do majątku wspólnego). Sąd nie uwzględnił w

podziale majątku wspólnego powstałego przed ustaniem wspólności ustawowej

długu wobec TUiR „Warta” SA w Warszawie wynoszącego łącznie z odsetkami

372 758,58 zł, ponieważ do chwili orzekania nie został on zaspokojony.

Sąd pierwszej instancji przyznał wnioskodawcy – wbrew jego żądaniu –

jedynie prawo własności zabudowanej działki, albowiem wartość udziałów

w majątku wspólnym przemawiała za przyznaniem własności niezbudowanej działki

uczestniczce postępowania. Łączną wartość podlegającego podziałowi majątku

Sąd ustalił w wysokości 1 036 166, 27 zł. Mając na względzie wartość składników

przyznanych wnioskodawcy (564 576,27 zł) i uczestniczce postępowania (471 590

zł), Sąd zasądził od wnioskodawcy na rzecz uczestniczki postępowania dopłatę

w wysokości 46 493,13 zł (564 166,27 zł – 518 083,13 zł).

Apelację wnioskodawcy Sąd Okręgowy oddalił postanowieniem z dnia 21

maja 2009 r. Na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawcy Sąd Najwyższy

postanowieniem z dnia 11 marca 2010 r. uchylił postanowienie Sądu drugiej

instancji

i

przekazał

sprawę

do

ponownego

rozpoznania.

Zaskarżonym

postanowieniem z dnia 15 lipca 2010 r. Sąd Okręgowy ponownie oddalił apelację

wnioskodawcy.

Sąd odwoławczy ustalił, że dług wobec TUiR „Warta” SA w Warszawie,

wynoszący ostatecznie 170 000 zł, powstał w 2001 r. i podlega rozliczeniu

w postępowaniu o podział majątku, ponieważ został spłacony przez wnioskodawcę

w dniu 19 lutego 2009 r. Uczestniczka postępowania powinna zatem stosownie

do jej udziału w majątku wspólnym zwrócić wnioskodawczy 85 000 zł z tego tytułu.

Sąd Apelacyjny uznał – opierając się na ustaleniach dotyczących spłaconych przez

wnioskodawcę długów - że uzyskana przez wnioskodawcę w listopadzie 2006 r.

kwota 164 237,58 zł z tytułu sprzedaży towarów i wyposażenia sklepów oraz

samochodu Opel Movano nie została przeznaczona, jak przyjął Sąd Okręgowy,

na spłatę długów związanych z majątkiem wspólnym i dlatego nie podlegała

rozliczeniu w podstępowaniu o podział majątku wspólnego.

Z ustaleń Sądu odwoławczego wynika, że po wydaniu postanowienia z dnia

21 maja 2009 r., oddalającego wniesioną w sprawie apelację, wnioskodawca dnia

13 października 2009 r. zbył 1/5 część przyznanej mu działki nr 171 za ceną

150 000 zł. Uczestniczka postępowania zbyła natomiast całą działkę nr 172 za

220 000 zł dnia 31 marca 2010 r. W związku z tym Sąd ustalił, że wartość całej

działki nr 171 – wobec zbycia 1/5 jej części za 150 000 zł – wynosi 750 000 zł.

Wartość działki nr 172 ustalił natomiast w wysokości odpowiadającej cenie jej

sprzedaży.

Sąd uwzględnił w podziale majątku wspólnego zbyte przez wnioskodawcę

składniki należące do dzielonego majątku, a ich wartość ustalił według cen

sprzedaży. Wartość majątku wspólnego wynosi 1 555 866,50 zł. Mając na

względzie wartość składników przyznanych uczestniczce postępowania (530 590

zł) i wnioskodawcy (1 025 276 zł), Sąd uznał, że uczestniczce postępowania należy

się od wnioskodawcy dopłata w wysokości 247 343 zł, która jednak –

po uwzględnieniu spłaconego przez wnioskodawcę długu wobec TUiR „Warta”

(85 000 zł) – ostatecznie wynosi 162 343 zł. Jednakże nie było – zdaniem Sądu –

podstaw do zmiany zaskarżonego orzeczenia w zakresie dopłaty, ponieważ

apelację wniósł wyłącznie wnioskodawca.

W

skardze

kasacyjnej,

opartej

na

obu

podstawach,

pełnomocnik

wnioskodawcy zarzucił naruszenie art. 1036 k.c., art. 3 w związku z art. 13 § 2

k.p.c., art. 684 w związku za art. 567 § 3 k.p.c., art. 384 i 378 k.p.c. Powołując się

na te podstawy, wniósł o uchylenie orzeczeń Sądów obu instancji i przekazanie

sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania albo o uchylenie

zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Dla oceny zasadności skargi kasacyjnej rozstrzygające znaczenie ma zarzut

naruszenia art. 684 w związku z art. 567 § 3 k.p.c. polegający na nieprawidłowym

ustaleniu wartości działki nr 171.

Kwestią ustalania wartości nieruchomości w postępowaniu sądowym,

w powiązaniu z dotyczącymi jej przepisami ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r.

o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm. –

dalej: „u.n.g.”), Sąd Najwyższy zajmował się w postanowieniu z dnia 20 maja

2010 r., V CSK 13/10 (OSNC 2011, nr 1, poz. 9). Wyjaśnił, że przepis art. 149

u.g.n. określa zakres stosowania przepisów dotyczących ustalenia wartości

nieruchomości. Stanowi on, że przepisy rozdziału I, działu IV stosuje się –

z wyłączeniem określenia wartości nieruchomości w związku z realizacją ustawy

o scalaniu i wymianie gruntów – do wszystkich nieruchomości, bez względu na ich

rodzaj, położenie i przeznaczenie, a także bez względu na podmiot własności i cel

wyceny. Zgodnie z art. 156 ust. 3 u.g.n., operat szacunkowy - sporządzona na

piśmie przez rzeczoznawcę majątkowego opinia o wartości nieruchomości (art. 156

ust. 1 u.g.n.) – może być wykorzystywany do celu, dla którego został sporządzony,

przez okres 12 miesięcy od chwili jego sporządzenia, chyba że wystąpiły zmiany

uwarunkowań prawnych lub istotne zmiany czynników, przewidzianych w art. 154

u.g.n. Po upływie tego okresu operat szacunkowy – w myśl art. 156 ust 4 u.g.n. –

może być wykorzystany po potwierdzeniu jego aktualności przez rzeczoznawcę

majątkowego. Potwierdzenie aktualności operatu następuje przez umieszczenie

stosownej klauzuli przez rzeczoznawcę, który go sporządził.

W piśmiennictwie podkreśla się, że wyrażona w art. 149 u.g.n. zasada

dotyczy

wszystkich

nieruchomości

będących

przedmiotem

postępowania

administracyjnego i sądowego oraz przedmiotem stosunków między różnymi

podmiotami, kształtującymi się bez udziału organów administracji publicznej

i sądów, jeżeli czynność prawna wymaga określenia wartości nieruchomości

zgodnie z obowiązującymi przepisami albo gdy taka potrzeba wynika z woli stron.

Wśród postępowań sądowych wymagających określenia wartości nieruchomości –

jeżeli uczestnicy postępowania nie określą jej zgodnie - wymienia się wprost m.in.

postępowanie o podział majątku wspólnego, zniesienie współwłasności i dział

spadku.

Stosowanie zawartych w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce

nieruchomościami przepisów dotyczących określania wartości nieruchomości

w postępowaniu sądowym było też przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego

w wyroku z dnia 7 października 2005 r., IV CK 106/05 (OSNC 2006, nr 7-8, poz.

128). Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zgodnie z art. 240 ust. 2 u.g.n., ilekroć

w przepisach odrębnych ustaw jest mowa o czynnościach wykonywanych przez

biegłych lub inne osoby uprawnione do szacowania nieruchomości, tylekroć należy

przez to rozumieć, że czynności te mogą wykonywać wyłącznie rzeczoznawcy

majątkowi, o których mowa w ustawie. Oznacza to, że także w postępowaniu

sądowym szacowania nieruchomości powinien dokonać rzeczoznawca majątkowy,

któremu

nadano

21 sierpnia 1997

rzeczoznawca

to

r.

o

uprawnienie

zgodnie

gospodarce

nieruchomościami.

majątkowy,

dokonując

z

przepisami

szacowania

Tym

(wyceny)

ustawy

samym

z

dnia

biegły

nieruchomości,

powinien przestrzegać przepisów rozdziału I, działu IV u.g.n. Wynika to

jednoznacznie z art. 149 u.g.n., dokonana w sprawie wycenia nieruchomości

powinna być zatem zgodna ze wskazanymi w nim przepisami prawa.

Z akt sprawy wynika, że ustalenie wartości działki nr 171 - z tego powodu,

że uczestnicy postępowania nie ustalili jej zgodnie – było przedmiotem opinii

biegłego z dnia 15 października 2007 r. W chwili orzekania przez Sąd odwoławczy

(15 lipca 2010 r.) opinia wymagała zatem aktualizacji w sposób wskazany w art.

156 ust. 4 u.g.n., ponieważ upłynął przewidziany w art. 156 ust. 3 u.g.n.

dwunastomiesięczny termin do jej wykorzystania w sprawie. Wspomniana opinia

nie została jednak zaktualizowana, a Sąd odwoławczy samodzielnie, bez

uprzedzenia uczestników postępowania, ustalił nową – w jego przekonaniu –

aktualną wartość działki nr 171.

Nie

ulega

wątpliwości,

że

aktualizacja

opinii

wymaga

wiadomości

specjalnych, to zaś oznacza - zgodnie z art. 278 k.p.c. - konieczność zasięgnięcia

opinii biegłego. W piśmiennictwie i w orzecznictwie zgodnie podkreśla się,

że dowód z opinii biegłego ma charakter szczególny, ponieważ jego celem jest

dostarczenie sądowi wiadomości specjalnych niezbędnych do rozstrzygnięcia

sprawy. Z tego względu nie można go zastąpić inną czynnością dowodową

(np. przesłuchaniem świadka) lub zaniechać jego przeprowadzenia z powodu

posiadania wiedzy specjalnej przez sędziego wchodzącego w skład sądu

orzekającego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2006 r.,

II CSK 245/06, niepubl.). Za potrzebą zaktualizowania opinii, zgodnie z art. 156 ust.

4 u.g.n., przemawia także zawarte w tym przepisie unormowanie. Wskazano w nim

jednoznacznie podmiot uprawniony do potwierdzenia aktualizacji opinii i sposób

jej dokonania.

Nie ulega wątpliwości, że dokonane w sprawie ustalenie wartości działki nr

171 nie odpowiada przedstawionym wyżej wymaganiom. Zarzut wydania

zaskarżonego postanowienia z naruszeniem art. 684 w związku z art. 567 § 3 k.p.c.

należało zatem uznać za uzasadniony.

Nie można natomiast podzielić zarzutu skarżącego, że doszło do wydania

zaskarżonego postanowienia z naruszeniem art. 1036 k.c. w sposób wskazany

w uzasadnieniu podstawy kasacyjnej. Skarżący wiąże naruszenie tego przepisu

z kwestią rozliczenia długów, które spłacił pieniędzmi uzyskanymi ze sprzedaży

towarów i wyposażenia sklepu oraz samochodu Opel Movado (164 237,58 zł).

Tymczasem wspomniane długi nie były przedmiotem rozliczenia w postępowaniu

o podział majątku wspólnego, ponieważ nie należały – jak wynika z wiążących

w postępowaniu kasacyjnym ustaleń faktycznych (art. 398 13 § 2 k.p.c.) –

do podlegającego podziałowi majątku wspólnego.

Nieuzasadniony jest również zarzut, że zaskarżone postanowienie zostało

wydane z naruszeniem art. 384 i 378 k.p.c. polegającym - zdaniem skarżącego - na

„dokonaniu

ponownego

podziału

majątku

wspólnego

tylko

na

niekorzyść

wnioskodawcy”. Zaskarżone postanowienie należy do orzeczeń działowych

charakteryzujących się – podobnie jak orzeczenia o zniesieniu współwłasności –

tzw. niepodzielnością rozstrzygnięć. Zaskarżając takie orzeczenie, skarżący musi

się liczyć z tym, zwłaszcza, jeżeli kwestionuje orzeczenie w całości - tak jak miało

to miejsce w apelacji wniesionej w niniejszej sprawie – że sąd drugiej instancji

może wydać orzeczenie, które będzie dla niego mniej korzystne niż orzeczenie

sądu pierwszej instancji. Przewidziany w art. 384 k.p.c. zakaz reformationis in peius

nie ma charakteru bezwzględnego. W szczególności w orzecznictwie utrwalił się

pogląd, że wymieniony zakaz nie obowiązuje w wypadku niepodzielności

rozstrzygnięć

zawartych

w

zaskarżonym

orzeczeniu

(por.

uchwałę

Sądu

Najwyższego z dnia 11 marca 1977 r., III CZP 7/77, OSNC 1977, nr 11, poz. 205

i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 września 1999 r., I CKN 379/98,

OSNC 2000, nr 3, poz. 59).

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji

postanowienia (art. 39815 § 1 oraz art. 108 § 2 w związku z art. 39821 k.p.c.).

jw