Legislator Giurisprudenza & Legislazione
IV CSK 115/08 Generato dall'IA

Supreme Court reverses lower court for violating procedural priority rule regarding conflicting land registry entries.

Numero d'incarto IV CSK 115/08
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court of Poland revoked the lower court's decision to reject a company's request to register a claim for contract conclusion in the land registry. The company argued that the lower court failed to follow the chronological order of conflicting applications, violating the principle that earlier filings take precedence. The court held that the lower court erred by ignoring the specific procedural rules governing the sequence of competing entries, thereby depriving the applicant of a fair hearing.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 12 ust. 1 u.k.w.h.; Art. 316 § 1 k.p.c.; The principle of equality in civil proceedings requires that conflicting applications be processed in the order of their submission, and the general rule regarding the state of affairs at the end of proceedings must yield to specific regulations ensuring procedural fairness.

Parole chiave

Generato dall'IA
land registry entries procedural priority conflicting claims civil procedure law chronological order fair hearing registration dispute

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 12 ust. 1 u.k.w.h.
rzeczowych ograniczonych (art. 12 u.k.w.h.), ochrony na podstawie rękojmi (art.
Art. 6 ust. 3 k.p.c.
zarzutów merytorycznych odnoszących się do naruszenia art. 626 k.p.c.
Art. 8 k.p.c.
potwierdzone zostały przez wyraźne określenie wyjątków (art. 85 u.k.w.h.) oraz treść §
Art. 29 u.k.w.h.
zgodnie z art. 29 u.k.w.h., ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o dokonanie
Art. 316 § 1 k.p.c.
wieczystej Kw (...)3, ponieważ w chwili orzekania (art. 316 § 1 k.p.c.) prawo
Art. 192 pkt 3 k.p.c.
w art. 192 pkt 3 w związku z art.
Art. 13 § 2 k.p.c.
z art. 13 § 2 k.p.c. przez błędne
Art. 6266 k.p.c.
dotyczącym skutków naruszenia art. 6266 i 6267 k.p.c., co do których uznaje, że może
Art. 6267 k.p.c.
626 § 1 w związku z art. 6267 § 1 i 2 k.p.c.
Art. 3981 § 1 pkt 2 k.p.c.
z art. 3981 § 1 pkt 2 k.p.c.).

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt IV CSK 115/08

POSTANOWIENIE

Dnia 30 października 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Strus (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z wniosku D.(...) Spółki z o.o. w G.

przy uczestnictwie Gminy Miasta G., A. K. i U. K.

o wpis,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 30 października 2008

r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w G.z dnia 12

marca 2007 r., sygn. akt III Ca (…),

uchyla zaskarżone postanowienie i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w G.

do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

A. K. i U. K. (określane dalej również jako współwłaścicielki) oraz D.(...) spółka z

ograniczoną odpowiedzialnością w G. (dalej: spółka) zawarli 8 czerwca 2005 r. umowę

przedwstępną, zobowiązującą współwłaścicielki do sprzedaży nieruchomości o pow. ok.

6000 m2, składającej się z działki o pow. 4 663 m 2, oznaczonej numerem ewidencyjnym

(...)/2 oraz z uzupełniającej części działki nr ew. (...)/4. Tytułem własności była

ostateczna decyzja Starosty G. (Starostwo Powiatowe w P.) G.(…)/04/05 z 26 września

2005 r.

o zwrocie

wywłaszczonej

nieruchomości.

Działki

stanowiły

część

nieruchomości Gminy Miasta G., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr (...)1.

Na wniosek współwłaścicielek działki te uległy następnie podziałowi; z działki nr (...)/2

utworzono działki nr (...)/5, (...)/6 i (...)/7, a z działki nr (...)/4 utworzono działki nr (...)/8 i

(...)/9. Spółka sprecyzowała wówczas swe roszczenie i domagała się sprzedaży działek

nr (...)/7 i (...)/9 - wg. nowego oznaczenia.

Współwłaścicielki złożyły 3 marca 2006 r. wniosek o odłączenie z księgi nr kw

(...)1 swej nieruchomości, tj. działek utworzonych w wyniku podziału i założenie nowej

księgi wieczystej. Spółka w dniu 26 czerwca 2006 r. złożyła wniosek o wpis w dziale III.

księgi nr (...)1 roszczenia o zawarcie przyrzeczonej umowy. Przed odłączeniem i

założeniem nowej księgi, współwłaścicielki sprzedały w dniu 6 lipca 2006 r.

nieruchomość składającą się z wymienionych wyżej działek nr (...)/7 i (...)/9 (akt not. rep.

A. nr (...)/2006), po czym nabywca tego samego dnia sprzedał ją spółce I. S.A.(akt not.

rep. A. nr (...)/2006). W dniu 10 lipca 2006 r. notariusz przesłał wnioski o ujawnienie

nabywców w księdze wieczystej. Zostały uwzględnione w dniach (odpowiednio) 2 i 4

października 2006 r. Przedtem, w dniu 24 lipca 2006 r. Sąd Rejonowy uwzględnił

wniosek współwłaścicielek z 3 marca 2006 r. i założył księgę wieczystą Kw (...)3 dla

nieruchomości odłączonej z księgi wieczystej nr (...)1 wpisując je w dziale II. a pomijając

wniosek Spółki o wpis roszczenia. W tym stanie spółka złożyła w dniu 12 września 2006

r. ponownie wniosek o wpis w dziale III nowozałożonej księgi, roszczenia wynikającego

z umowy zawartej 8 czerwca 2005 r.

Oddalenie pierwszego wniosku o wpis roszczenia, złożonego 26 czerwca 2006 r.

[sygn. Dz. Kw (...)/06] nastąpiło w dniu 18 października 2006 r. Sąd Okręgowy po

rozpoznaniu sprawy na skutek apelacji spółki od wskazanego postanowienia oddalił

apelację wnioskodawczyni postanowieniem z 12 marca 2007 r., sygn. akt odwoławczych

III Ca (…)

Uzasadniając swe rozstrzygnięcie Sąd drugiej instancji przytoczył następujące

argumenty:

•

Roszczenie o wpis może być ujawnione tylko w księdze wieczystej prowadzonej

dla nieruchomości, której wniosek dotyczy i wymagania tego nie spełnia księga

wieczysta Kw nr (...)1 wniosek Spółki z 26 czerwca 2006 r.

Sąd Rejonowy nie miał podstawy do przekazania wniosku spółki do akt księgi

wieczystej Kw (...)3, ponieważ w chwili orzekania (art. 316 § 1 k.p.c.) prawo

własności nie przysługiwało już współwłaścicielkom, a nieruchomość była

ujawniona w księdze wieczystej Kw nr (...)3. Roszczenie nie mogło być zatem

ujawnione w księdze Kw (...)1, a poza tym wnioskodawca złożył również wniosek

o taki sam wpis w księdze Kw (...)3 i „rozpoznanie wniosku w księdze wieczystej

Kw (...)1" stało się bezprzedmiotowe.

Przytoczone przeszkody zwalniały również Sąd Okręgowy od rozważania

zarzutów merytorycznych odnoszących się do naruszenia art. 626 k.p.c.

w związku z art. 65 § 2 k.c. i art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy o księgach wieczystych i

hipotece.

Spółka zaskarżyła to postanowienie skargą kasacyjną opartą na obydwu

podstawach. Zarzuty skargi wskazują naruszenie art. 6269 w zw. z art. 316 § 1 i art. 13

§ 2 k.p.c. oraz art. 6268 § 1 i 2 a także art. 385 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. przez błędne

przyjęcie istnienia przeszkody do wpisu roszczenia i zaniechanie przekazania wniosku z

księgi dotychczasowej do księgi nowej, i rozpoznaniu go odnośnie do konkretnych

działek a nie księgi wieczystej. Według skarżącej wniosek winien podążać za

nieruchomością, ponieważ w ten sposób można chronić interes wierzyciela. Zarzucono

też naruszenie przepisów art. 28 i 29 u.k.w.h., art. 16 ust. 2 pkt 2 i art. 34 k.w.h. przez

ich niezastosowanie.

Skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania.

Uczestnicy A. K. i U. K. odpowiadając na skargę kasacyjna wnosiły o jej

oddalenie i o zasądzenie kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skardze kasacyjnej nie można odmówić uzasadnionej podstawy.

Współwłaścicielki nieruchomości, dla której jest prowadzona księga wieczysta nr

(...)1, we wniosku z 3 marca 2006 r. domagały się odłączenia tej części (działki nr (...)/7,

(...)/9 i (...)/11) z księgi dotychczasowej i założenia dla niej nowej księgi wieczystej. W

związku z tym wyłania się pytanie, czy wniosek Spółki o wpis roszczenia w dziale III. był

dopuszczalny, skoro właściciel wpisany w dziale II., tj. Gmina Miasta G. nie była stroną

zobowiązaną do zawarcia umowy sprzedaży.

Zabezpieczający cel wpisu roszczenia wynika ze skutków, określonych w art. 17

u.k.w.h., odnoszących się do praw nabytych po ujawnieniu. Zamierzone przez

wnioskodawcę przekształcenie actio in personom w actio in rem scripta wymaga zatem,

aby w chwili wpisu zobowiązany w stosunku obligacyjnym był również właścicielem

nieruchomości, wpisanym w dziale II.

Reguła

ta

nie

determinuje

jednak

postępowania

poprzedzającego

i umożliwiającego wpisy prawa własności oraz roszczenia; nie wyłącza zatem złożenia

przez wierzyciela wniosku ze wskazaniem księgi, w której zobowiązany nie jest a nawet

nie może jeszcze być wpisany, ponieważ ujawnienie jego prawa w dziale II. wymaga

jednocześnie odłączenia nieruchomości z księgi dotychczasowej i przyłączenia do innej

lub założenia nowej księgi wieczystej. Nie budzi wątpliwości, że zmiana właściciela

części gminnej nieruchomości wynikała z ostatecznej decyzji i wywołała potrzebę

ujawnienia współwłaścicielek przez odłączenie zwróconej im nieruchomości oraz

założenie dla niej nowej księgi. Skutki tej decyzji znalazły odzwierciedlenie w księdze

dotychczasowej, w postaci wpisu ostrzeżenia o niezgodności między stanem prawnym

ujawnionym a stanem rzeczywistym (art. 62613 § 1 k.p.c.) dokonanego w dniu 12

kwietnia 2006 r. Wpis ten ujawniał po raz pierwszy - choć bez skutków związanych z

wpisem w dziale II. - właścicieli tej części nieruchomości. Żądając odłączenia

nieruchomości i wpisu w dziale II, zobowiązane do sprzedaży - mogły domagać się jako

współwłaścicielki - również wpisu roszczenia drugiej strony w dziale III. na podstawie

umowy przedwstępnej (art. 6262 § 5 k.p.c.). Do takiego wniosku prowadzi również art.

34 u.k.w.h. wyrażający zasadę ciągłości wpisów, jako zabezpieczenia domniemania

zgodności wpisów ze stanem rzeczywistym, dopuszczający jednoczesny wpis prawa i

osoby tym prawem dotkniętej.

W tym stanie nie można odmówić również wierzycielowi, tj. spółce domyślnego

przyłączenia się do postępowania o wpis prawa własności i złożenia wniosku o wpis

swego roszczenia, ze wskazaniem jednak księgi obejmującej jeszcze nieruchomość

objętą umową przedwstępną. Wniosek spółki antycypował wpis współwłaścicielek, a

jego skuteczność zależała m.in. od skuteczności wniosku o wpis w dziale II.

potwierdzonej wpisem z 24 lipca 2006 r. w księdze Kw (...)3.

Następnym zagadnieniem jest zakres czynności sądu prowadzącego księgi

wieczyste, składających się na wpis połączony z odłączeniem dokonywanych –

co trzeba

podkreślić,

przez

ten

sam

sąd

znający

z

urzędowania

kontekst

podejmowanych czynności, albowiem przyłączenie i odłączenie dotyczą tego samego

wniosku. Ponadto trzeba uściślić sformułowanie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego

postanowienia „o rozpoznaniu wniosku w księdze wieczystej". W rzeczywistości chodzi o

rozpoznanie sprawy o wpis jako całości pod względem podmiotowym i przedmiotowym.

Księga wieczysta nie stanowi celu działań sądu i uczestników, ponieważ pełni funkcje

„urządzenia" umożliwiającego jawność stanu prawnego nieruchomości. W chwili

składania wniosku o wpisy w dziale II. i w dziale III. nie było innej księgi prowadzonej dla

nieruchomości zwróconej decyzją administracyjną A. K. i U. K., dlatego obydwa wnioski

wskazujące m.in. nr Kw (...)1 określały przedmiot postępowania, natomiast nie zamykały

postępowania wszczętego w celu ujawnienia prawa własności i roszczenia.

Przyznać

należy,

że

odłączenie

nieruchomości

w

postępowaniu

wieczystoksięgowym ukierunkowanym ku wpisom ma szczątkową regulację w ustawie o

księgach wieczystych i hipotece. Wytłumaczeniem tego może być milczące założenie,

że taka czynność nie prowadzi per se do zmiany stanu prawnego - dotyczącego również

obciążeń. W przeciwnym razie podział nieruchomości stawałby się narzędziem do

jednostronnego uwolnienia się od nich, a takich skutków ustawy zakładać nie można,

ponieważ prawo prywatne wyraża zasadę przeciwną (art. 354 k.c.), a prawo publiczne w

części odnoszącej się do sądów nakazuje podległość ustawom (art. 178 ust. 1

Konstytucji) i wyklucza dowolność w ograniczaniu praw do mienia.

Neutralność czynności odłączenia nieruchomości wobec ich stanu prawnego

potwierdzone zostały przez wyraźne określenie wyjątków (art. 85 u.k.w.h.) oraz treść §

11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r.

nakazującego w razie założenia nowej księgi wieczystej dla części obciążonej

nieruchomości, przeniesienie z urzędu do współobciążenia wszystkich praw, roszczeń,

ciężarów i ograniczeń ciążących na nieruchomości.

Przyjmując nawet, że przepis rozporządzenia dotyczy obciążeń wpisanych, nie

sposób pominąć okoliczności, że przeszkoda do uwzględnienia wniosku spółki miała

charakter przejściowy, ponieważ wynikała z oczekiwania na załatwienie wniosku o wpis

własności.

W tej sytuacji uzasadnione jest rozumowanie prowadzące do wniosku

o obowiązku przeniesienia do nowej księgi również wzmianki o wniosku z działu III., a

także fizyczne wyodrębnienie tego wniosku wraz z załączonymi dokumentami i złożenie

do akt i dokumentów nowozakładanej księgi. Z chwilą jej założenia i dokonania wpisu w

dziale II. odpadły przeszkody w rozpoznania wniosku o wpis roszczenia.

W tym miejscu ujawnia się doniosłość kolejności wpisów. Z przedstawionego toku

zdarzeń wynika, że w dniu 24 lipca 2006 r. po rozpoznaniu wniosku współwłaścicielek

powinny w aktach nowej księgi oczekiwać jeszcze trzy wnioski:

l.

wniosek Spółki o wpis roszczenia

2. wniosek D.(...) sp. j., na podstawie aktu not. z 6 lipca 2006 r. o wpis w dziale II.,

3. wniosek K.(...) S.A., na podstawie aktu not. również z 6 lipca 2006 r. o wpis w

dziale II.

Można je określić mianem kolizyjnych, ponieważ uwzględnienie pierwszego obciąża

prawa nabywców nieruchomości i wpływa na ich wartość gospodarczą. Wspominany art.

17 u.k.w.h. stanowi bowiem, że przez ujawnienie w księdze wieczystej prawo osobiste

lub roszczenie uzyskuje skuteczność względem praw nabytych przez czynność prawną

po jego ujawnieniu. Poza tym ujawnienie prawa przez wpis w księdze wieczystej,

zgodnie z art. 29 u.k.w.h., ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o dokonanie

wpisu.

W

idealnie

funkcjonującym

systemie

dokonywania

wpisów,

wpis

współwłaścicielek w dziale II. nastąpiłby przed złożeniem wniosku spółki, a rozpoznania

jej wniosku sąd dokonałby przed złożeniem wniosków kolejnych nabywców, skoro

najkrótszy dzielący je termin wynosił dwa tygodnie. Rzeczywiste terminy rozpoznania

wniosków o wpisy wynoszące po kilka miesięcy, spowodowały zderzenie się reguł

stosowanych w postępowaniu wieczystoksięgowym, tj. przestrzegania kolejności wpływu

i uwzględniania stanu z chwili orzekania.

Trzeba zauważyć, że właściwe ich stosowanie w wypadku dokonywania wpisów

ze zwłoką, wymaga rozwagi sądu prowadzącego księgi wieczyste i przestrzegania

zasad sprawiedliwości proceduralnej, aby wydawanymi orzeczeniami nie wyrządzić

szkody uczestnikom postępowania.

Uznanie pierwszeństwa reguły wynikającej z art. 316 § 1 k.p.c. może uzasadniać

przekonanie

o

niedopuszczalności

uwzględnienia

wniosku

spółki,

ponieważ

w październiku 2006 r., tj. w chwili oddalenia jej wniosku, w dziale II. księgi nr (...)1 nie

było wpisu prawa własności A. K. i U. K. do nieruchomości, dla której księga jest

prowadzona ani prawa własności nieruchomości objętej umowa przedwstępną, dla

której była już prowadzona księga Kw (...)3. Nie można jednak pominąć przyczyny tego

stanu, i wypływających z niego konkluzji; w szczególności nie można zakładać, że

racjonalny ustawodawca tworząc system zapewniający jawność stanu prawnego

nieruchomości i ochrony praw i roszczeń dopuszczał dowolność w kształtowaniu

postępowania wieczystoksięgowego, mimo że od tego zależy skuteczność, a przez to

również wartość praw. Jednym z czynników wpływających na wynik postępowania jest

porządek rozpoznawania wniosków. Ustawa nie reguluje tego wprost, jak czynił to np. §

93 austriackiej ustawy hipotecznej z 25 lipca 1871 r. w myśl którego "chwila wniesienia

podania do sądu hipotecznego jest stanowczą dla ocenienia tego podania", natomiast w

art. 626 § 1 w związku z art. 6267 § 1 i 2 k.p.c. ustala kolejność wniosków, czyli

okoliczność wiążącą się z chwilą wpływu a doniosłą przy ustalaniu pierwszeństwa praw

rzeczowych ograniczonych (art. 12 u.k.w.h.), ochrony na podstawie rękojmi (art. 6 ust. 3

i art. 8) lub mocy wstecznej wpisu (art. 29).

Jest to wyraźna wskazówka, że zasada równości stron postępowania cywilnego

wymaga rozpoznawania spraw według kolejności wniosków. Odpowiada to poczuciu

sprawiedliwości wyrażanemu w paremii prior tempore potior iure, a ze względu na

paradygmat racjonalnego ustawodawcy pozwala uniknąć błędnej wykładni art. 316 k.p.c.

w razie istnienia stanu rzeczy będącego wynikiem naruszenia kolejności rozpoznawania

wniosków kolizyjnych. Błąd polega na nadaniu ogólnemu przepisowi charakteru

nadrzędnego w stosunku do regulacji szczególnych i na odmowie oceny zgodności

zdarzeń zmieniających „stan rzeczy" w toku postępowania z zasadami postępowania

cywilnego. Do takiej rozszerzającej wykładni art. 316 § 1 k.p.c. brak podstawy, jeżeli

uwzględni się omawiane zdarzenia nastąpiły w toku postępowania, a takie wypadki mają

swoją odrębną regulację np. w art. 192 pkt 3 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. Od zasady

zgodności orzeczenia ze stanem rzeczy w chwili zamknięcia rozprawy istniej ą również

inne wyjątki np. ograniczające zakres kognicji sadu w postępowaniu o wpis lub cofające

skutki wpisu do stanu z chwili wpłynięcia wniosku.

Wnioskodawca w rozpoznawanej sprawie, tj. spółka, zmierzała we właściwym czasie do

zabezpieczenia przysługującego jej roszczenia i należało oczekiwać, że sąd będzie

rozpoznawał wnioski w tej sprawie stosownie do kolejności wpływu. Sąd Najwyższy

niejednokrotnie podkreślał znaczenie tej zasady, przy rozpoznawaniu wniosków

kolizyjnych, zwłaszcza dotyczących hipoteki (postanowienia z 13 grudnia 2001 r., IV

CKN 369/01, OSNC 2002, nr 10, poz. 126 oraz z dnia 24 kwietnia 2004 r. I CK 365/04

(nie publ.). Kontynuując ten kierunek wykładni, w uchwale z 29 kwietnia 2008 r. III

CZP17/08 (nie publ.) zwrócił uwagę na znaczenie odpowiednio stosowanego art. 192

pkt 3 k.p.c., którego dyspozycja pozwala odstąpić od ogólnie wyrażonej w 316 k.p.c.

normy nakazującej uwzględnianie stanu rzeczy w chwili zamknięcia rozprawy, bądź

orzekania. Zapatrywania zawarte w wskazanych orzeczeniach Sąd Najwyższy w

składzie rozpoznającym skargę kasacyjną spółki należy podzielić z zastrzeżeniem

dotyczącym skutków naruszenia art. 6266 i 6267 k.p.c., co do których uznaje, że może

ono stanowić uzasadnioną podstawę skargi kasacyjnej, jeżeli mogło mieć wpływ na

treść postanowienia Sądu drugiej instancji (arg. z art. 3981 § 1 pkt 2 k.p.c.).

Charakter kolizji między wpisem roszczenia o zawarcie umowy a wpisem prawa

własności nie wyłącza uwzględnienia wniosku o wpis roszczenia oraz wniosków o wpisy

nabywców nieruchomości; nie sprzeciwia się temu art. 316 § 1 k.p.c. W postępowaniu o

wpis, sąd nie rozstrzyga bowiem skutków wynikających z art. 17 u.k.w.h. ani dobrej

wiary nabywcy. Te okoliczności oceniane także pod kątem unormowania zawartego w

art. 29 u.k.w.h. mogą mieć znaczenie dopiero w razie dochodzenia roszczenia przez

wierzyciela. Przytoczone okoliczności wymagają zatem uznania podstawy przytoczonej

w skardze kasacyjnej za usprawiedliwioną i uchylenia postanowienia oddalającego

apelację (art. 39815 § 1 k.p.c.).