Legislator Giurisprudenza & Legislazione
IV CSK 113/06 Generato dall'IA

Supreme Court quashes lower court ruling for failing to examine all cassation grounds regarding land registry entry correction.

Numero d'incarto IV CSK 113/06
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Parzialmente accolto (Partially Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court quashed the lower court's dismissal of the plaintiff's request to correct a land registry entry regarding a mortgage. The lower court incorrectly applied Article 5 of the Civil Code to dismiss the claim based on public policy, ignoring the specific nature of registry correction actions. The Supreme Court held that such claims require full examination of all cassation arguments and cannot be rejected solely on public policy grounds.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 227 k.p.c. w zw. art. 378 k.p.c.; Art. 398 § 15 k.p.c.; Art. 10 u.k.w.h.; Art. 5 k.c.; Art. 95 Prawa bankowego: In proceedings to correct land registry entries, the court must examine all cassation grounds and cannot dismiss the claim based on public policy if the claim is a specific type of declaratory action regarding the existence of rights.

Parole chiave

Generato dall'IA
correction of land registry entries cassation proceedings examination public policy dismissal mortgage rights transfer civil code article 5 application

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 227 k.p.c. w zw. art. 378 k.p.c.
Art. 398 § 15 k.p.c.
Z tych względów skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu (art. 398 15
Art. 10 u.k.w.h.
Roszczenie, którego źródłem jest art. 10 u.k.w.h. to uprawnienie do
Art. 5 k.c.
się na pogląd wyrażony w doktrynie wskazał, że art. 5 k.c. ma zastosowanie z
Art. 95 Prawa bankowe
dokonywano wpisu spornej hipoteki, obowiązujący wtedy art. 95 ustawy z dnia
art. 506 k.c
art. 245 k.c
bankowego, art. 245 k.c. w zw. z art. 158 k.c., art., 248 k.c., art. 48 ust 1, art. 68,
art. 158 k.c
z art. 158 k.c., art., 248 k.c., art.
art. 71 u.k.w.h
69 i art. 71 u.k.w.h., art.
art. 67 u.k.w.h
z art. 67 u.k.w.h., wniosła o zmianę

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt IV CSK 113/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 sierpnia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Jan Górowski (sprawozdawca)

SSN Barbara Myszka

Protokolant Hanna Kamińska

w sprawie z powództwa M. J.

przeciwko Bankowi […]

o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 3 sierpnia 2006 r.,

skargi kasacyjnej powódki

od wyroku Sądu Okręgowego w B.

z dnia 22 września 2005 r.,

uchyla

zaskarżony

wyrok

i

przekazuje

sprawę

Sądowi

Okręgowemu w B. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powódka wniosła o uzgodnienie treści księgi wieczystej nr (...) prowadzonej

przez Sąd Rejonowy w I. z rzeczywistym stanem prawnym przez wykreślenie z

działu czwartego hipoteki zwykłej zabezpieczającej kredyt w kwocie 1 025 000 zł

wpisanej na rzecz Banku […].

Wyrokiem z dnia 30 grudnia 2004 r. Sąd Rejonowy w I. powództwo oddalił.

Ustalił, że w księdze wieczystej nr (...) od 15 lipca 1997 r. wpisane było jako

właściciel

„Przedsiębiorstwo Rolnicze W..........”

sp. z o.o. Na wniosek tego

właściciela złożony w dniu 27 września 2000 r. została wpisana na rzecz Banku […]

hipoteka zwykła w kwocie 1 025 000 zł oprocentowana na warunkach określonych

w oświadczeniu tego wierzyciela z dnia 25 września 2000 r., zabezpieczająca

kredyt udzielony Spółce.

Notarialną umową z dnia 15 stycznia 2002 r. powódka nabyła własność

nieruchomości objętej księgą wieczystą nr (....) i na tej podstawie w dniu 14 lutego

2002 r. nastąpił jej wpis do działu drugiego. Aneksem z dnia 20 sierpnia 2002 r. do

umowy kredytowej z dnia 25 września 2000 r. zawartej pomiędzy Spółką a

Bankiem, zmieniono treść § 10 ust 1 umowy dotyczącego wysokości odsetek.

Według oceny Sądu pierwszej instancji w dniu 28 września 2000 r., tj. kiedy

dokonywano wpisu spornej hipoteki, obowiązujący wtedy art. 95 ustawy z dnia

29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (tekst jednolity: Dz.U. z 2002 r. Nr 72, poz.

665 ze zm.), nie wymagał oświadczenia właściciela nieruchomości w formie aktu

notarialnego, jeżeli ustanawiano tzw. hipotekę bankową. Wyraził pogląd, że

ustawodawca unormował nim w sposób szczególny wpis tej hipoteki do księgi

wieczystej i wyraźnie podkreślił, że nie podziela poglądu wyrażonego w uchwale

Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2000 r., III CZP 21/01 (OSNC 2002, nr 1,

poz. 5).

Sąd odnosząc się do podniesionego przez powódkę zarzutu wyrażenia

hipoteki w złotych a nie w Euro, odwołał się do treści obowiązującego w dniu

dokonywania wpisu art. 68 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych

i hipotece (tekst jednolity Dz.U. 2001 r. Nr 124, poz. 1361., dalej: „u.k.w.h.”).

Podkreślił, że zapis o konieczności wyrażenia hipoteki w innym pieniądzu niż polski,

gdy wierzytelność została wyrażona w obcej walucie, wprowadził do systemu

prawnego art. 1 pkt. 18 ustawy z dnia 11 maja 2001 r. o zmianie ustawy o księgach

wieczystych i hipotece, ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy

o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz ustawy – Prawo o notariacie

(Dz. U. z 2001 r. Nr 63, poz. 635). Wskazał także wyraźnie, że z samej umowy

kredytowej wynika, że miała być hipoteka wpisana w złotych polskich.

Wyraził pogląd, że zmiana oprocentowania wynikająca z aneksu nie

prowadziła do zmiany ograniczonego prawa rzeczowego i w związku z tym nie

wymagała wpisu do księgi wieczystej ani nie stanowiła odnowienia w rozumieniu

art. 506 k.c.

Powódka w apelacji podnosząc zarzuty naruszenia art. 95 prawa

bankowego, art. 245 k.c. w zw. z art. 158 k.c., art., 248 k.c., art. 48 ust 1, art. 68,

art. 69 i art. 71 u.k.w.h., art. 65 w zw. z art. 67 u.k.w.h., wniosła o zmianę

zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa.

Wyrokiem z dnia 22 września 2005 r. Sąd Okręgowy w B. apelację oddalił i

na podstawie przeprowadzonych z urzędu dowodów dodatkowo ustalił, że w dniu

27 września 2000 r. do Sądu Rejonowego w I. wpłynął wniosek o wpis w dziale

czwartym księgi wieczystej

nr (...)

hipoteki zwykłej w kwocie 1 025 000 z

odsetkami 7,8263 % w stosunku rocznym począwszy od dnia 25 września 2000 r.

na rzecz Banku podpisany przez przedstawiciela Spółki M. W. – brata powódki, w

którym wskazano, że jest związana z udzieleniem wnioskodawcy kredytu w kwocie

640 000 Euro wraz z oświadczeniem Banku.

W dniu 14 lutego 2001 r. przed notariuszem M. S. została zawarta umowa

sprzedaży przedmiotowej nieruchomości. Zbywcę Przedsiębiorstwo Rolnicze W.

sp. z o.o. reprezentował M. S.. na podstawie pełnomocnictwa notarialnego

udzielonego mu w tym samym dniu przez M. W. Nabywcami byli M. W. i W. W., a w

umowie wskazano, że działy III i IV księgi wieczystej nr (...) nie zawierają wpisów.

Cenę określono na kwotę 1 010 000 zł uzgadniając, że zostanie uiszczona w dniu

28 lutego 2001 r. Tego samego dnia przed tym samym notariuszem M. W. i W. W.

zbyli przedmiotową nieruchomość M. J. za kwotę 3 000 000 zł, wskazując jak

poprzednio, że działy III i IV nie zawierają wpisów oraz, że umówiona cena

sprzedaży zostanie zapłacona w dniu 28 lutego 2001 r.

Prawomocnym postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2001 r. Sąd Rejonowy w I.

odmówił wpisu w dziale drugim małżonków M. i W. W. z powodu bezwzględnej

nieważności umowy z dnia 14 lutego 2001 r. ze względu na naruszenie przepisu

art. 29 ust 4 ustawy z dnia 6 maja 1999 r o zmianie ustawy o gospodarce

nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U.

Nr 49, poz. 484 ze zm.). Także prawomocnym postanowieniem z dnia 3 stycznia

2002 r. Sąd Rejonowy w Inowrocławiu oddalił wniosek małżonków M. i W. W. o

wpis w dziale drugim księgi wieczystej prawa własności M. J., na podstawie

zawartej pomiędzy tymi stronami umowy notarialnej z dnia 14 lutego 2001 r.

W dniu 15 stycznia 2002 r. w tej samej kancelarii notarialnej została

sporządzona umowa, w której w celu zwolnienia się od obowiązku zwrotu M. i W.

małżonkom W. zapłaconej przez nich ceny sprzedaży wynikłej z umowy z dnia 14

lutego 2001 r. M. S. działający imieniem spółki W. przeniósł na rzecz tych

małżonków prawo własności przedmiotowej nieruchomości i jednocześnie nabywcy

sprzedali powódce tę nieruchomość za cenę 3 000 000 zł. W umowie tej

stwierdzono, że w dziale IV przedmiotowej księgi wieczystej wpisana jest hipoteka

w kwocie 1 025 000 zł na rzecz Banku […]

Powódka w dniu 14 lutego 2002 r. została wpisana jako właściciel w dziale II księgi

wieczystej a następnie na jej wniosek Sąd Rejonowy w I. w dniu 19 lutego 2002 r.

w dziale IV dokonał wpisu hipoteki zwykłej w kwocie 814 910 Euro na rzecz

Powszechnej Kasy Oszczędności […].

Prokuratura Okręgowa w S. postawiła M. W. między innymi zarzut

doprowadzenia do zawarcia w dniu 14 lutego 2001 r. fikcyjnych umów sprzedaży i

zawyżenia wartości nieruchomości do kwoty 3 000 000 zł, w celu udaremnienia lub

znacznego utrudnienia stwierdzenia przestępczego pochodzenia pieniędzy z

wyłudzonego kredytu. M. S. postawiono zarzut dotyczący udzielenia M. J. pomocy

do wyłudzenia kredytu przez sporządzenie opisanych wyżej fikcyjnych umów

sprzedaży zaś M. J. zarzut, że w dniach 14 lutego 2001 r. i 19 lutego 2001 r.

działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej wspólnie i w porozumieniu z M. W.

zawarła, nie posiadając zdolności kredytowej, umowę kredytu z Bankiem […]w

walucie wymienialnej na zakup nieruchomości rolnej w B. oraz maszyn i urządzeń

rolniczych w wysokości 814 910 Euro, o równowartości 3 000 000 zł, nie mając

zamiaru

ani

możliwości

spłaty

zobowiązań,

posługując

się

przy

tym

poświadczającym nieprawdę aktem notarialnym (...) z dnia 14 lutego 2001 r., oraz

w celu udaremnienia lub znacznego utrudnienia stwierdzenia przestępczego

pochodzenia pieniędzy z wyłudzonego kredytu wspólnie i w porozumieniu z M. W. i

W. W. w dniu 14 lutego 2001 r. zawarła fikcyjną umowę sprzedaży nieruchomości

w B. (rep. ...).

Powódka jest osobą dobrze zorientowaną w obrocie nieruchomościami

i w chwili nabywania przedmiotowej nieruchomości położonej w B. wiedziała o

wpisie spornej hipoteki.

Według oceny

Sądu Okręgowego ustalony stan faktyczny w sposób

jednoznaczny wskazuje, że powódka występując z powództwem nadużyła swego

prawa, gdyż będąc członkiem Rady Nadzorczej Przedsiębiorstwa Rolniczego W.

miała możliwość zaskarżenia wpisu spornej hipoteki apelacją. W chwili nabycia

przedmiotowej nieruchomości wiedziała bądź z łatwością mogła się dowiedzieć o

zaciągniętych przez Spółkę zobowiązaniach, a skoro neguje zasadność wpisu

dopiero w obecnym procesie, to nie zasługuje na ochronę prawną. Z powołaniem

się na pogląd wyrażony w doktrynie wskazał, że art. 5 k.c. ma zastosowanie z

urzędu bez względu na to, czy został podniesiony przez pozwanego zarzut

nadużycia prawa podmiotowego.

Jego zdaniem skoro powódka w dniu 15 stycznia 2002 r., tj. w chwili nabycia

przedmiotowej nieruchomości uważała, że przedmiotowa hipoteka została wpisana

niezgodnie z prawem, to powinna wstrzymać się od jej nabycia. Zarzut

wprowadzenia jej w błąd przy zakupie przez brata M. W. i notariusza M. S. uznał za

niewykazany i zauważył, że także powódce Prokuratura zarzuciła popełnienie

czynów zabronionych związanych z zawarciem przedmiotowej umowy. Sąd wyraził

zdziwienie, że spółka sprzedała nieruchomość za 1 010 000 zł, a następnie chwilę

później powódka miała ją kupić za zawyżoną cenę 3 000 000 zł. Fakt ten powiązał

przyczynowo z zaciągnięciem przez powódkę kredytu w kwocie 814,910 Euro, o

równowartości 3 000 000 zł, co prowadziło do obejścia prawa (np. art. 65 u.k.w.h.)

a nadto do pokrzywdzenia pozwanego Banku i w rezultacie byłoby sprzeczne z art.

5 k.c.

Powódka w skardze kasacyjnej opartej na obydwu podstawach wniosła

o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w całości i o przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania, bądź o orzeczenie co do istoty sprawy przez

uwzględnienie powództwa. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną

wykładnię, bądź niewłaściwe zastosowanie: art. 5 k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c. i art.

95 prawa bankowego, art. 215 – 216 k.s.h., art. 218- 222 k.s.h., art. 201 k.s.h. i art.

210 § 1 k.s.h. oraz obrazę przepisów postępowania w stopniu mającym istotny

wpływ na wynik sprawy, a to: art. 3 k.p.c., art. 6 k.p.c., art. 210 k.p.c., art. 217 k.p.c.,

art. 224 k.p.c. art. 232 k.p.c., art. 378 k.p.c., art. 232 k.p.c. w zw. z art. 381 k.p.c.,

art. 187 § 1 pkt 2 k.p.c. i art. 379 pkt 5 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nieuzasadniony był zarzut nieważności postępowania przed Sądem

Okręgowym (art. 379 pkt 5 k.p.c.) skoro pełnomocnik powódki reprezentował ją na

rozprawach, w czasie których zostały przeprowadzone z urzędu dodatkowe

dowody. Pozbawienie strony możności obrony polega na tym, że strona na skutek

wadliwości czynności procesowych sądu lub strony przeciwnej nie mogła brać i nie

brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części, jeżeli skutki tych uchybień nie

mogły być usunięte na następnych rozprawach przed wydaniem w danej instancji

wyroku (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 1974 r., II CR 155/74,

OSPiKA 1975, nr 3, poz. 66).

Przedmiotem procesu w ścisłym znaczeniu jest roszczenie przez które

należy rozumieć żądanie pozwu zindywidualizowane podaną podstawą (art. 187 §

1 pkt 2 k.p.c.). Roszczenie procesowe stanowiące przedmiot procesu może ulegać

w jego toku przekształceniu na skutek zmiany powództwa przez powoda. Sąd nie

może natomiast z urzędu zmienić faktycznej podstawy pozwu, gdyż nie jest

uprawniony

do

zmiany

powództwa,

czyli

np.

zasądzić

kwoty

z

tytułu

bezpodstawnego wzbogacenia, gdy powód żądanie opiera na fakcie zawarcia

umowy, gdyż w tym zakresie orzekałby bez żądania strony. Także w postępowaniu

apelacyjnym może być, z tego punktu widzenia rozpoznana ta sama czyli

„tożsama” sprawa.

Nie dotyczy to jednak – jak zarzuca nietrafnie skarżący -

doprecyzowania przez strony lub uzupełnienia podstawy faktycznej - w ramach tej

samej sprawy (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 13 września 1960 r.,

II CR 212/60, OSPiKA 1961, nr 7-8, poz. 210).

Jakkolwiek wskazanie przez powoda przepisów prawa materialnego

mogących stanowić podstawę prawną orzeczenia nie jest wymagane – w myśl

zasady da mihi factum dabo tibi ius – to jednak nie pozostaje bez wpływu dla

przebiegu i wyniku sprawy, gdyż jeżeli powód buduje jakąś konstrukcję swego

żądania, to tym samym wytycza granice okoliczności faktycznych które mogą być

istotne dla jej rozstrzygnięcia (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego

1999 r., I CKN 252/98, OSNC 119, nr 9, poz. 152 oraz z dnia 18 marca 2005 r.,

II CK 556/04, OSNC 2006, nr 2, poz. 38.).

O kognicji Sądu drugiej instancji decydują granice apelacji, przytoczone

zarzuty, ewentualne nowe fakty i dowody, konieczność orzeczenia na podstawie

materiału zebranego w sądach obydwu instancji oraz zakaz reformationis in peius.

Ponieważ w obowiązującym stanie prawnym sąd apelacyjny jest sądem

merytorycznym, a więc rozpoznaje sprawę na nowo, to nie jest związany treścią

zarzutów apelacyjnych (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 23 marca 1999 r., III CZP 59/98, OSNC 1999 r., nr 7-8, poz.

124 i wyroki Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 2000 r., III CKN 812/98, OSNC

2000, nr 10, poz. 193, z dnia 6 grudnia 2001 r., I PKN 714/00, OSNP 2003, nr 22,

poz. 544 z dnia 11 maja 2006 r., I CSK 136/05 niepublikowany i postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 4 października 2002, III CZP 62/02, OSNC 2004, nr 1,

poz. 7 i z dnia 21 sierpnia 2003 r., III CKN 392 /01, OSNC 2004, nr 10, poz. 161).

Związanie sądu drugiej instancji zarzutami apelacyjnymi uniemożliwiałoby –

w wypadku braku stosownego zarzutu – wykonywanie funkcji rozpoznawczej,

zwłaszcza w zakresie oceny prawnej podstawy faktycznej powództwa. W takim

wypadku

niejednokrotnie

z

pod

jego

oceny

zastosowania właściwej normy prawa materialnego.

wymykałaby

się

możliwość

Wskazane zarzuty apelacyjne określają jedynie postulowany kierunek

kontroli, co obliguje sąd drugiej instancji do jej przeprowadzenia w wytyczonym

przez nie kierunku. Jeżeli się okaże, że zarzucone uchybienia nie wystąpiły, albo

nie wywarły istotnego wpływu na zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji,

obowiązany jest on z urzędu zbadać czy nie zachodzi nieważność postępowania

przed sądem pierwszej instancji. Poza tym sąd, gdy w sprawie zastępuje stronę

fachowy pełnomocnik i nie zachodzi podejrzenie fikcyjności procesu, bądź strony

zmierzają

do

obejścia

prawa,

nie

powinien

ze

względu

na

zasadę

kontradyktoryjności poszukiwać z urzędu innych uchybień, które mogłyby

uzasadniać wskazany przez skarżącego wniosek apelacyjny (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 14 stycznia 2004 r., I CK 102/03 i wyrok z dnia 20 grudnia

2005 r., III CK 121/05, niepublikowane).

Z drugiej strony, pomimo wielu nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego

dokonywanych w ostatnim czasie, ustawodawca nie zdecydował się na zmianę

zdania drugiego art. 232 k.p.c. Wykładnia językowa tego przepisu, a także

przesłanki ustrojowe i aksjologiczne wskazują, że można sądowi zarzucić

niedopuszczenie jakiegoś dowodu, mimo że zachodziły ku temu przesłanki, nie

można natomiast skutecznie wytykać mu, że jakiś dowód dopuścił z urzędu czyli, iż

skorzystał przyznanej mu dyskrecjonalnie władzy (por. uchwałę składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2000 r., III CZP 4/00, OSNC 2000, nr

11, poz. 195 oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1997 r., III CKN

244/97, OSNC 1998, nr 3, poz. 52, z dnia 10 października 1997 r., II CKN 378/97,

OSP 1998, nr 6, poz. 111, z dnia 20 lutego 2004 r., I CK 213/03, Izba Cywilna

2004, nr 10, s. 41 i z dnia 22 lutego 2006 r., III CK 341/05 niepublikowany).

Nie

podlega

też

ograniczeniom

w

postępowaniu

apelacyjnym

dopuszczalność nowych faktów, które powstały po wydaniu zaskarżonego

orzeczenia przez sąd pierwszej instancji oraz prowadzenia dowodów na ich

wykazanie.

W świetle powyższych uwag zasadność zarzutów procesowych zależała od

odpowiedzi na pytanie, czy dokonane przez Sąd Okręgowy czynności dowodowe

nie wykraczały poza cel i charakter postępowania apelacyjnego (art. 381 k.p.c., art.

378 § i k.p.c.). Niektóre zarzuty materialne oparte na własnym prawie pozwanego

sąd uwzględnia tylko na zarzut pozwanego (np. zarzut przedawnienia czy

potrącenia), generalnie jednak prawo materialne stosuje z urzędu. Zarówno

w literaturze jak i w judykaturze ugruntowany jest pogląd, że sąd drugiej instancji

rozpoznając apelację powinien wziąć pod uwagę wszystkie stwierdzone naruszenia

prawa materialnego, popełnione przez sąd pierwszej instancji niezależnie od tego

czy zostały wytknięte w tym środku odwoławczym (por. np. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 5 września 2004 r., I CKN 179/99, OSNC 2002, nr 4, poz. 54

i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 października 2002 r., III CZP 62/02,

OSNC 2004, nr 1, poz. 7).

Wprawdzie wynikającą z art. 5 k.c. normę materialną sądy merytoryczne

stosują z urzędu i w związku z tym na stwierdzenie faktów od których to zależy

sąd może, także w postępowaniu apelacyjnym, dopuścić dowody z urzędu i na ich

podstawie dokonać dodatkowych ustaleń faktycznych, choćby na podstawie

dokonanych przed sądem pierwszej instancji, brak było przesłanek do oceny czy

istnieje podstawa do jego zastosowania (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia

11 maja 2006 r., I CSK136/05 i z dnia 7 lipca 2006 r., I CSK 105/06

niepublikowane), ale wchodzi to w rachubę tylko wtedy, gdy spór dotyczy sprawy

której można stosować konstrukcję nadużycia prawa podmiotowego. Gdy sprawa

taka jak np. o uzgodnienie stanu księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym

nie należy do tej kategorii, to wówczas prowadzenie postępowania dowodowego

w tym kierunku pozbawione jest sensu, gdyż przedmiotem dowodu mogą być tylko

okoliczności faktyczne mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (art.

227 k.p.c. w zw. art. 378 k.p.c.). Wtedy z art. 378 k.p.c. wynika zakaz dla sądu

drugiej instancji

wychodzenia w takim kierunku poza zarzuty apelacyjne

i obowiązek przeprowadzenia ich pełnej kontroli, innymi słowy nakaz rozważenia

przez sąd drugiej instancji wszystkich podniesionych w apelacji zarzutów

i wniosków (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 sierpnia 2003 r., III

CKN 392/01, OSNC 2004, nr 10, poz. 161). Nietrafne uznanie przez Sąd

Okręgowy, że w sprawie może mieć zastosowanie art. 5 k.c. i błędne jego

w związku

z

tym

zastosowanie

doprowadziło

więc

do

bezpodstawnego

nierozpoznania wszystkich zarzutów apelacyjnych i w konsekwencji

naruszenia

tego przepisu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Wykazanie zarzutu procesowego uzasadniającego podstawę naruszenia

prawa procesowego zwalnia w zasadzie Sąd Najwyższy od rozważenia zarzutów

dotyczących obrazy prawa materialnego (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

7 marca 1997, II CKN 18/97, OSNC 1997, nr 8, poz.128), niemniej ze względu na

wyrażony pogląd, że w rozpoznawanej sprawie nie można stosować art. 5 k.c.

niewątpliwie trzeba było rozważyć ten problem.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 października 1965 r., I CR 265/65 (OSNC

1996, nr 7 – 8, poz. 1230) wyjaśnił, że w sprawie o uzgodnienie treści księgi

wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym oddalenie powództwa ze względu na

sprzeczność żądania z zasadami współżycia społecznego nie jest dopuszczalne

i pogląd

ten

został

powszechnie

zaaprobowany

przez

judykaturę

oraz

piśmiennictwo. Roszczenie, którego źródłem jest art. 10 u.k.w.h. to uprawnienie do

ustalenia wprost przez sąd istnienia i zakresu prawa uprawnionego. Jest to więc

szczególna odmiana powództwa o ustalenie (por. uchwałę składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 15 marca 2006 r. III CZP 106/05 dotychczas

niepublikowaną). Skoro jest to sprawa w istocie o ustalenie prawa, to nie dochodzi

od strony przeciwnej do żadnego świadczenia, czyli wykonywania prawa, co jest

przesłanką stosowania art. 5 k.c. Stanowi ją dopiero czynienie ze swego prawa

użytku w sensie obowiązku na jego podstawie świadczenia drugiej strony.

Doprowadzenie księgi wieczystej do stanu usprawiedliwiającego zaufanie do niej

ma cel nadrzędny i interes publiczny wynikający z funkcji ksiąg wieczystych

sprzeciwia się możliwości oddalenia takiego powództwa ze względu na

sprzeczność żądania z zasadami współżycia społecznego.

Sąd Okręgowy przeoczył, że istotą hipoteki jest prawo zaspokojenia się

wierzyciela hipotecznego z obciążonej nieruchomości bez względu na to czyją stała

się własnością i z pierwszeństwem przed właścicielami osobistymi właściciela

nieruchomości. Dla wierzyciela hipotecznego zmiana podmiotów własności nie ma

znaczenia dla istnienia hipoteki i możliwości zaspokojenia się wierzyciela

z nieruchomości nią obciążonej (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia

16 stycznia 2004 r., III CK 260/02, OSNC 2005, nr 2, poz. 36). Wyrażony więc

pogląd, że powódka powinna się wstrzymać od nabycia nieruchomości w B., skoro

wiedziała, że sporna hipoteka została wpisana - jej zdaniem - niezgodnie z prawem

jest nietrafny.

Z tych względów skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu (art. 398 15

k.p.c.).

jc